Το Eurogroup επιχειρεί να κρατήσει όλες τις επιλογές στο τραπέζι απέναντι στη νέα ενεργειακή αβεβαιότητα που προκαλεί η κλιμάκωση της σύρραξης στη Μέση Ανατολή.
Από την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής «εργαλειοθήκης» παρεμβάσεων μέχρι και την πιθανή αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης επιχείρησαν να στείλουν ένα σαφές μήνυμα προς τις αγορές: ότι η Ευρώπη δεν πρόκειται να αιφνιδιαστεί όπως συνέβη στα πρώτα στάδια της ενεργειακής κρίσης του 2022. Το εάν θα χρειαστεί να ενεργοποιηθούν πιο δραστικά εργαλεία θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και το βάθος της γεωπολιτικής κρίσης τις επόμενες εβδομάδες.
Αυτό ήταν, σε γενικές γραμμές, το βασικό συμπέρασμα που προέκυψε από τη χθεσινή συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης. Την εικόνα συνόψισε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, σε μία φράση: «Οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας επιστρέφουν και η Ευρώπη πρέπει να είναι έτοιμη για μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή».
Η κλιμάκωση της έντασης στην περιοχή επαναφέρει στο προσκήνιο την ανησυχία για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές, αναζωπυρώνοντας ταυτόχρονα τους φόβους για ένα νέο πληθωριστικό σπιράλ. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου κινούνται ήδη σε «πολεμικό τέμπο», με κάθε νέα είδηση από το μέτωπο της σύγκρουσης να λειτουργεί σαν πραγματικό «τρενάκι τρόμου» για τις αγορές.
Το «σήμα» των αγορών και το τηλεφώνημα Τραμπ – Πούτιν
Η ένταση της κρίσης αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στην αγορά πετρελαίου. Μέσα σε λίγες ώρες το αργό εκτοξεύθηκε έως και τα 120 δολάρια το βαρέλι, υπό τον φόβο σοβαρών διαταραχών στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, για να ακολουθήσει στη συνέχεια απότομη διόρθωση κάτω από τα 90 δολάρια.
Η αντιστροφή του κλίματος αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στη διαρροή της είδησης για τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν. Σύμφωνα με πηγές του Κρεμλίνου, η συνομιλία περιλάμβανε συζήτηση για τη σταθερότητα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Οι αγορές ερμήνευσαν την επαφή ως ένδειξη ότι εξετάζονται τρόποι αύξησης της προσφοράς πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, ώστε να αντισταθμιστούν πιθανές απώλειες από μια παρατεταμένη κρίση στον Περσικό Κόλπο.
Παρά την ερμηνεία της αγοράς, οι Ευρωπαίοι έστειλαν διαφορετικό μήνυμα. Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις ξεκαθάρισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σκοπεύει να χαλαρώσει την πίεση προς τη Μόσχα. Όπως υπογράμμισε, η διατήρηση των περιορισμών στις ρωσικές ενεργειακές ροές παραμένει βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής, ώστε να μην ενισχυθεί η οικονομική δυνατότητα της Ρωσίας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Κυριάκος Πιερρακάκης κάλεσε τα κράτη-μέλη να επιδείξουν ψυχραιμία, σημειώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει πλέον μια ολοκληρωμένη «εργαλειοθήκη» παρεμβάσεων, η οποία διαμορφώθηκε μετά την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχείρησε να δώσει σήμα αισιοδοξίας για την πορεία της σύγκρουσης, δηλώνοντας ότι «ο πόλεμος δεν θα τελειώσει αυτή την εβδομάδα, αλλά θα τελειώσει σύντομα». Ωστόσο, οι δηλώσεις του παρέμειναν αμφίσημες, καθώς λίγες ώρες αργότερα ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «προχωρούν ακόμη πιο αποφασισμένες για την τελική νίκη», αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο παρατεταμένης σύγκρουσης.
Η συζήτηση για τα στρατηγικά αποθέματα
Στο επίκεντρο της συζήτησης στο Eurogroup βρέθηκε και το ενδεχόμενο αξιοποίησης των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου ως εργαλείο σταθεροποίησης των τιμών. Ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις εξήγησε ότι τα αποθέματα «υπάρχουν ακριβώς για τέτοιες στιγμές κρίσης», διευκρινίζοντας ότι προς το παρόν δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση για συντονισμένη αποδέσμευση. Το θέμα βρίσκεται ήδη στο τραπέζι και σε επίπεδο G7, όπου οι χώρες άφησαν χθες ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης στις αγορές εφόσον η ενεργειακή κρίση ενταθεί. Στο σενάριο που συζητείται περιλαμβάνεται η διοχέτευση έως και 300–400 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά αποθέματα των χωρών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 25% έως 30% των συνολικών δημόσιων αποθεμάτων, τα οποία ξεπερνούν τα 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια.
Το «καμπανάκι» του LNG και το Κατάρ
Την ίδια στιγμή, η κρίση στη Μέση Ανατολή αρχίζει να δημιουργεί ανησυχίες και για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται το Κατάρ, ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG παγκοσμίως μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, που καλύπτει περίπου το 20% της παγκόσμιας δυναμικότητας υγροποίησης. Το 2025 οι εξαγωγές του έφτασαν περίπου τα 81 εκατ. τόνους LNG.
Η προσωρινή αναστολή παραγωγής στο συγκρότημα Ras Laffan της QatarEnergy, σε συνδυασμό με τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, δημιουργεί τον κίνδυνο να περιοριστεί μέρος της παγκόσμιας προσφοράς LNG. Για την Ευρώπη, ωστόσο, το βασικό ζήτημα δεν είναι τόσο η άμεση εξάρτηση από το καταριανό LNG, που αντιστοιχεί περίπου στο 4% των συνολικών εισαγωγών της ΕΕ, όσο ο αυξανόμενος ανταγωνισμός με την Ασία για τα διαθέσιμα φορτία.
Σύμφωνα με ανάλυση της Montel, η Ευρώπη ενδέχεται να δει μειωμένες παραδόσεις LNG από τις αρχές Απριλίου. Από τις αρχές του μήνα έχουν ήδη παραληφθεί περίπου 0,4 εκατ. τόνοι LNG (0,5 bcm), ενώ άλλοι 0,82 εκατ. τόνοι βρίσκονται ακόμη καθ’ οδόν προς ευρωπαϊκά τερματικά.
Οι πρώτες πιέσεις στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει ήδη αρχίσει να νιώθει τα πρώτα «χνώτα» της κρίσης. Χθες πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με τη συμμετοχή των υπουργών Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκου, Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και του υφυπουργού Εθνικής Οικονομίας Θάνου Πετραλιά. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκαν οι επιπτώσεις της κρίσης στις τιμές καυσίμων και η παλέτα πιθανών μέτρων που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εφόσον συνεχιστεί η ανοδική πίεση στις διεθνείς αγορές. Προς το παρόν δεν ελήφθησαν αποφάσεις, ωστόσο εξετάστηκαν σενάρια παρέμβασης σε περίπτωση που οι τιμές καυσίμων συνεχίσουν να αυξάνονται. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Ενέργειας, το καύσιμο που πιέζει περισσότερο την ελληνική αγορά είναι το ντίζελ. Μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες του πολέμου η τιμή του αυξήθηκε κατά περίπου 25-26 λεπτά το λίτρο, από τα 1,55 ευρώ στα 1,80-1,81 ευρώ στις αντλίες της Αττικής. Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η βενζίνη θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και τα 2 ευρώ το λίτρο, εάν το πετρέλαιο επιστρέψει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Παρά την αναταραχή στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, η ελληνική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εμφανίζει προς το παρόν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Με τιμή περίπου 84,9 ευρώ/MWh, η Ελλάδα συγκαταλέγεται και σήμερα στις φθηνότερες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πίσω από τη Φινλανδία (31,35 ευρώ/MWh), την Εσθονία (46,76 ευρώ/MWh) και τη Σουηδία (52,8 ευρώ/MWh). Η εικόνα αυτή αποδίδεται κυρίως στη μεγάλη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των υδροηλεκτρικών μονάδων στο ενεργειακό μείγμα, αλλά και στη χαμηλότερη ζήτηση που περιορίζει τη χρήση μονάδων φυσικού αερίου.