Όταν η Παγκόσμια Τράπεζα προβλέπει αύξηση της τιμής των λιπασμάτων κατά 30%, είναι προφανές ότι πρόκειται για συστημικό σοκ και έτσι θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται από τις ευρωπαϊκές Αρχές.
Κι όμως. Ενώ ο πόλεμος στον Περσικό δείχνει να παίρνει διαστάσεις μακροχρόνιας κρίσης, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τις τιμές των καυσίμων αλλά και των πρώτων υλών για την παρασκευή λιπασμάτων, που περνάνε από το Ορμούζ, στις Βρυξέλλες διστάζουν ακόμα να πάρουν πρωτοβουλίες, προφανώς λόγω του δημοσιονομικού κόστους που συνεπάγονται.
Η κρίση (ξανα)χτυπάει την πόρτα μας
Το πρόβλημα ξεκινά από το γεγονός ότι η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται από τις εισαγωγές ορυκτών λιπασμάτων και βασικών πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένης της ουρίας και της αμμωνίας. Περίπου το 30% της ζήτησης αζωτούχων λιπασμάτων της ΕΕ και το 70% των αναγκών της σε φωσφορικά λιπάσματα καλύπτονται μέσω εισαγωγών. Την ίδια ώρα, η εγχώρια παραγωγή αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις επειδή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό αέριο, το οποίο αποτελεί τόσο πρώτη ύλη για την παραγωγή λιπασμάτων όσο και πηγή ενέργειας στην παραγωγή αζωτούχων λιπασμάτων.
Τα στοιχεία για τις διακυμάνσεις των τιμών μαρτυρούν το πρόβλημα
- Φυσικό αέριο: αύξηση 67% από την αρχή της χρονιάς
- Ουρία: αύξηση 42% από την αρχή της χρονιάς
- Θείο: αύξηση 93,5% από την αρχή της χρονιάς
Οι αναλύσεις συγκλίνουν στο ότι αν και οι διεθνείς τιμές των τροφίμων δεν δείχνουν να επηρεάζονται ιδιαιτέρως από την κρίση, η εικόνα αυτή είναι μάλλον παραπλανητική, καθώς οι παραγωγοί χρησιμοποιούν ακόμα stock λιπασμάτων, που έχουν αγοραστεί σε χαμηλότερες τιμές. Λίαν συντόμως, αυτό το “αμορτισέρ” θα εκλείψει και θα ξεκινήσει το ντόμινο των επιπτώσεων στο κόστος παραγωγής, εκτός αν ομαλοποιηθεί άμεσα η κατάσταση στις εφοδιαστικές αλυσίδες ή αν ληφθούν μέτρα εδώ και τώρα.
Τι περιμένει η Αθήνα από τις Βρυξέλλες
Μέχρι τώρα, η ελληνική κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει ειδική επιδότηση για τα λιπάσματα, η οποία διαμορφώνεται στο 15% επί των τιμολογίων αγοράς μέχρι και τον Αύγουστο. Η ειδική πλατφόρμα για τους αγρότες θα ανοίξει ως το τέλος Μαίου και οι πληρωμές θα γίνουν σε 3 δόσεις: η πρώτη τον Ιούνιο, η δεύτερη τον Ιούλιο και η τρίτη στα μέσα Σεπτεμβρίου. Το συνολικό κόστος της παρέμβασης υπολογίζεται σε 41 εκατ ευρώ, ωστόσο αν συνεχιστεί το ράλι των τιμών, είναι προφανές ότι οι παραγωγοί θα πρέπει να σηκώσουν μέρος της επιβάρυνσης, έχοντας παράλληλα τον “πονοκέφαλο” του πετρελαίου (η απαλλαγή φόρου στην αντλία θα ξεκινήσει προς το τέλος της χρονιάς) και του ρεύματος.
Με αυτά τα δεδομένα, η Αθήνα περιμένει από τις Βρυξέλλες να κάνει ένα βήμα πέρα από τα εσκαμμένα, κοινώς να ανάψει πράσινο φως σε ειδικές ενισχύσεις και μάλιστα όχι από εθνικούς πόρους, αφού κάτι τέτοιο θα “χτυπούσε” στους δημοσιονομικούς κανόνες και τις “οροφές” δαπανών, αλλά από κοινοτικά κονδύλια. Και κάπως έτσι, οι ανακοινώσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ερχόμενη εβδομάδα, αποκτούν μεγάλο ενδιαφέρον.
Τι σχεδιάζει η Κομισιόν
Το Σχέδιο Δράσης για τα λιπάσματα θα περιλαμβάνει μια δέσμη μέτρων για την υποστήριξη των αγροτών της ΕΕ και της βιομηχανίας λιπασμάτων. Το σχέδιο θα περιλαμβάνει τόσο μακροπρόθεσμα, διαρθρωτικά μέτρα όσο και βραχυπρόθεσμα μέτρα που στοχεύουν στη στήριξη της βιομηχανίας ορυκτών λιπασμάτων της ΕΕ, στην υποστήριξη των αγροτών και στη διασφάλιση της διαφοροποίησης και των εναλλακτικών λιπασμάτων, διατηρώντας παράλληλα τις κλιματικές φιλοδοξίες της ΕΕ.
Το σχέδιο των 8 σημείων
- Να αναγνωριστεί η ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων ως βασικός πυλώνας της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ: Αναγνώριση της αμμωνίας και των λιπασμάτων ως στρατηγικών εισροών σε όλα τα σχετικά νομοθετικά πλαίσια- Διασφάλιση της συνέπειας των πολιτικών, ώστε να αποφεύγονται αποσπασματικές ή αντιφατικές ρυθμιστικές προσεγγίσεις- Δημιουργία ενός σταθερού και προβλέψιμου ρυθμιστικού περιβάλλοντος
- Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της ΕΕ: Ενίσχυση των μέτρων για την αντιμετώπιση της “διαρροής” άνθρακα και τη διασφάλιση του δίκαιου ανταγωνισμού έναντι των εισαγωγών- Μείωση της γραφειοκρατίας- Διασφάλιση μιας τεχνολογικά ουδέτερης προσέγγισης- Παροχή κινήτρων, όχι τιμωρία
- Μείωση του κόστους ενέργειας: Προσωρινή κρατική ενίσχυση- Διαφοροποίηση της προσφοράς- Αναστολή της εφαρμογής του κανονισμού της ΕΕ για το μεθάνιο
- Αντιμετώπιση “διαρροών” άνθρακα: Συνέπεια μεταξύ ETS και CBAM- Δωρεάν δικαιώματα εκπομπών- Σταθερότητα των δεικτών αναφοράς- Μηχανισμός εξαγωγών- Προβλέψιμο CBAM- Χρηματοδότηση της μετάβασης (Ο Κανονισμός Διαχείρισης Ανθρακικών Συνόρων CBAM είναι ένα εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την καταπολέμηση της ανθρακικής διαρροής (carbon leakage), δηλαδή της μετατόπισης εκπομπών CO₂ σε χώρες εκτός ΕΕ με πιο χαλαρούς κανόνες για το κλίμα)
- Να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού έναντι των εισαγωγών: Ενίσχυση του εργαλείου εμπορικής άμυνας- Κατάλληλη αντιμετώπιση των πρακτικών αντιντάμπινγκ- Αποτελεσματική αντιμετώπιση της παράκαμψης των μέτρων- Διατήρηση των υφιστάμενων μέτρων εν μέσω γεωπολιτικών αναταραχών- Εναρμόνιση της εμπορικής, ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής.
- Ενίσχυση της ζήτησης για λιπάσματα χαμηλών εκπομπών άνθρακα και κυκλικής οικονομίας: Κίνητρα από την πλευρά της ζήτησης- Συστήματα πιστοποίησης- Κανονιστικό πλαίσιο- Στήριξη των αγροτών- Υιοθέτηση καινοτομιών
- Υλοποίηση μακροπρόθεσμων προτεραιοτήτων για την προώθηση της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα: Παροχή υποστήριξης για επενδύσεις (CAPEX) και λειτουργικά έξοδα (OPEX)- Ανάπτυξη υποδομών για το CO2- Διασφάλιση της προβλεψιμότητας των πολιτικών- Διασφάλιση της τεχνολογικής ουδετερότητας- Καθιέρωση συστημάτων επισήμανσης- Παροχή οικονομικών κινήτρων
- Δημιουργία ενός ολοκληρωμένου πακέτου εργαλείων για τους αγρότες που προάγει την αποδοτική χρήση των αζωτούχων λιπασμάτων: Εργαλειοθήκη αγροτών- Στήριξη της ΚΓΠ- Γεωργία ακριβείας- Βέλτιστες πρακτικές λίπανσης- Εργαλεία υποστήριξης λήψης αποφάσεων- Υιοθέτηση τεχνολογιών- Μείωση των εκπομπών