Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο έναν γνώριμο φόβο για την ευρωπαϊκή οικονομία: την επιστροφή των υψηλών τιμών ενέργειας.
- Οι αυξήσεις στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, λόγω της έντασης στη Μέση Ανατολή, προκαλούν ανησυχία στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, που αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις επιπτώσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
- Η αύξηση του ενεργειακού κόστους στην Ευρώπη τροφοδοτεί πληθωριστικές πιέσεις και οι κυβερνήσεις εξετάζουν μέτρα για τον περιορισμό του, συμπεριλαμβανομένων παρεμβάσεων στους φόρους ενέργειας και άμεσης στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
- Στην Ελλάδα, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι σχετικά σταθερή, ενώ οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί. Οι επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν αν η κρίση στη Μέση Ανατολή θα οδηγήσει σε νέα ενεργειακή αβεβαιότητα στην Ευρώπη.
Η άνοδος των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου και η αβεβαιότητα γύρω από τις ενεργειακές ροές της περιοχής έχουν ήδη προκαλέσει έντονη κινητικότητα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες αναζητούν τρόπους να περιορίσουν τις επιπτώσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ο αντίκτυπος της σύρραξης στις ευρωπαϊκές αγορές αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της συνεδρίασης του Eurogroup σήμερα, Δευτέρα, στις Βρυξέλλες. Οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης καλούνται να αποτιμήσουν τις πιθανές συνέπειες της γεωπολιτικής έντασης στην ευρωπαϊκή οικονομία και να εξετάσουν ποια περιθώρια υπάρχουν για παρεμβάσεις απέναντι σε ένα νέο κύμα ενεργειακής αναταραχής.
Η ανησυχία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις στις διεθνείς ενεργειακές αγορές. Η τιμή του πετρελαίου Brent κινείται πλέον πάνω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, ενώ αναλυτές που μιλούν στο Bloomberg εκτιμούν ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 100 δολάρια σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης. Την ίδια στιγμή, οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν ήδη αυξηθεί μέσα σε μία εβδομάδα περίπου 60%.
Η κατάσταση συνδέεται κυρίως με τις διαταραχές στις ενεργειακές ροές της Μέσης Ανατολής. Η ένταση στην περιοχή έχει επηρεάσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Οι περιορισμοί στις μεταφορές έχουν ήδη δημιουργήσει πιέσεις στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας, οδηγώντας ορισμένες χώρες του Κόλπου σε περιορισμό της παραγωγής τους.
Παράλληλα, επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και προβλήματα στις εξαγωγές LNG από την περιοχή έχουν εντείνει την αβεβαιότητα στις αγορές. Σύμφωνα με το Reuters ακόμη και σε περίπτωση γρήγορης αποκλιμάκωσης της κρίσης, η πλήρης επαναφορά των ενεργειακών ροών μπορεί να απαιτήσει αρκετές εβδομάδες ή και μήνες.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ευρύτερες οικονομικές ανησυχίες για την Ευρώπη. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους τροφοδοτεί ένα ντόμινο πληθωριστικών πιέσεων, το οποίο επηρεάζει το κόστος μεταφορών και παραγωγής και επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν πιθανά μέτρα περιορισμού του κόστους ενέργειας, ιδιαίτερα για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες που αντιμετωπίζουν έντονο διεθνή ανταγωνισμό.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Reuters, στις Βρυξέλλες εξετάζονται ήδη διάφορες επιλογές για την προσωρινή ανακούφιση της αγοράς. Μεταξύ των σεναρίων που συζητούνται περιλαμβάνονται παρεμβάσεις στους ενεργειακούς φόρους, στις χρεώσεις δικτύου αλλά και στο κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα. Στόχος είναι να υπάρξουν σχετικά γρήγορες λύσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μεταβατική «γέφυρα» για τα επόμενα χρόνια, μέχρι να αποδώσουν οι βαθύτερες μεταρρυθμίσεις της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας.
Παράλληλα, δεν αποκλείεται να εξεταστούν και πιο άμεσες παρεμβάσεις στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εάν οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας μεταφερθούν πιο έντονα στην πραγματική οικονομία.
Η ευρωπαϊκή πρόκληση της επόμενης χειμερινής περιόδου
Ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν επίσης τις ευρωπαϊκές αρχές είναι η πορεία των αποθεμάτων φυσικού αερίου ενόψει του επόμενου χειμώνα. Μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών το 2022, η Ευρώπη βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές LNG. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα χρειαστεί περίπου 700 επιπλέον φορτία LNG τους επόμενους μήνες, που αντιστοιχούν σε περίπου 67 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, προκειμένου να γεμίσει τις αποθήκες της πριν από την επόμενη χειμερινή περίοδο. Τα επίπεδα αποθήκευσης βρίσκονται σήμερα κάτω από το 31%, έναντι περίπου 40% την ίδια περίοδο πέρυσι, γεγονός που ενισχύει την ανησυχία ότι η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου θα παραμείνει ιδιαίτερα ευαίσθητη σε γεωπολιτικές εξελίξεις τους επόμενους μήνες.
Η εικόνα για την Ελλάδα
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, η κυβέρνηση παρακολουθεί επίσης στενά τις εξελίξεις, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο παρεμβάσεων εάν η κρίση αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, έχει επισημάνει ότι το κρίσιμο στοιχείο θα είναι η διάρκεια της αναταραχής στις αγορές ενέργειας.
Εάν πρόκειται για μια σύντομη αναταραχή, οι οικονομίες μπορούν να απορροφήσουν τους κραδασμούς χωρίς την ανάγκη νέων μέτρων. Αν όμως η κρίση παραταθεί, τότε θα εξεταστεί η αξιοποίηση εργαλείων στήριξης, παρόμοιων με εκείνα που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την ενεργειακή κρίση των προηγούμενων ετών.
Η Τράπεζα της Ελλάδας έχει επιχειρήσει επίσης να αποτιμήσει τις πιθανές επιπτώσεις της κρίσης στην ελληνική οικονομία. Σύμφωνα με τον διοικητή Γιάννη Στουρνάρα, εάν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα σε υψηλότερα επίπεδα, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να ενισχυθεί, ενώ η οικονομική ανάπτυξη θα δεχόταν περιορισμένες αλλά μετρήσιμες πιέσεις. Παρά την αβεβαιότητα, η κυβέρνηση εκτιμά ότι η ελληνική οικονομία εμφανίζεται σήμερα πιο ανθεκτική σε σχέση με την ενεργειακή κρίση του 2022.
Η εικόνα για τα καύσιμα και το ρεύμα
Όσον αφορά την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η εικόνα παραμένει προς το παρόν σχετικά σταθερή. Η περίοδος της άνοιξης χαρακτηρίζεται από χαμηλότερη ζήτηση, ενώ η υψηλή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και υδροηλεκτρικά έργα περιορίζει τη χρήση φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή. Παρά το γεγονός ότι μια παρατεταμένη άνοδος των διεθνών τιμών φυσικού αερίου θα μπορούσε να επηρεάσει σταδιακά τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας τους επόμενους μήνες (καθώς το φυσικό αέριο παραμένει ένα από τα βασικά καύσιμα της ηλεκτροπαραγωγής) η Ελλάδα εισέρχεται αυτή την περίοδο σε φάση χαμηλότερης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που λειτουργεί προσωρινά ως παράγοντας εξισορρόπησης για την αγορά.
Σήμερα, η συμμετοχή του φυσικού αερίου στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής κινείται περίπου στο 18%, γεγονός που συμβάλλει στη συγκράτηση των χονδρεμπορικών τιμών. Η τιμή στην ελληνική αγορά διαμορφώνεται γύρω στα 83 ευρώ ανά μεγαβατώρα (€/MWh), με αποτέλεσμα η Ελλάδα να συγκαταλέγεται αυτή την περίοδο μεταξύ των φθηνότερων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις της κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές στην αγορά καυσίμων. Μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, η τιμή της απλής αμόλυβδης αυξήθηκε περίπου κατά 9 λεπτά το λίτρο, το πετρέλαιο κίνησης κατά περίπου 22,5 λεπτά το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης κατέγραψε άνοδο σχεδόν 20 λεπτών το λίτρο, αντανακλώντας τη γρήγορη μετακύλιση των διεθνών αυξήσεων πετρελαίου στην εγχώρια αγορά.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να είναι καθοριστικές για την πορεία των ενεργειακών αγορών. Εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή αποκλιμακωθεί σχετικά γρήγορα, οι πιέσεις στις τιμές μπορεί να αποδειχθούν προσωρινές. Αν όμως η ένταση παραταθεί και επηρεάσει πιο σοβαρά τις ενεργειακές ροές της περιοχής, τότε η Ευρώπη θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα νέο κύμα ενεργειακής αβεβαιότητας.