Πιο «πράσινη», άρα και πιο φτηνή ενέργεια θέλει να αποκτήσει η Ευρώπη μέσα στα επόμενα χρόνια.
Στόχος, αφενός, να θωρακιστεί από ενεργειακές κρίσεις, όπως αυτή του Ρωσο-ουκρανικού πολέμου και της σύρραξης στη Μ. Ανατολή, αφετέρου να εξασφαλίσει προσιτές τιμές ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Κομισιόν, το εγχείρημα αυτό θα απαιτήσει επενδύσεις με υψηλό κόστος.
Συγκεκριμένα, για την υλοποίηση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτηθούν επενδύσεις ύψους 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, οι οποίες θα αυξηθούν σε 695 δισ. ευρώ ετησίως την επόμενη δεκαετία. Ενώ η δημόσια χρηματοδότηση διαδραματίζει ζωτικό ρόλο ως καταλύτης, δεν θα είναι αρκετή για την κάλυψη αυτών των αναγκών. Η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας θα απαιτήσει σημαντικά μεγαλύτερη κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, τα οποία υπάρχουν ήδη.
Οι θεσμικοί επενδυτές ελέγχουν περιουσιακά στοιχεία αξίας άνω των 12 τρισεκατομμυρίων ευρώ στην Ευρώπη και επιδιώκουν τις μακροπρόθεσμες, σταθερές αποδόσεις που μπορούν να προσφέρουν τα ενεργειακά έργα.
Το βασικό ερώτημα είναι πώς μπορεί να διοχετευθεί αποτελεσματικά αυτό το κεφάλαιο στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας. Η υλοποίηση των δράσεων θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τον όμιλο της ΕΤΕπ, ο οποίος προτίθεται να παράσχει χρηματοδότηση άνω των 75 δισ. ευρώ κατά την επόμενη τριετία, αξιοποιώντας το πλήρες φάσμα των χρηματοπιστωτικών προϊόντων και των συμβουλευτικών υπηρεσιών του.
Η στρατηγική των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων
Όπως προκύπτει από τα κείμενα της Κομισιόν, «κλειδί» σε αυτήν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι η ανάπτυξη Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων, στους οποίους αναφέρθηκε και ο πρωθυπουργός από το βήμα της 2ης Συνόδου για την πυρηνική ενέργεια.
Οι Βρυξέλλες υπολογίζουν ότι με αυτήν την τεχνολογία, το 2050 θα έχει εξοικονομηθεί ενέργεια που θα ισοδυναμεί με 60 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, που αντιστοιχούν στη συνολική κατανάλωση ρεύματος της Ιρλανδίας, της Ολλανδίας, της Πολωνίας και της Ελλάδας.
Ποια είναι τα κύρια πλεονεκτήματα των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR);
Οι SMR είναι μικρότεροι τόσο σε μέγεθος όσο και σε απόδοση σε σύγκριση με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Ο αρθρωτός σχεδιασμός τους επιτρέπει είτε να κατασκευαστούν πλήρως σε εργοστάσιο και στη συνέχεια να μεταφερθούν στο χώρο λειτουργίας τους είτε να συναρμολογηθούν επιτόπου από εξαρτήματα που κατασκευάζονται σε άλλον χώρο.
Οι μικροί δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες μπορούν να χωριστούν σε τρεις κύριες κατηγορίες:
1) SMR ελαφρού ύδατος, που έχουν συνήθως αναπτυχθεί από υφιστάμενους υδρόψυκτους πυρηνικούς αντιδραστήρες·
2) προηγμένοι δομοστοιχειωτοί αντιδραστήρες (AMR), οι οποίοι χρησιμοποιούν καινοτόμες ιδέες και σχέδια επόμενης γενιάς (Generation IV) με διαφορετικά ψυκτικά μέσα (υγρό μέταλλο, τετηγμένο άλας ή αέριο υψηλής θερμοκρασίας) ή νέους τύπους πυρηνικών καυσίμων·
3) Οι μικροαντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν συνήθως λιγότερο από 10 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας, έχουν μακροχρόνιους κύκλους ανεφοδιασμού και μπορούν να μεταφερθούν.
Οι αρχικές επενδύσεις που απαιτούνται αναμένεται να είναι χαμηλότερες από εκείνες των μεγάλων αντιδραστήρων, με την ευελιξία να προστεθούν περισσότερες μονάδες στην ίδια θέση με την αύξηση της ζήτησης.
Μόλις τεθούν σε λειτουργία οι πρώτες στο είδος τους μονάδες SMR, οι χρόνοι κατασκευής για τις πρόσθετες μονάδες θα πρέπει να είναι μικρότεροι από ό,τι για τους συμβατικούς πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής.
Ποιος είναι ο ρόλος τους στη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας;
Για τα κράτη-μέλη που αποφασίζουν να ενσωματώσουν την πυρηνική ενέργεια στο μείγμα τους, οι SMR πρόκειται να αποτελέσουν βασικό συστατικό, παράλληλα με τους παραδοσιακούς πυρηνικούς αντιδραστήρες μεγάλης κλίμακας. Μπορούν να συμβάλουν στη στήριξη ενός ευέλικτου, ασφαλούς και αποδοτικού ενεργειακού συστήματος, ενσωματώνοντας παράλληλα ένα αυξανόμενο μερίδιο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι αντιδραστήρες θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως αξιόπιστη πηγή όχι μόνο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά και απανθρακοποιημένης θερμότητας για αστικές περιοχές και συγκεκριμένες βιομηχανίες που είναι δύσκολο να μειωθούν, συμπεριλαμβανομένων των χημικών βιομηχανιών, της παραγωγής χάλυβα, των διυλιστηρίων πετρελαίου, των θαλάσσιων μεταφορών, της άμυνας και της τηλεθέρμανσης, μετριάζοντας παράλληλα την πίεση που ασκείται στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας από την αυξανόμενη ζήτηση, μεταξύ άλλων από κέντρα δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής υδρογόνου χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών. Επιπλέον, θα μπορούσαν να αποφέρουν ηλεκτρική και θερμική ενέργεια σε περιοχές όπου οι οικονομικοί, γεωγραφικοί ή σχετικοί με το δίκτυο περιορισμοί καθιστούν τη χρήση συμβατικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής μη οικονομικά βιώσιμη.
Οι αντιδραστήρες μπορούν επίσης να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και αυτονομία της ΕΕ μειώνοντας την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα, συμπληρώνοντας παράλληλα τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι SMR αποτελούν σημαντική ευκαιρία για την επόμενη βιομηχανική επανάσταση της Ευρώπης, τηρώντας παράλληλα τα υψηλότερα πρότυπα πυρηνικής ασφάλειας, προστασίας και διασφαλίσεων για την προστασία των Ευρωπαίων πολιτών και του περιβάλλοντος.
Η στήριξη των SMR (και των AMR) θα συμβάλει επίσης στη διατήρηση και την περαιτέρω ανάπτυξη ικανοτήτων παγκόσμιας κλάσης στον πυρηνικό τομέα εντός της ΕΕ, επιτρέποντάς μας να ανταγωνιστούμε επιτυχώς στην παγκόσμια αγορά τα επόμενα χρόνια.
Πόσος χρόνος θα χρειαστεί για την κατασκευή και τη θέση σε λειτουργία των πρώτων SMR;
Στην ΕΕ έχουν ήδη ξεκινήσει προπαρασκευαστικές εργασίες για τα πρώτα έργα. Η ανάπτυξη και λειτουργία των πρώτων SMR στην Ευρώπη θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2030. Η επιτυχία αυτών των έργων εξαρτάται από την πρόσβαση σε κεφάλαια, τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, την ανάπτυξη ισχυρών αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς και από την ύπαρξη των αναγκαίων ανθρώπινων πόρων.
Στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας, πρέπει να αναπτυχθεί μια ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αλυσίδα εφοδιασμού για την εξασφάλιση υψηλού βαθμού τοπικού περιεχομένου και ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε όλα τα σχετικά έργα.
Ποιος είναι ο ρόλος των SMR στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ρωσικών πυρηνικών καυσίμων;
Οι SMR που έχουν προγραμματιστεί να αναπτυχθούν στην ΕΕ βασίζονται όλες σε δυτικές τεχνολογίες και αναμένεται να χρησιμοποιούν καύσιμα που παράγονται είτε στην ΕΕ είτε σε χώρες-εταίρους που συμμερίζονται τις ίδιες απόψεις. Ως εκ τούτου, θα συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τις εισαγωγές ενέργειας από τη Ρωσία.
Στην ΕΕ αναπτύσσονται σχέδια μικροβιακής αντοχής, του λεγόμενου τύπου τέταρτης γενιάς, ορισμένα από τα οποία βασίζονται στην έννοια του κλειστού κύκλου καυσίμου. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούσαν να επαναχρησιμοποιήσουν πυρηνικά υλικά μέσω της ανακύκλωσης. Αυτά τα σχέδια αντιδραστήρων θα βελτιώσουν σημαντικά τη χρήση καυσίμων και θα συμβάλουν στην ελαχιστοποίηση των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας, σύμφωνα με τους στόχους της κυκλικής οικονομίας. Θα μειώσει επίσης την ανάγκη προμήθειας νέων καυσίμων.
Παρέχει η ΕΕ κονδύλια;
Στόχος της δημόσιας χρηματοδότησης θα πρέπει να είναι η κινητοποίηση διαθέσιμων ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω κατάλληλων μέσων, όπως εγγυήσεις για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων των επενδύσεων σε πρωτοποριακά έργα SMR και στην ανάπτυξη πρώτων εμπορικών μονάδων.
Υπό το πρίσμα των αποτελεσμάτων τής εν εξελίξει πρόσκλησης υποβολής προτάσεων στο πλαίσιο του Ταμείου Καινοτομίας όσον αφορά τα έργα SMR, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει το ενδεχόμενο πρόσθετης προσωρινής συμπληρωματικής ενίσχυσης του InvestEU ύψους 200 εκατ. ευρώ έως το 2028 για την περαιτέρω στήριξη -μέσω εγγυήσεων ελαχιστοποίησης των κινδύνων- της ανάπτυξης των αρχικών εμπορικών μονάδων καινοτόμων πυρηνικών τεχνολογιών εντός της ΕΕ.
Επιπλέον, το νέο Ταμείο Scaleup Europe, το οποίο αποσκοπεί στην επένδυση στις πλέον ελπιδοφόρες ευρωπαϊκές εταιρείες σε στρατηγικούς τεχνολογικούς τομείς, θα μπορούσε να βοηθήσει τις καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες να επιτύχουν ταχύτερη ανάπτυξη.
Τις τελευταίες δεκαετίες, το πρόγραμμα έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ στήριξε ερευνητικές δραστηριότητες προς όφελος των ΚΑΔ. Οι πρωτοβουλίες αυτές ενίσχυσαν τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και ενίσχυσαν την εμπειρογνωμοσύνη και την τεχνογνωσία στον πυρηνικό τομέα της ΕΕ.
Το 2024 δρομολογήθηκαν πέντε ερευνητικά έργα της Ευρατόμ σχετικά με την ασφάλεια των SMR, συνολικής αξίας 30.000.000 ευρώ. Η Επιτροπή αναμένει να συνεχίσει να χρηματοδοτεί την έρευνα για την ασφάλεια των SMR με 15.000.000 ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος έρευνας και κατάρτισης της Ευρατόμ κατά την περίοδο 2026-27 και στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου 2028-34. Επιπλέον, το ΣΕΚΕΕ για καινοτόμες πυρηνικές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των SMR, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στο στάδιο του σχεδιασμού του, θα διαδραματίσει καίριο ρόλο στη στήριξη των δραστηριοτήτων Ε&Α και θα προωθήσει την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα αυτόν κατά τα επόμενα έτη.
Πώς θα επηρεάσουν οι μικροί αντιδραστήρες τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας;
Οι μικροί αντιδραστήρες έχουν τη δυνατότητα να κινητοποιήσουν ολόκληρες αξιακές αλυσίδες σε διάφορες χώρες της ΕΕ και σε διάφορους επιχειρηματικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένης της μηχανικής, των προηγμένων υλικών και της ρομποτικής, και να ενεργοποιήσουν τα χρηματοπιστωτικά ενδιαφερόμενα μέρη. Μπορούν να ενισχύσουν την ηγετική θέση της ΕΕ στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, να δημιουργήσουν νέες τεχνολογικές γνώσεις και ειδικευμένες θέσεις εργασίας, καθώς και μακροπρόθεσμη εξαγωγική ικανότητα.
Ποιος θα είναι ο ρόλος της διεθνούς συνεργασίας στην ανάπτυξη των SMR και των AMR στην Ευρώπη;
Η διεθνής συνεργασία με χώρες εταίρους που σχεδιάζουν να αναπτύξουν SMR στο εγγύς μέλλον είναι ουσιαστικής σημασίας, καθώς και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας και ο ΟΟΣΑ-Οργανισμός Πυρηνικής Ενέργειας. Η στενή συνεργασία με τις υποψήφιες και δυνάμει υποψήφιες χώρες και τις χώρες εταίρους στις νότιες γειτονικές μας χώρες θα αποτελέσει αναπόσπαστο στοιχείο της στρατηγικής.
Ορισμένα από τα σχέδια SMR που βρίσκονται πλησιέστερα στην ανάπτυξη προέρχονται από χώρες εκτός ΕΕ και η αγορά της ΕΕ παραμένει ανοικτή σε παράγοντες εκτός ΕΕ. Ταυτόχρονα, η ενίσχυση του ευρωπαϊκού περιεχομένου και η οικοδόμηση μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού θα είναι ουσιαστικής σημασίας για τη μείωση των ικανοτήτων εξάρτησης από τις εισαγωγές και τη διασφάλιση στρατηγικής αυτονομίας σε αυτή τη βασική τεχνολογία. Εκτός από τη βιομηχανική συνεργασία μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των κρατών μελών και των χωρών εταίρων, υπάρχει περιθώριο για ενισχυμένο διάλογο σχετικά με τα κανονιστικά πλαίσια.
Σε ποιον βαθμό συμμετέχει η βιομηχανία της ΕΕ στη διαμόρφωση της ανάπτυξης των SMR;
Η βιομηχανία της ΕΕ αποτελεί την κινητήρια δύναμη για την ανάπτυξη των SMR στην Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δρομολόγησε την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για τους SMR τον Φεβρουάριο του 2024, στην οποία συμμετείχαν σχεδόν 400 οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών, ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών φορέων και μη κυβερνητικών οργανώσεων.
Πρωταρχικός στόχος της συμμαχίας είναι να διευκολύνει την ανάπτυξη έργων SMR και να δημιουργήσει τις βέλτιστες συνθήκες για την ανάπτυξή τους στην ΕΕ και πέραν αυτής. Τα μέλη της Συμμαχίας ενέκριναν τον περασμένο Σεπτέμβριο το στρατηγικό σχέδιο δράσης της Συμμαχίας, έναν οδικό χάρτη συγκεκριμένων δράσεων που θα υλοποιηθούν κατά την επόμενη πενταετία (2025-2029). Στόχος είναι οι πρώτες ΚΑΔ να λειτουργούν στην ΕΕ έως τις αρχές της δεκαετίας του 2030.
Μητσοτάκης: Η Ελλάδα γυρίζει σελίδα, ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε την πυρηνική ενέργεια
Όπως σημείωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο για την Πυρηνική Ενέργεια στο Παρίσι, «η Ευρώπη, δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια απομακρύνθηκε από την πυρηνική ενέργεια. Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά μας λάθη. Να σας παραθέσω ένα εντυπωσιακό στατιστικό στοιχείο: σε διάστημα δύο δεκαετιών, η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώθηκε κατά 276 TWh. Το 2023, η ηλεκτροπαραγωγή από την ηλιακή ενέργεια συνολικά στην ΕΕ ήταν 254 TWh. Επομένως, όλα τα ηλιακά πάνελ που εγκαταστάθηκαν στην ΕΕ έως το 2023 δεν κατάφεραν καν να αντισταθμίσουν την απώλεια από την πυρηνική ενέργεια. Ήταν ένα αυτογκόλ».
Μάλιστα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε αναφορικά με την πυρηνική ενέργεια ότι η «κατάσταση αλλάζει» και πρόσθεσε πως «είναι σαφές ότι η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει. Οι χώρες που διαθέτουν πυρηνική ενέργεια θέλουν να κατασκευάσουν περισσότερους αντιδραστήρες και οι χώρες που εγκατέλειψαν την πυρηνική ενέργεια επανεξετάζουν τη θέση τους. Πρόκειται για μία ευπρόσδεκτη αλλαγή».
«Ήρθα σήμερα στο Παρίσι για να ανακοινώσω ότι και η Ελλάδα γυρίζει σελίδα. Ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε αν η πυρηνική ενέργεια, και συγκεκριμένα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα. Θα συγκροτήσουμε μια υπουργική επιτροπή υψηλού επιπέδου, η οποία θα υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις στην κυβέρνηση σχετικά με το ζήτημα αυτό» είπε χαρακτηριστικά ο Κυριάκος Μητσοτάκης, και συνέχισε:
«Πρόκειται για θέση που απορρέει από την κοινή λογική. Η πυρηνική ενέργεια αλλάζει γρήγορα. Υπάρχουν ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, τεράστια καινοτομία. Και γνωρίζουμε ότι η ανάγκη μας για ηλεκτρική ενέργεια θα αυξάνεται διαρκώς. Ανεξάρτητα από το πόσο θα επεκτείνουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, θα χρειαστούμε μακροπρόθεσμα προβλέψιμη ενέργεια βασικού φορτίου. Καμία τεχνολογία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί αυτό που μας προσφέρει η πυρηνική ενέργεια.
Γνωρίζουμε ότι η πυρηνική ενέργεια ενέχει προκλήσεις. Η κοινή γνώμη στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, παραμένει διχασμένη. Αλλά πιστεύω ότι πρέπει να διεξάγουμε έναν ειλικρινή, συνετό και μη ιδεολογικά φορτισμένο διάλογο. Αλλά και πέρα από την Ελλάδα, βλέπουμε ότι ο τομέας αυτός χρειάζεται αναγέννηση. Ιδίως στην Ευρώπη, η ηλικία του εργατικού δυναμικού μας αυξάνεται, εργαζόμενοι έχουν συνταξιοδοτηθεί. Έχουμε χάσει την εξειδίκευσή μας. Οι κανονισμοί μας έχουν γίνει υπερβολικά περίπλοκοι, η υλοποίηση έργων απαιτεί ολοένα και περισσότερο χρόνο και, δυστυχώς, το κόστος είναι πολύ μεγαλύτερο από το αναμενόμενο. Αλλά αυτά είναι προβλήματα που έχουμε δημιουργήσει εμείς οι ίδιοι και μπορούμε να τα λύσουμε. Αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός».