Η «επόμενη ημέρα» για το πρόγραμμα «Απόλλων» διαμορφώνεται με σαφώς πιο σύνθετους όρους, από εκείνους που αρχικά είχαν τεθεί στον σχεδιασμό.
Η φιλοδοξία για ένα μεγάλο «πράσινο» χαρτοφυλάκιο 600 MW, που θα λειτουργούσε σαν μηχανισμός χρηματοδότησης φθηνού ρεύματος για τους δικαιούχους του ΚΟΤ Α, φαίνεται πως προσκρούει στις πραγματικές συνθήκες της αγοράς και στο περιορισμένο επενδυτικό ενδιαφέρον που καταγράφηκε στους σχετικούς διαγωνισμούς.
Ο σχεδιασμός προέβλεπε την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών με αποθήκευση και αιολικών πάρκων, τα οποία θα λάμβαναν εγγυημένες ταρίφες. Με τη συμμετοχή τους στη χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας -οι τιμές στην οποία προβλεπόταν πως κατά κανόνα θα διαμορφώνονταν σε υψηλότερα επίπεδα- θα προέκυπταν υπερέσοδα.
Τα υπερέσοδα αυτά θα αξιοποιούνταν για να στηρίξουν τα περίπου 132.000 ευάλωτα νοικοκυριά του ΚΟΤ Α, χρηματοδοτώντας επιδοτήσεις που θα μείωναν δραστικά το ενεργειακό τους κόστος.
Εκτός τα φωτοβολταϊκά
Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε λιγότερο ευνοϊκή. Στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών, ο διαγωνισμός της ΡΑΑΕΥ κατέληξε άγονος, με μόλις τρεις συμμετοχές συνολικής ισχύος 61 MW. Με βάση το επίπεδα ανταγωνισμού, το οποίο είχε καθοριστεί στο 40%, αυτό σήμαινε ότι δυνατότητα ένταξης στο πρόγραμμα είχαν ηλιακά συστήματα 43,5 MW.
Κάτι τέτοιο όμως δεν ήταν εφικτό, καθώς στη διαδικασία είχαν «κατέβει» έργα ισχύος 50, 6 και 5 MW. Επομένως, δεν υπάρχει η δυνατότητα να προκριθεί ένα χαρτοφυλάκιο 43,5 MW.
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει περιθώριο επαναπροκήρυξης του διαγωνισμού για ηλιακά συστήματα. Η χρηματοδότηση μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης επιβάλλει αυστηρά χρονοδιαγράμματα, με τα έργα να πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός του καλοκαιριού. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως δεν υπάρχει εναλλακτική ώστε να ενταχθούν φωτοβολταϊκά στο πρόγραμμα.
Τα αιολικά
Στα αιολικά, η εικόνα είναι σαφώς καλύτερη, αλλά όχι πλήρως ικανοποιητική. Συνολικά 13 έργα, ισχύος 381 MW, διεκδικούν ένταξη στο πρόγραμμα. Με βάση τους όρους του διαγωνισμού, αναμένεται να επιλεγούν έργα συνολικής ισχύος περίπου 272 MW. Παρά τη σχετική επιτυχία, το νούμερο αυτό υπολείπεται αισθητά του αρχικού στόχου των 400 MW, δημιουργώντας ένα σημαντικό κενό στο ενεργειακό ισοζύγιο του προγράμματος.
Όσον αφορά τα αιολικά, η διαδικασία αξιολόγησης των αιολικών αιτήσεων συνεχίζεται, με τον προσωρινό πίνακα αποτελεσμάτων να αναμένεται στις 7 ή 15 Μαΐου και τον τελικό πίνακα να ακολουθεί μία εβδομάδα αργότερα. Αποτελέσματα που θα απέχουν σημαντικά από τον αρχικό στόχο των 600 MW.
Αυτό το έλλειμμα δυναμικότητας μεταφράζεται άμεσα σε χρηματοδοτικό κενό. Τα έσοδα από τα έργα που τελικά θα υλοποιηθούν δεν επαρκούν για να καλύψουν πλήρως τις επιδοτήσεις των δικαιούχων του ΚΟΤ Α. Έτσι, το βάρος μετατοπίζεται εκ νέου προς τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), οι οποίες είναι αυτή τη στιγμή ο βασικός «κουμπαράς» για τη στήριξη των ευάλωτων καταναλωτών.
Το πιθανότερο σενάριο
Ο σχετικός λογαριασμός (ΕΛΥΚΩ) ήδη χρηματοδοτεί τις εκπτώσεις για όλες τις κατηγορίες κοινωνικών τιμολογίων, ενώ παράλληλα διασφαλίζει την ενεργειακή ισότητα μεταξύ νησιωτικών και ηπειρωτικών περιοχών. Η συνέχιση στήριξης και των δικαιούχων του ΚΟΤ Α θεωρείται πλέον το πιο ρεαλιστικό σενάριο, τουλάχιστον μέχρι να βρεθούν εναλλακτικοί τρόποι ενίσχυσης.
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει μια βασική πρόκληση της ενεργειακής μετάβασης, και πιο συγκεκριμένα το γεγονός ότι η ανάπτυξη «πράσινων» έργων δεν εξαρτάται μόνο από τον σχεδιασμό και τη χρηματοδότηση, αλλά και από τις συνθήκες της αγοράς, το επενδυτικό ενδιαφέρον και την ωριμότητα των έργων. Το πρόγραμμα «Απόλλων» παραμένει ένα φιλόδοξο εγχείρημα, ωστόσο η πορεία του δείχνει πως η επίτευξη κοινωνικών στόχων μέσω της αγοράς ενέργειας ενέχει ρίσκο.
Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο δεν αλλάζει, δηλαδή η εξασφάλιση φθηνού ρεύματος για τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά. Απλώς η «συνταγή» του προγράμματος «Απόλλων» φαίνεται πως δεν θα είναι αρκετή.