Να «ταράξει τα στάσιμα νερά» που περιβάλλουν την αγορά των υπεράκτιων αιολικών επιχειρεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, σε μια συγκυρία όπου η απόσταση μεταξύ εξαγγελιών και υλοποίησης παραμένει εμφανής.
Τρία χρόνια μετά τις πρώτες φιλόδοξες δηλώσεις, η χώρα κινείται με ρυθμούς που δεν ανταποκρίνονται στον αρχικό σχεδιασμό. Το 2023, η Ελλάδα προέβαλε ως υποψήφιος ηγετικός παίκτης στη νέα ευρωπαϊκή αγορά των offshore αιολικών. Σήμερα, η προοπτική αυτή μοιάζει να έχει «παγώσει», εγκλωβισμένη σε θεσμικές εκκρεμότητες και καθυστερήσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, το υπό διαβούλευση νέο σχέδιο νόμου του ΥΠΕΝ επιχειρεί να σηματοδοτήσει την επανεκκίνηση του εγχειρήματος, δίνοντας το πρώτο στίγμα ότι η Πολιτεία επιχειρεί να ανακτήσει τον χαμένο χρόνο και να επαναφέρει το project σε τροχιά.
Η σημαντικότερη τομή αφορά τη δυνατότητα να εκκινήσουν άμεσα οι ανεμολογικές και βυθομετρικές μελέτες, χωρίς να προηγηθεί η έγκριση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης. Με άλλα λόγια, η Πολιτεία επιλέγει να «σπάσει» τη γραμμική αλληλουχία των βημάτων, παρακάμπτοντας, προσωρινά, μια κομβική θεσμική προϋπόθεση που έχει καθυστερήσει επί μακρόν. Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς τεχνική. Αποτελεί σαφή προσπάθεια να κερδηθεί χαμένος χρόνος και να ξεκινήσει η ουσιαστική προετοιμασία των έργων, όσο το συνολικό πλαίσιο παραμένει σε εκκρεμότητα. Υπενθυμίζεται πως ο στόχος που έχει τεθεί για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα είναι να υπάρχουν εν λειτουργία 1,9 GW έως το 2030.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία αναλαμβάνει η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ), η οποία καλείται να συστήσει εταιρεία ειδικού σκοπού (SPV) για τη διενέργεια των ερευνών. Σε αντίθεση με τις αρχικές εκτιμήσεις ότι η συγκεκριμένη δομή θα παρέμενε για ένα διάστημα «ανενεργή», η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι με τη σύστασή της θα περάσει άμεσα σε δράση, ξεκινώντας μετρήσεις στις θαλάσσιες περιοχές που έχουν ήδη προδιαγραφεί ως υποψήφιες για την ανάπτυξη των πρώτων έργων. Πρόκειται για μια κίνηση που ουσιαστικά ενεργοποιεί την τεχνική ωρίμανση των «οικοπέδων», δημιουργώντας για πρώτη φορά απτά δεδομένα πάνω στα οποία μπορούν να στηριχθούν οι επενδυτικές αποφάσεις.
Η σύσταση της εταιρείας ειδικού σκοπού εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επαναθέρμανση του επενδυτικού ενδιαφέροντος, το οποίο το τελευταίο διάστημα λειτουργεί στο «ρελαντί». Η επιβράδυνση αυτή δεν αποδίδεται μόνο στις εγχώριες καθυστερήσεις, αλλά και στη δυσμενή μεταβολή του διεθνούς περιβάλλοντος: η αύξηση του κόστους κεφαλαίου έχει ανεβάσει αισθητά το μέσο σταθμισμένο κόστος παραγωγής (LCoE) των υπεράκτιων αιολικών, ενώ παράλληλα οι πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα συνεχίζουν να επιβαρύνουν το επενδυτικό ρίσκο. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενεργοποίηση του SPV αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορεί να επαναφέρει την απαιτούμενη ορατότητα και εμπιστοσύνη στην αγορά.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο εισάγει μια δεύτερη κρίσιμη αλλαγή, η οποία αφορά την αποσύνδεση των ερευνητικών δραστηριοτήτων από τη διαδικασία των διαγωνισμών. Μέχρι σήμερα, το ισχύον πλαίσιο προέβλεπε ότι οι επενδυτές θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε έρευνες μόνο μετά την οριοθέτηση των θαλάσσιων περιοχών και σε άμεση συνάρτηση με τους διαγωνισμούς παραχώρησης. Πλέον, η διαδικασία αυτή «σπάει» στα δύο: η ΕΔΕΥΕΠ αποκτά τη δυνατότητα να προκηρύσσει διαγωνισμούς ανεξάρτητα από την ολοκλήρωση των ιδιωτικών ερευνών, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για την προώθηση των έργων. Ταυτόχρονα, δίνεται η δυνατότητα στους ενδιαφερόμενους να αποκτήσουν πρόσβαση σε δεδομένα ή να εξασφαλίσουν άδειες έρευνας, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την προετοιμασία της αγοράς.
Στην ίδια κατεύθυνση επιτάχυνσης, η ρύθμιση προβλέπει ότι οι περιοχές όπου θα διεξαχθούν οι πρώτες μελέτες θα καθορίζονται με πράξη της ΕΔΕΥΕΠ, η οποία θα δημοσιεύεται σε ΦΕΚ. Με αυτόν τον τρόπο, η διοίκηση αποκτά ένα πιο ευέλικτο εργαλείο για να ενεργοποιήσει άμεσα τα πρώτα «οικόπεδα», χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση του συνόλου του χωροταξικού σχεδιασμού. Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιχειρεί να μεταφέρει το έργο από το επίπεδο του σχεδιασμού στο επίπεδο της πράξης.
Την ίδια ώρα, σε αναδιαμόρφωση βρίσκεται και το πλαίσιο για τα πιλοτικά έργα ανοικτά της Αλεξανδρούπολης, συνολικής ισχύος 600 MW, τα οποία αναπτύσσονται από τη ΔΕΗ, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή και τη Motor Oil. Η αποσύνδεση της συγκεκριμένης θαλάσσιας ζώνης από το καθεστώς των «περιοχών επιτάχυνσης ΑΠΕ» οδηγεί σε αυστηρότερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, καθώς πλέον η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων θα πρέπει να καλύπτει το σύνολο της έκτασης και όχι μόνο τα τμήματα που εντάσσονται σε προστατευόμενες περιοχές. Η εξέλιξη αυτή, αν και ενδέχεται να επιβαρύνει τη διαδικασία αδειοδότησης, ενισχύει τη θεσμική θωράκιση των έργων σε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο περιβαλλοντικά πεδίο.
Συνολικά, οι παρεμβάσεις του νομοσχεδίου συγκροτούν ένα σαφές βήμα μετατόπισης: από την ακινησία προς την ενεργοποίηση. Δεν λύνουν το σύνολο των εκκρεμοτήτων, ούτε υποκαθιστούν την ανάγκη για την έγκριση του Εθνικού Προγράμματος. Ωστόσο, επιχειρούν να ξεμπλοκάρουν τα πιο κρίσιμα σημεία που μέχρι σήμερα κρατούσαν το εγχείρημα σε αδράνεια, στέλνοντας ταυτόχρονα ένα μήνυμα προς την αγορά ότι η Πολιτεία επιδιώκει να επαναφέρει τα υπεράκτια αιολικά στο προσκήνιο, όχι πλέον ως εξαγγελία, αλλά ως έργο σε εξέλιξη.
Η αγορά, πάντως, πέρα από τη θεσμική κινητοποίηση, έχει ανάγκη και από σαφή οδικό χάρτη με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, αξιόπιστα δεδομένα και ουσιαστική προετοιμασία των κρίσιμων υποδομών. Γιατί χωρίς δίκτυα που να μπορούν να απορροφήσουν τη νέα ισχύ, λιμάνια ικανά να υποστηρίξουν τη συναρμολόγηση και μεταφορά των πλωτών μονάδων, καθώς και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, η επανεκκίνηση κινδυνεύει να μείνει σε επίπεδο πρόθεσης. Το ζητούμενο, όπως επισημαίνουν στελέχη του κλάδου, δεν είναι μόνο να «ξεπαγώσουν» οι διαδικασίες, αλλά να δημιουργηθούν οι όροι που θα επιτρέψουν στα έργα να προχωρήσουν με όρους ταχύτητας, ασφάλειας και επενδυτικής βιωσιμότητας.