Παρά τις πολυετείς εξαγγελίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τις συνόδους κορυφής και τα μέτρα που έχουν ανακοινωθεί, η αντίδραση της Ευρώπης απέναντι στη συνεχή επέκταση της Κίνας στη «γηραιά ήπειρο» παραμένει ανεπαρκής και η οικονομική εξάρτηση βαθαίνει αντί να υποχωρεί.
Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, το πρώτο τρίμηνο του 2026 η Κίνα κατέγραψε το μεγαλύτερο εμπορικό πλεόνασμα όλων των εποχών με την Ε.Ε., που αντιστοιχεί πλέον στο 31% του εμπορικού πλεονάσματος αγαθών της χώρας.
Η Ευρώπη παραμένει η σημαντικότερη εξωτερική αγορά για τα κινεζικά ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα, απορροφώντας το ένα τρίτο της αξίας των εξαγωγών τους, έναντι λιγότερο από 0,6% για ΗΠΑ και Καναδά μαζί. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Σχολής Διακρατικής Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου της Φλωρεντίας, παρά τους ευρωπαϊκούς δασμούς, οι κινεζικές εξαγωγές ηλεκτρικών οχημάτων στην Ε.Ε. αυξήθηκαν κατά 82% το πρώτο τρίμηνο του 2026, ενώ οι αποστολές υβριδικών plug-in, που εξαιρούνται από τους αντισταθμιστικούς δασμούς, εκτοξεύθηκαν κατά 1.443% σε σχέση με το πρώτο τρίμηνο του 2024. Στις καθαρές τεχνολογίες, η Κίνα προμήθευσε το 98% των ηλιακών πάνελ της Ευρώπης, το 88% των μπαταριών ιόντων λιθίου, το 90% των εισαγωγών μετατροπέων ηλεκτρικής ενέργειας (inverters) και το 93% των μόνιμων μαγνητών νεοδυμίου. Έχει γίνει, επιπλέον, βασικός προμηθευτής κεφαλαίων, με τις υπερπόντιες επενδύσεις του Πεκίνου σε έργα κατασκευής πράσινης τεχνολογίας να φτάνουν τουλάχιστον τα 227 δισεκατομμύρια δολάρια σε 54 χώρες, μεταξύ των οποίων η αυτοκινητοβιομηχανία και η βιομηχανία μπαταριών σε Ουγγαρία και Ισπανία.
Κάτι δεν πάει καλά στη στρατηγική των Βρυξελλών. Μπορεί στην Ε.Ε. να βλέπουν στις κινεζικές καθαρές τεχνολογίες τον ταχύτερο και οικονομικότερο δρόμο προς την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά η δεσπόζουσα θέση του Πεκίνου στις αλυσίδες εφοδιασμού καθαρής ενέργειας έχει μετατραπεί σε απειλή για τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης.
Παγκοσμίως, η Κίνα ελέγχει το 60% έως 85% των βασικών αλυσίδων εφοδιασμού καθαρής ενέργειας, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα φωτοβολταϊκά πλαίσια, τις μπαταρίες και τις ατράκτους ανεμογεννητριών, σε τιμές που οι υπόλοιπες περιοχές δυσκολεύονται να συναγωνιστούν. Η υπεροχή αυτή στηρίζεται σε επιδοτήσεις τρεις έως οκτώ φορές μεγαλύτερες από εκείνες των χωρών του ΟΟΣΑ, στην κλίμακα, στην καινοτομία, καθώς η Κίνα έχει πλέον ξεπεράσει την Ευρώπη και είναι παγκόσμιος ηγέτης σε έρευνα και ανάπτυξη, και σε μια τεράστια εγχώρια ζήτηση που αντιστοιχεί στο 64% της παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρικών οχημάτων και σε πάνω από το μισό της παγκόσμιας ζήτησης μπαταριών και ηλιακών πάνελ.
Η συγκέντρωση είναι ακόμη υψηλότερη στις πρώτες ύλες και στα ενδιάμεσα προϊόντα. Η Κίνα επεξεργάζεται και διυλίζει πάνω από το 90% του γραφίτη ποιότητας μπαταρίας και πάνω από το 77% των διυλισμένων σπάνιων γαιών. Το Πεκίνο έχει δείξει τη βούλησή του να χρησιμοποιήσει αυτά τα σημεία συμφόρησης ως όπλο. Τον Απρίλιο του 2025, οι έλεγχοι εξαγωγών σε επτά βαριές σπάνιες γαίες ανάγκασαν τους Ευρωπαίους κατασκευαστές αυτοκινήτων να περιορίσουν την παραγωγή τους, με τις ευρωπαϊκές τιμές να φτάνουν έως και έξι φορές υψηλότερες από τις κινεζικές ακόμη και μετά την ανάκαμψη των εμπορικών ροών. Τον Οκτώβριο του 2025, η Κίνα επέκτεινε τους ελέγχους εξαγωγών, απαιτώντας από ξένες εταιρείες αδειοδότηση για την εξαγωγή εξαρτημάτων και συναρμολογημάτων που περιέχουν κινεζικής προέλευσης υλικά ή κατασκευάζονται με κινεζική τεχνολογία. Παράλληλα, εξέδωσε τις νέες κανονιστικές εντολές υπ’ αριθμόν 834 και 835.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμά ότι κάθε μήνας διακοπής των εξαγωγών της αλυσίδας μπαταριών από τον μεγαλύτερο προμηθευτή θα προκαλούσε απώλειες παραγωγής 17 δισεκατομμυρίων δολαρίων από εργοστάσια ηλεκτρικών αυτοκινήτων, με σχεδόν τα δύο τρίτα αυτών των απωλειών να πραγματοποιούνται στην Ε.Ε. Σε περίπτωση διακοπής στις αλυσίδες κρίσιμων ορυκτών, μόνο το μισό της παγκόσμιας ζήτησης θα μπορούσε να καλυφθεί. Η ευρωπαϊκή αφήγηση περί μείωσης του ρίσκου ταλαντεύεται ανάμεσα σε δύο πόλους, έναν μαξιμαλιστικό, τη λεγόμενη προσέγγιση «China+1», και έναν πιο συνεργατικό, τη μεγάλη συμφωνία ΕΕ - Κίνας.
Το σενάριο «China+1» επιδιώκει να καταστήσει την Κίνα έναν προμηθευτή ανάμεσα σε άλλους και όχι τον κυρίαρχο. Το κόστος του είναι υψηλό, καθώς οι διαφορές κόστους μεταξύ των κινέζων παραγωγών και των υπολοίπων εκτιμώνται σε 30 έως 50%. Η πρώτη ευρωπαϊκή δημοπρασία ηλιακής «ανθεκτικότητας» τον Δεκέμβριο του 2025 στο πλαίσιο του Net-Zero Industry Act είχε κόστος 20% υψηλότερο σε σχέση με προηγούμενες δημοπρασίες, ενώ η απόφαση της Επιτροπής να μπλοκάρει κονδύλια για έργα με κινεζικούς inverters αναμένεται να προσθέσει τουλάχιστον ένα επιπλέον 2%. Το κλείσιμο του χάσματος θα απαιτούσε περίπου δεκαπέντε χρόνια, με την πλήρη αναπαραγωγή της κινεζικής αλυσίδας να θεωρείται πιθανότατα αδύνατη. Η Ε.Ε. κατατάσσεται δεύτερη παγκοσμίως σε επιστημονική παραγωγή σε καθαρές τεχνολογίες πρώιμου σταδίου, πίσω μόνο από την Κίνα, όμως το γνωστικό αυτό υπόβαθρο σπανίως φτάνει σε εμπορική και βιομηχανική κλίμακα.
Στον αντίποδα, η μεγάλη συμφωνία προβλέπει πρόσβαση στην αγορά για τα κινεζικά προϊόντα καθαρής τεχνολογίας με αντάλλαγμα σταθερές προμήθειες υλικών, τεχνολογιών και εξαρτημάτων, καθώς και τη δέσμευση του Πεκίνου να μη χρησιμοποιήσει ως όπλο κανένα σημείο συμφόρησης. Κεντρικό εργαλείο γίνονται οι κοινοπραξίες, με όρια ιδιοκτησίας, ρήτρες μεταφοράς τεχνολογίας και δεσμεύσεις εγχώριας προστιθέμενης αξίας εντός των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Η στρατηγική μπαταριών της Γερμανίας, που συνδυάζει ξένους και εγχώριους παραγωγούς, αναφέρεται ως παράδειγμα, ενώ κορεατικές εταιρείες λειτουργούν ήδη μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού δυναμικού μπαταριών. Μέχρι να αποφασίσουν στις Βρυξέλλες ποιο δρόμο θα ακολουθήσουν, η κυριαρχία της Κίνας θα είναι τόσο απόλυτη που δεν θα χρειάζεται να συνεχιστεί η πολυετής συζήτηση…