Η Ελλάδα επενδύει ολοένα περισσότερο σε μεγάλες μπαταρίες που αποθηκεύουν ηλεκτρική ενέργεια, ώστε το ρεύμα που παράγεται από τον ήλιο και τον άνεμο να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και όταν δεν υπάρχει ηλιοφάνεια ή δεν φυσάει. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που συντελούνται στο ενεργειακό σύστημα της χώρας. Ωστόσο, πίσω από την ανάπτυξη αυτών των εγκαταστάσεων ανακύπτει ένα ζήτημα που μέχρι σήμερα δεν έχει απασχολήσει ιδιαίτερα τη δημόσια συζήτηση, τι θα συμβεί με τις μπαταρίες όταν, ύστερα από χρόνια λειτουργίας, θα πρέπει να αντικατασταθούν;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εγκατάσταση νέων συστημάτων αποθήκευσης προχωρά με ταχείς ρυθμούς, ενώ η εφαρμογή των υποχρεώσεων ανακύκλωσης δεν φαίνεται να ακολουθεί με την ίδια ταχύτητα. Παρότι υπάρχει θεσμικό πλαίσιο και λειτουργούν οργανωμένα συστήματα που μπορούν να αναλάβουν τη διαχείριση των μπαταριών, εξακολουθούν να καταγράφονται προβλήματα ως προς τη συμμόρφωση των επιχειρήσεων που έχουν τη σχετική ευθύνη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο 8ο Renewable & Storage Forum, στην Ελλάδα λειτουργούν ήδη εγκαταστάσεις αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας συνολικής ισχύος άνω των 700 MW, με την προοπτική να προσεγγίσουν το 1 GW έως το τέλος του 2026. Αυτό σημαίνει ότι μέσα στα επόμενα χρόνια θα υπάρχει ένας ολοένα μεγαλύτερος αριθμός εγκαταστάσεων, για τις οποίες θα πρέπει να έχει προβλεφθεί εγκαίρως ο τρόπος διαχείρισης των μπαταριών μετά το τέλος της χρήσης τους.
Ποιος πληρώνει για την ανακύκλωση των μπαταριών
Για να γίνει κατανοητό το πρόβλημα, πρέπει πρώτα να εξηγηθεί πώς λειτουργεί το σύστημα ανακύκλωσης. Οι εταιρείες που διαθέτουν μπαταρίες στην ελληνική αγορά έχουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Μεταξύ αυτών είναι η συμμετοχή σε εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης και η κάλυψη του κόστους που συνδέεται με τη μελλοντική συλλογή και ανακύκλωσή τους.
Ως εκ τούτου, η ευθύνη για μία μπαταρία δεν σταματά τη στιγμή που αυτή εγκαθίσταται και αρχίζει να λειτουργεί. Πρέπει από την αρχή να υπάρχει πρόβλεψη για το τι θα γίνει όταν πάψει να είναι χρήσιμη. Στην πράξη, ωστόσο, παρατηρούνται περιπτώσεις κατά τις οποίες εγκαταστάσεις τίθενται σε λειτουργία χωρίς να έχουν προηγουμένως ολοκληρωθεί οι απαραίτητες διαδικασίες συμμετοχής σε σύστημα ανακύκλωσης και κάλυψης της σχετικής οικονομικής υποχρέωσης.
Αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα που μπορεί να μην είναι άμεσα ορατό, αλλά ενδέχεται να γίνει πολύ μεγαλύτερο στο μέλλον. Όσο αυξάνονται οι εγκαταστάσεις, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη να υπάρχει οργανωμένος μηχανισμός για την ασφαλή συλλογή και επεξεργασία των μπαταριών που θα αποσύρονται.
Το προηγούμενο των φωτοβολταϊκών
Η συζήτηση θυμίζει όσα έχουν προηγηθεί με την ανακύκλωση των φωτοβολταϊκών πάνελ. Η Ελλάδα έχει αναπτύξει μια μεγάλη αγορά ηλιακής ενέργειας, με εγκατεστημένη ισχύ που, σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, φτάνει περίπου τα 13,5 GW. Η ανάπτυξη αυτή δημιούργησε αντίστοιχες ανάγκες για την οργάνωση της μελλοντικής διαχείρισης του εξοπλισμού, με ζητήματα συμμόρφωσης και χρηματοδότησης της ανακύκλωσης να παραμένουν στο προσκήνιο.
Στην περίπτωση των μεγάλων μπαταριών, η αγορά βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο. Αυτό αποτελεί και μια ευκαιρία: οι υποχρεώσεις μπορούν να εφαρμοστούν εγκαίρως, πριν η σημαντική αύξηση των εγκαταστάσεων καταστήσει δυσκολότερη την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Βέβαια, υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά. Οι μπαταρίες αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας είναι σύνθετες εγκαταστάσεις, με ιδιαίτερες τεχνικές απαιτήσεις κατά την αποσύνδεση, τη μεταφορά και την επεξεργασία τους. Επομένως, η ανακύκλωσή τους δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί όπως η συλλογή συνηθισμένων οικιακών μπαταριών.
Η λύση που εξετάζεται για να περιοριστεί το αρχικό κόστος
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τις επιχειρήσεις είναι το κόστος της ανακύκλωσης. Η υποχρέωση να δεσμεύσουν από την αρχή σημαντικά χρηματικά ποσά μπορεί να αποτελέσει πρόσθετη επιβάρυνση για μια επένδυση, ιδιαίτερα σε μια αγορά που βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης.
Σε αυτό το πρόβλημα επιχειρεί να δώσει απάντηση η Re-Battery, ένα από τα συλλογικά συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Το μοντέλο που παρουσίασε προβλέπει ότι μια επιχείρηση θα μπορεί να καταβάλλει άμεσα μόλις το 2% της συνολικής εισφοράς ανακύκλωσης που της αναλογεί. Το υπόλοιπο 98% θα καλύπτεται με τραπεζική εγγύηση ή ασφαλιστήριο συμβόλαιο δεκαετούς διάρκειας.
Για παράδειγμα, εάν η συνολική υποχρέωση μιας εταιρείας υπολογίζεται στις 100.000 ευρώ, η αρχική καταβολή περιορίζεται στις 2.000 ευρώ, ενώ για τις υπόλοιπες 98.000 ευρώ παρέχεται η προβλεπόμενη εγγύηση. Επομένως, η επιχείρηση δεν χρειάζεται να διαθέσει εξαρχής ολόκληρο το ποσό σε μετρητά, χωρίς όμως να απαλλάσσεται από την υποχρέωση κάλυψης του κόστους ανακύκλωσης. Η συγκεκριμένη δυνατότητα αφορά τις μεγάλες μπαταρίες αποθήκευσης ενέργειας και έχει σχεδιαστεί για να διευκολύνει την τήρηση των υποχρεώσεων από τις επιχειρήσεις.
Γιατί η ανακύκλωση μπορεί να γίνει φθηνότερη τα επόμενα χρόνια
Ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα είναι η εξέλιξη της τεχνολογίας. Καθώς η αγορά ανακύκλωσης μπαταριών αναπτύσσεται διεθνώς, δημιουργούνται προοπτικές περιορισμού του κόστους επεξεργασίας τους. Αυτό σημαίνει ότι οι σημερινές εκτιμήσεις για τα χρήματα που θα απαιτούνται στο μέλλον ενδέχεται να αναθεωρηθούν προς τα κάτω.
Όπως εξήγησε στο Renewable & Storage Forum η Σοφία Χούμα, σύμβουλος Στρατηγικής Ανάπτυξης της Re-Battery, η εταιρεία προβλέπει επικαιροποίηση των σχετικών υπολογισμών ανά διετία, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι μεταβολές στο πραγματικό κόστος. Εφόσον εγκριθούν νέες, χαμηλότερες εισφορές από τον Εθνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης, οι επιχειρήσεις θα μπορούν να προσαρμόζουν ανάλογα και το ύψος των εγγυήσεών τους.
Μάλιστα, η εκτίμηση που παρουσιάστηκε είναι ότι το επίπεδο κόστους που σήμερα προβλέπεται για το 2030 μπορεί να επιτευχθεί νωρίτερα, ενδεχομένως ακόμη και το 2028. Πρόκειται, πάντως, για πρόβλεψη που εξαρτάται από την εξέλιξη της αγοράς και όχι για δεδομένη μείωση των χρεώσεων.
Γιατί δεν είναι τόσο απλό να ανακυκλωθεί μια μεγάλη μπαταρία
Πέρα από το οικονομικό ζήτημα, υπάρχει και μια πρακτική δυσκολία. Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας διαφέρουν σημαντικά από τις μικρές μπαταρίες που χρησιμοποιούνται καθημερινά σε ηλεκτρονικές συσκευές.
Πρόκειται για μεγάλα συστήματα, τα οποία περιλαμβάνουν συστοιχίες μπαταριών και ηλεκτρολογικό εξοπλισμό υψηλής τάσης. Για να αποσυναρμολογηθούν, να μεταφερθούν και να οδηγηθούν σε κατάλληλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας, απαιτούνται εξειδικευμένες διαδικασίες και μέτρα ασφαλείας. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι φορείς ανακύκλωσης χρειάζεται να γνωρίζουν από νωρίς τα τεχνικά χαρακτηριστικά κάθε εγκατάστασης.
Η συνεργασία με τις εταιρείες που κατασκευάζουν και λειτουργούν τις μονάδες θεωρείται επομένως απαραίτητη ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού τους, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα για τις ποσότητες, τον τύπο των μπαταριών και τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να διαχειριστούν στο μέλλον.