Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει όλα τα απευκταία σενάρια ενεργειακής κρίσης με παγκόσμιες επιπτώσεις.
- Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή οδηγεί σε αύξηση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου, προκαλώντας ανησυχίες για παγκόσμια ενεργειακή κρίση και ύφεση, με πιθανές επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την οικονομική ανάπτυξη.
- Η πιθανότητα πετρελαϊκής κρίσης φέρνει μνήμες από το 1970, με τους αναλυτές να προειδοποιούν για ύφεση λόγω αύξησης των τιμών ενέργειας και το ΔΝΤ να προβλέπει άνοδο του πληθωρισμού και μείωση της ανάπτυξης.
- Η άνοδος των τιμών ενέργειας επηρεάζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αυξάνοντας το κόστος καυσίμων, μεταφορών και βασικών αγαθών, ενώ η ανελαστική κατανάλωση ενέργειας οδηγεί σε περικοπές άλλων δαπανών και πιέσεις στα περιθώρια κέρδους.
- Οι κυβερνήσεις καλούνται να λάβουν μέτρα στήριξης, ενώ οι κεντρικές τράπεζες αντιμετωπίζουν το δίλημμα ύφεσης-πληθωρισμού. Η εξέλιξη της κρίσης εξαρτάται από τις συγκρούσεις και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, με πιθανές κυκλικές διακυμάνσεις στις τιμές.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει όλα τα απευκταία σενάρια ενεργειακής κρίσης με παγκόσμιες επιπτώσεις, καθώς αναλυτές και διεθνείς οργανισμοί εξετάζουν πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο η τιμή του πετρελαίου να φτάσει ή και να ξεπεράσει πολύ σύντομα τα 200 δολάρια το βαρέλι. Μια τέτοια εξέλιξη, σύμφωνα με οικονομολόγους και φορείς της αγοράς ενέργειας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση, αύξηση του κόστους ζωής και σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, όπως αναφέρει η ανάλυση της ισπανικής εφημερίδας El Pais.
«Η μεγαλύτερη απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια»
Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency), Fatih Birol, χαρακτήρισε πρόσφατα τον πόλεμο στο Ιράν ως «τη μεγαλύτερη απειλή για την ενεργειακή ασφάλεια στην Ιστορία», ενώ σε χρηματοοικονομικούς κύκλους χρησιμοποιούνται όροι όπως «Αρμαγεδδών» και «εφιάλτης» για να περιγραφεί το ενδεχόμενο παρατεταμένης κρίσης. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη ξεπεράσει τα 105 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας αύξηση περίπου 70% μέσα σε έναν μήνα, ενώ το φυσικό αέριο έχει σχεδόν διπλασιαστεί, φτάνοντας τα 60 δολάρια ανά μεγαβατώρα.
Η ένταση κλιμακώθηκε μετά τις αεροπορικές επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου και την επακόλουθη αντίδραση της Τεχεράνης, που περιλαμβάνει τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω με επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές. Ισραηλινά πλήγματα στόχευσαν το κοίτασμα Pars South, το μεγαλύτερο πεδίο φυσικού αερίου στον κόσμο, ενώ το Ιράν ανταπέδωσε με επιθέσεις σε εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Κατάρ, συμπεριλαμβανομένου του διυλιστηρίου Ras Laffan, του μεγαλύτερου στον κόσμο για υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Ο Scott Modell, διευθύνων σύμβουλος της Rapidan Energy, μιλώντας στην El Pais εκτιμά ότι «θα μπορούσαμε να δούμε την τιμή του πετρελαίου να φτάνει τα 200 δολάρια το βαρέλι αν οι συγκρούσεις συνεχιστούν για ακόμη έναν μήνα και το Ιράν συνεχίσει να χρησιμοποιεί μέσα όπως πυραύλους, drones και νάρκες για να πλήττει κρίσιμες εγκαταστάσεις». Όπως σημειώνει, πρόκειται για «ένα πολύ πιθανό σενάριο που δεν πρέπει να αποκλειστεί».
Μνήμες από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970
Η προοπτική αυτή επαναφέρει μνήμες από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, όταν το εμπάργκο χωρών του Περσικού Κόλπου προκάλεσε σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η αύξηση των τιμών ενέργειας αποτελεί διαχρονικά προάγγελο οικονομικών υφέσεων. «Σπάνια στην ιστορία έχει υπάρξει παγκόσμια ύφεση χωρίς να έχει προηγηθεί άνοδος στις τιμές του πετρελαίου», υπογραμμίζει ο Modell.
Τα σενάρια που εξετάζονται από διεθνείς οργανισμούς δείχνουν ότι μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών θα είχε άμεσο αντίκτυπο στον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι κάθε αύξηση 10% στην τιμή του πετρελαίου οδηγεί σε άνοδο του παγκόσμιου πληθωρισμού κατά 0,4% και μείωση της οικονομικής ανάπτυξης κατά 0,15%. Σε περίπτωση που η τιμή διαμορφωθεί στα 150 δολάρια, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να αυξηθεί περίπου κατά 6%, οδηγώντας την παγκόσμια οικονομία σε ύφεση.
Η άνοδος των τιμών ενέργειας έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί πάνω από 30% από την έναρξη της κρίσης, ενώ παρόμοιες τάσεις καταγράφονται και σε άλλες χώρες. Η αύξηση του κόστους μεταφορών μετακυλίεται σε βασικά αγαθά, συμπεριλαμβανομένων των τροφίμων, καθώς αυξάνονται τα έξοδα παραγωγής και διανομής, αλλά και το κόστος λιπασμάτων.
Η κατανάλωση ενέργειας θεωρείται ανελαστική
Επιπλέον, η κατανάλωση ενέργειας θεωρείται ανελαστική, γεγονός που σημαίνει ότι οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να μειώσουν τη χρήση της ακόμη και όταν οι τιμές αυξάνονται. Αυτό οδηγεί σε περιορισμό άλλων δαπανών. «Οι άνθρωποι πρέπει να αγοράσουν καύσιμα για να πάνε στη δουλειά ή να μεταφέρουν τα παιδιά τους. Οι επιχειρήσεις χρειάζονται ενέργεια για να λειτουργήσουν. Όταν οι τιμές αυξάνονται, απλώς περιορίζουν άλλες δαπάνες», προσθέτει ο Modell.
Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στον τομέα των μεταφορών και του τουρισμού. Οι αεροπορικές εταιρείες αναμένεται να αυξήσουν τις τιμές των εισιτηρίων λόγω της αύξησης του κόστους καυσίμων, οδηγώντας σε μείωση των ταξιδιών και περιορισμό της διάρκειάς τους. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν πιέσεις στα περιθώρια κέρδους, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε περικοπές θέσεων εργασίας.
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ εκτιμά ότι ενδεχόμενη διακοπή των ροών πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ έως τον Ιούνιο θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη κατά 2,9 ποσοστιαίες μονάδες σε ετήσια βάση, οδηγώντας ουσιαστικά την οικονομία σε ύφεση.
Οι κεντρικές τράπεζες αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα
Οι κυβερνήσεις αναμένεται να αντιδράσουν με μέτρα στήριξης, όπως επιδοτήσεις και μειώσεις φόρων στα καύσιμα, ωστόσο τα μέτρα αυτά θα επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά, αυξάνοντας τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος. Ταυτόχρονα, οι κεντρικές τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα δύσκολο δίλημμα: η αντιμετώπιση της ύφεσης απαιτεί μείωση επιτοκίων, ενώ η καταπολέμηση του πληθωρισμού απαιτεί αύξησή τους, δημιουργώντας τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.
Ο Fatih Birol προτείνει μια σειρά μέτρων για τον περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας, όπως περισσότερες ημέρες τηλεργασίας, μείωση των επαγγελματικών ταξιδιών, δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες και περιορισμούς στην κυκλοφορία ιδιωτικών οχημάτων. Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, τα μέτρα αυτά ενδέχεται να αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα.
Πλέον, η εξέλιξη της κρίσης εξαρτάται, όπως καταλαβαίνουμε όλοι, σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την ένταση των συγκρούσεων, καθώς και από τη δυνατότητα διατήρησης του αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ. Οι αναλυτές της El Pais επισημαίνουν ότι η πορεία των τιμών ενδέχεται να ακολουθήσει κυκλική διακύμανση, με αρχική εκτίναξη, προσωρινή αποκλιμάκωση και νέα άνοδο, πριν από την τελική σταθεροποίηση.