Η διεθνής τιμή του πετρελαίου υποχωρεί αλλά με το σταγονόμετρο και όχι πειστικά. Οι λιανικές τιμές ακολουθούν, αλλά με καθυστέρηση.
Σε κάθε περίπτωση, η σύγκριση με τα περσινά επίπεδα παραμένει αποκαρδιωτική. Το Brent τον Νοέμβριο του 2025 “έπαιζε” γύρω στα 60 δολάρια έναντι 96 δολαρίων σήμερα, η διεθνής τιμή του diesel διαμορφωνόταν στα περίπου 85 δολάρια το βαρέλι έναντι 174 δολαρίων σήμερα, ενώ βενζίνη και πετρέλαιο στην αντλία κοστίζουν γύρω στα 2 ευρώ το λίτρο παρά την επιδότηση και το πετρέλαιο θέρμανσης πωλείται 1,45- 1,49 ευρώ χάρη στην επιδότηση των 0,40 ευρώ από διυλιστήρια και προϋπολογισμό.
Συμπέρασμα; Το τέλος (;) της τρέχουσας κρίσης δεν μοιάζει να είναι κοντά και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποια θα είναι η επόμενη μέρα, δεδομένης της γεωπολιτικής αστάθειας στα μέτωπα της Μ. Ανατολής και της Ουκρανίας.
Με αυτά ακριβώς τα δεδομένα θεωρήθηκε αυτονόητο ότι θα παραμείνει ανοικτή η “ομπρέλα” των επιδοτήσεων στα καύσιμα ως το τέλος του μήνα και με αυτά ακριβώς τα δεδομένα έχει ληφθεί η πολιτική απόφαση να συνεχιστούν οι επιδοτήσεις για όσο χρειαστεί, με προσαρμογή τους στις εξελίξεις.
Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Ότι κατ’ αρχάς ως το τέλος του έτους, ο “λογαριασμός” των έκτακτων μέτρων για την απορρόφηση κάποιων κραδασμών από τη φετινή κρίση θα έχει ξεπεράσει το 1 δισ ευρώ, ενώ το έκτακτο αποθεματικό των 200 εκατ ευρώ για τους πρώτους μήνες του 2027 βρίσκεται ήδη σε θέση “μάχης”.
Το κόστος για την ΕΕ- Από τα μεγαλύτερα «πακέτα» ως ποσοστό του ΑΕΠ η Ελλάδα
Η νέα ενεργειακή κρίση βρήκε την Ευρώπη όχι μόνο απροετοίμαστη αλλά και δημοσιονομικά εξουθενωμένη μετά το μπαράζ των μέτρων που χρειάστηκε να ληφθούν για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την πανδημία κι εν συνεχεία από την πληθωριστική κρίση που κορυφώθηκε μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Αυτήν τη στιγμή η μισή Ευρωζώνη βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, κάποιες άλλες χώρες όπως η Ιταλία και η Ισπανία “φλερτάρουν” με ελλείμματα άνω του 3% και οι υπόλοιπες- μεταξύ των οποίων η Ελλάδα- κρατούν δυνάμεις, βλέποντας παράλληλα τις άγριες διαθέσεις των αγορών που “σφυροκοπούν” τα κρατικά ομόλογα.
Διάθεση ευελιξίας εκ μέρους των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων δεν διαφαίνεται, τουλάχιστον οριζόντιου χαρακτήρα κι ως εκ τούτου οι χώρες κινούνται με τις δικές τους δυνάμεις. Πριν από την απόφαση για την παράταση των επιδοτήσεων και στο δεύτερο 15νθήμερο του Νοεμβρίου, η Ελλάδα είχε ενεργοποιήσει έκτακτα μέτρα ίσα με το 0,32% του ΑΕΠ της κι όπως προκύπτει από την ανάλυση του Bruegel, πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα “πακέτα” στην Ευρώπη, χωρίς μάλιστα να τίθενται εν αμφιβόλω οι δημοσιονομικοί στόχοι και οι “οροφές” δαπανών.
Πιο πάνω κινούνται μόνο η Ισπανία (0,71% του ΑΕΠ της), η Βουλγαρία (0,6% του ΑΕΠ της), η Κύπρος (0,55% του ΑΕΠ της), η Πορτογαλία (0,47% του ΑΕΠ της) και η Πολωνία (0,39% του ΑΕΠ της).
Σχεδόν όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν λάβει δημοσιονομικά μέτρα. Σε απόλυτους όρους, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν “δεσμευτεί” μέχρι στιγμής με 40,76 δισεκατομμύρια ευρώ σε δημοσιονομικά μέτρα για να μετριάσουν τις επιπτώσεις του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν στους λογαριασμούς ενέργειας. Οι συνδυασμένες δαπάνες της Ισπανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Γερμανίας, της Πολωνίας και της Ιταλίας αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 70% των συνολικών δαπανών.
Η «συνταγή»
Το ερώτημα που “καίει” από την αρχή της νέας κρίσης είναι αν πρέπει τα μέτρα που λαμβάνονται από τις χώρες, να είναι οριζόντια ή στοχευμένα.
Επειδή οι φορολογικές περικοπές αποτελούν το κύριο μέσο των κυβερνήσεων, το μερίδιο των μη στοχευμένων μέτρων είναι υψηλό. Ένα «μη στοχευμένο» μέτρο είναι αυτό που επηρεάζει σχεδόν όλους τους καταναλωτές ή/και τις επιχειρήσεις με παρόμοιο τρόπο. Παραδείγματα περιλαμβάνουν γενικές περικοπές στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης ενέργειας ή στον ΦΠΑ, οι οποίες δεν έχουν σαφή ομάδα-στόχο ή προϋποθέσεις.
Συνολικά, περισσότερο από το 60% (25,4 δισεκατομμύρια ευρώ) του συνολικού ποσού που έχουν λάβει ως τώρα οι χώρες, αποτελείται από μη στοχευμένα μέτρα, σε αντίθεση με τις συστάσεις διαφόρων θεσμικών οργάνων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η λογική των θεσμικών οργάνων της ΕΕ είναι ότι σε “σφικτές” δημοσιονομικές συνθήκες, οι διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να κατευθύνονται στην ανακούφιση των πιο αδύναμων και να μην “πριμοδοτείται” η αυξημένη ζήτηση ορυκτών καυσίμων σε μια συγκυρία όπου η επάρκεια είναι ζητούμενο, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τις τιμές.
Οι προσεγγίσεις ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των χωρών, με ορισμένες να βασίζονται αποκλειστικά σε στοχευμένα μέτρα και άλλες αποκλειστικά σε μη στοχευμένα, αποτυπώνοντας την έλλειψη κοινής γραμμής στην ΕΕ. Για παράδειγμα, το 97,12% των μέτρων που έχει λάβει η Βουλγαρία είναι στοχευμένα, την ώρα που το 96,9% των μέτρων που έχει πάρει η Ουγγαρία είναι οριζόντιου χαρακτήρα. Για την Ελλάδα, η ανάλυση του Bruegel δείχνει ότι το 62,64% των μέτρων που έχουν ληφθεί είναι στοχευμένα, ενώ το 37,36% έχει οριζόντιο χαρακτήρα.
Ποια μέτρα έχει λάβει ως τώρα η Ελλάδα;
- Επιδοτήσεις καυσίμων στο δίκτυο με εκτιμώμενο κόστος 318 εκατ. ευρώ: (α) Επιδότηση του πετρελαίου κίνησης στο δίκτυο με 20 λεπτά (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) για τον Απρίλιο και Μάϊο, 15 λεπτά για τον Ιούνιο, 10 λεπτά για τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο και 15 λεπτά για τον Οκτώβριο και Νοέμβριο, (β) επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης στο δίκτυο με 20 λεπτά (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Οκτωβρίου και τον Νοέμβριο και (γ) επιδότηση της αμόλυβδης βενζίνης 95 οκτανίων στο δίκτυο με 10 λεπτά (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) για το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα Οκτωβρίου και τον Νοέμβριο.
- Αύξηση του επιδόματος θέρμανσης για τη χειμερινή περίοδο 2026-2027 κατά 30% με εκτιμώμενο κόστος 52 εκατ. ευρώ.
- Έκτακτη ενίσχυση ύψους 150 ευρώ ανά παιδί τον Ιούνιο του 2026 που καταλαμβάνει το 80% των οικογενειών με παιδιά (1 εκατ. νοικοκυριά), με κόστος 232 εκατ. ευρώ.
- Κάρτα καυσίμων (fuel pass) για την περίοδο Απριλίου-Μαΐου 2026 ύψους 60 ευρώ στις νησιωτικές περιοχές και 50 στην υπόλοιπη Ελλάδα με κόστος 113 εκατ. ευρώ.
- Επιδότηση λιπασμάτων στο ύψος 15% των τιμολογίων για τους κατά κύριο επάγγελμα αγρότες για την περίοδο 15 Μαρτίου-31 Αυγούστου 2026, με κόστος 48 εκατ. ευρώ.
- Αποζημίωση ακτοπλοϊκών για υποχρεωτικές χρεώσεις εισιτηρίων με ετήσιο κόστος 60 εκατ. ευρώ και επιδότηση για τις αγορές ναυτιλιακών καυσίμων για την περίοδο Σεπτεμβρίου-Δεκεμβρίου με εκτιμώμενο κόστος 32 εκατ. ευρώ.
- Επιδότηση βιομηχανικού ρεύματος βάσει του πλαισίου CISAF/METSAF, με στόχο τη συγκράτηση των τιμών στην εφοδιαστική αλυσίδα, υπό τον όρο τουλάχιστον 50% της επιδότησης να κατευθυνθεί σε επενδύσεις που μειώνουν τις εκπομπές CO₂ και το ενεργειακό κόστος, με εκτιμώμενο κόστος 95 εκατ. ευρώ (επιβαρύνει το 2027).