Στην παράταση της επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης και για τον Σεπτέμβριο προσανατολίζεται η κυβέρνηση, καθώς οι υψηλές διεθνείς τιμές του πετρελαίου και κυρίως οι πιέσεις στην αγορά των διυλισμένων προϊόντων έχουν επαναφέρει τα καύσιμα πάνω από το όριο των 2 ευρώ το λίτρο.
Οι τελικές αποφάσεις αναμένονται έως το τέλος Αυγούστου, με το οικονομικό επιτελείο να εξετάζει τη διατήρηση της υφιστάμενης κρατικής παρέμβασης στο ντίζελ και να αναμένει, παράλληλα, τις επιλογές της HELLENiQ ENERGY και της Motor Oil για τις εκπτώσεις που εφαρμόζουν από τα μέσα Ιουλίου.
Με το Brent να βρίσκεται κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι και μέρος των πρόσφατων αυξήσεων στη χονδρική να μην έχει ακόμη περάσει πλήρως στις αντλίες, η συζήτηση δεν αφορά πλέον το εάν η επιδότηση μπορεί να επαναφέρει τις τιμές σε χαμηλά επίπεδα. Το πραγματικό διακύβευμα είναι πόσο μεγαλύτερη θα ήταν η επιβάρυνση για τους οδηγούς και την οικονομία εάν από την 1η Σεπτεμβρίου αποσύρονταν ταυτόχρονα τόσο η κρατική στήριξη όσο και οι ιδιωτικές εκπτώσεις.
Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το βασικό σενάριο προβλέπει τη συνέχιση της επιδότησης που αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 0,10 ευρώ ανά λίτρο στην τελική τιμή του πετρελαίου κίνησης. Το ακριβές ύψος της νέας παρέμβασης, ωστόσο, μπορεί να επηρεαστεί από τις αποφάσεις των διυλιστηρίων. Εφόσον οι εκπτώσεις τους δεν ανανεωθούν, στο κυβερνητικό επιτελείο εξετάζεται το ενδεχόμενο ενισχυμένης κρατικής παρέμβασης, ώστε να αποτραπεί μια απότομη ανατίμηση του ντίζελ στις αρχές του φθινοπώρου.
Τι ισχύει σήμερα στην αντλία
Μέχρι τις 31 Αυγούστου το Δημόσιο μειώνει την τελική τιμή του πετρελαίου κίνησης κατά περίπου 10 λεπτά το λίτρο. Την ίδια περίοδο τα δύο ελληνικά διυλιστήρια εφαρμόζουν πρόσθετες εκπτώσεις, οι οποίες φθάνουν περίπου τα 5 λεπτά ανά λίτρο στο ντίζελ και τα 10 λεπτά στην απλή αμόλυβδη βενζίνη.
Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί καθημερινά την πορεία του αργού, τις διεθνείς τιμές των καυσίμων και τις μεταβολές στις τιμές διάθεσης των διυλιστηρίων, αναζητώντας την ισορροπία ανάμεσα στη δημοσιονομική επιβάρυνση και στην ανάγκη συγκράτησης των ανατιμήσεων.
Η εικόνα από την πλευρά των διυλιστηρίων παραμένει ανοιχτή. Ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Motor Oil, Πέτρος Τζαννετάκης, ανέφερε κατά την πρόσφατη ενημέρωση των αναλυτών ότι δεν είχε ακόμη ληφθεί απόφαση για συνέχιση των εκπτώσεων μετά τη λήξη του Αυγούστου.
Για τη Motor Oil, το κόστος της σχετικής παρέμβασης υπολογίζεται περίπου στα 20 εκατ. ευρώ, με τη συνολική επιβάρυνση για τα δύο διυλιστήρια να εκτιμάται κοντά στα 40 εκατ. ευρώ. Το μέγεθος αυτό εξηγεί γιατί οι επόμενες κινήσεις τους αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για το τελικό σχήμα που θα επιλέξει η κυβέρνηση.
Πάνω από τα 2 ευρώ βενζίνη και ντίζελ
Παρά τις παρεμβάσεις, η εικόνα στην αγορά παραμένει επιβαρυμένη. Σύμφωνα με τις τελευταίες διαθέσιμες τιμοληψίες, η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης κινείται περίπου στα 2,03 ευρώ το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο κίνησης βρίσκεται λίγο υψηλότερα, γύρω στα 2,04 ευρώ.
Η απόσταση από τις τιμές που ίσχυαν πριν από την ένταση στην αγορά πετρελαίου είναι σημαντική. Στα τέλη Φεβρουαρίου το ντίζελ βρισκόταν στα 1,565 ευρώ ανά λίτρο και η αμόλυβδη στα 1,751 ευρώ. Με βάση τα σημερινά επίπεδα, η αύξηση προσεγγίζει τα 48 λεπτά ανά λίτρο για το πετρέλαιο κίνησης και τα 28 λεπτά για τη βενζίνη.
Την ίδια ώρα, το κόστος των μέτρων που έχουν ενεργοποιηθεί τους τελευταίους μήνες είναι ήδη υψηλό. Σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, οι κρατικές ενισχύσεις και οι εκπτώσεις που έχουν αναλάβει τα διυλιστήρια από την έναρξη της κρίσης προσεγγίζουν συνολικά τα 370 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αποτυπώνει το εύρος των παρεμβάσεων, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι έχει εξουδετερωθεί η άνοδος των διεθνών τιμών.
Αντίθετα, η εμπειρία των τελευταίων μηνών δείχνει ότι οι επιδοτήσεις λειτουργούν κυρίως ως μηχανισμός περιορισμού της αύξησης. Χωρίς αυτές οι τελικές τιμές θα ήταν υψηλότερες, αλλά ακόμη και με τη στήριξη οι καταναλωτές εξακολουθούν να πληρώνουν αισθητά περισσότερα σε σχέση με τις αρχές του έτους.
Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, εξακολουθεί να μην προκρίνει ως βασική λύση μια μόνιμη μείωση των φόρων στα καύσιμα, επιλέγοντας στοχευμένες και χρονικά περιορισμένες παρεμβάσεις όταν οι συνθήκες της αγοράς το απαιτούν.
Ο λογαριασμός για ένα νοικοκυριό
Η επιβάρυνση γίνεται περισσότερο αντιληπτή όταν μεταφέρεται στη μηνιαία κατανάλωση ενός νοικοκυριού. Με βάση την παραδοχή των 70 λίτρων τον μήνα, την οποία είχε χρησιμοποιήσει το υπουργείο Οικονομικών και στον σχεδιασμό του Fuel Pass, η δαπάνη με τιμή βενζίνης 2,033 ευρώ ανά λίτρο διαμορφώνεται στα 142,31 ευρώ. Για το ντίζελ, με τιμή 2,042 ευρώ, ο αντίστοιχος λογαριασμός φθάνει τα 142,94 ευρώ.
Σε σύγκριση με τα επίπεδα της αντίστοιχης περσινής περιόδου, η διαφορά μεταφράζεται σε περίπου 20 ευρώ περισσότερα τον μήνα για ένα βενζινοκίνητο όχημα και πάνω από 35 ευρώ για ένα πετρελαιοκίνητο.
Εάν, μόνο για λόγους σύγκρισης, η σημερινή απόκλιση διατηρούνταν αμετάβλητη επί δώδεκα μήνες, η πρόσθετη ετήσια επιβάρυνση θα έφθανε περίπου τα 244 ευρώ για έναν οδηγό βενζινοκίνητου αυτοκινήτου και τα 428 ευρώ για έναν οδηγό πετρελαιοκίνητου. Πρόκειται για αριθμητική αναγωγή της σημερινής διαφοράς και όχι για πρόβλεψη της πορείας των τιμών.
Ακόμη ακριβότερο είναι το καύσιμο σε αρκετές νησιωτικές περιοχές. Στις Κυκλάδες, οι πιο πρόσφατες διαθέσιμες καταγραφές τοποθετούν την αμόλυβδη κοντά στα 2,28 ευρώ το λίτρο και το ντίζελ περίπου στα 2,28 ευρώ. Ένα γέμισμα 50 λίτρων ξεπερνά έτσι τα 113 ευρώ, δηλαδή κοστίζει περίπου 12 ευρώ περισσότερο από το αντίστοιχο γέμισμα με βάση τον πανελλαδικό μέσο όρο.
Γιατί το ντίζελ βρίσκεται στο επίκεντρο
Η προτεραιότητα που δίνει η κυβέρνηση στο πετρέλαιο κίνησης δεν σχετίζεται αποκλειστικά με τους ιδιοκτήτες πετρελαιοκίνητων αυτοκινήτων. Το ντίζελ αποτελεί βασικό καύσιμο για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, τη διανομή προϊόντων, την αγροτική παραγωγή και σειρά επιχειρηματικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων.
Ως αποτέλεσμα, μια παρατεταμένη άνοδος της τιμής του μπορεί να περάσει γρηγορότερα από την αντλία στο κόστος μεταφοράς και, στη συνέχεια, στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών.
Η πίεση αυτή έχει ήδη αρχίσει να καταγράφεται στους δείκτες τιμών. Τον Ιούλιο, με τον γενικό πληθωρισμό στο 3,4%, η κατηγορία των μεταφορών εμφάνισε ετήσια άνοδο 7,4%. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η βενζίνη ήταν ακριβότερη κατά 13,3% σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ στο πετρέλαιο κίνησης η αύξηση έφθασε το 22,1%.
Με βάση την ανάλυση των επιμέρους συνεισφορών στον δείκτη τιμών καταναλωτή, τα δύο καύσιμα πρόσθεσαν άμεσα περίπου 0,76 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό. Γι' αυτό και η συγκράτηση του ντίζελ αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως μέτρο στήριξης των οδηγών, αλλά και ως ανάχωμα απέναντι σε ένα νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.
Από την άλλη πλευρά, η επιλογή αυτή αφήνει χωρίς αντίστοιχη άμεση κρατική παρέμβαση τη μεγάλη πλειονότητα των οδηγών βενζινοκίνητων οχημάτων. Για αυτούς, το ύψος της τιμής από τον Σεπτέμβριο θα εξαρτηθεί ακόμη περισσότερο από τη διεθνή αγορά και από το εάν θα παραταθούν οι εκπτώσεις των διυλιστηρίων.
Οι αυξήσεις που δεν έχουν ακόμη περάσει ολόκληρες στη λιανική
Ένας ακόμη παράγοντας που προβληματίζει την αγορά είναι ότι οι τελευταίες ανατιμήσεις στη χονδρική δεν έχουν αποτυπωθεί πλήρως στις τελικές τιμές. Από τις 11 Αυγούστου οι τιμές διάθεσης των διυλιστηρίων έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 5,8 λεπτά ανά λίτρο στην αμόλυβδη και περισσότερο από 11 λεπτά στο πετρέλαιο κίνησης. Μέχρι τις 23 Αυγούστου, ωστόσο, η αύξηση που είχε περάσει στη λιανική ήταν περίπου 3,5 λεπτά.
Η απόκλιση αυτή δείχνει ότι εξακολουθεί να υπάρχει μέρος της ανατίμησης μέσα στην αλυσίδα εμπορίας, το οποίο ενδέχεται να μεταφερθεί σταδιακά στις αντλίες. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και η παράταση της επιδότησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως αποκλιμάκωση των τιμών τον Σεπτέμβριο.
Η πίεση δεν προέρχεται μόνο από το Brent
Η εικόνα στο ντίζελ είναι πιο σύνθετη από την απλή πορεία της τιμής του αργού πετρελαίου. Η διεθνής αγορά διυλισμένων προϊόντων έχει δεχθεί ισχυρές πιέσεις από τις διαταραχές στη λειτουργία και στις εξαγωγές διυλιστηρίων στη Μέση Ανατολή, με αποτέλεσμα να περιοριστεί η προσφορά πετρελαίου κίνησης και να διευρυνθούν τα περιθώρια διύλισης.
Σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η συνιστώσα που αφορά το κόστος και τα περιθώρια διύλισης έφθασε τον Ιούλιο κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Στις πρώτες εβδομάδες του μήνα η συγκεκριμένη παράμετρος συνέβαλε περίπου κατά 35 λεπτά ανά λίτρο στην τιμή του ντίζελ και κατά 23 λεπτά στην τιμή της βενζίνης.
Η διάκριση είναι σημαντική: δεν πρόκειται για καθαρό περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων, αλλά για το σύνολο της επίδρασης που προκύπτει από το κόστος και τα περιθώρια της διαδικασίας διύλισης. Αυτό εξηγεί και γιατί το diesel μπορεί να ακριβαίνει ταχύτερα από όσο θα δικαιολογούσε από μόνη της η μεταβολή του Brent.
Με το αργό να κινείται κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, εκπρόσωποι της αγοράς θεωρούν πιθανό οι τιμές στην Ελλάδα να παραμείνουν γύρω από το όριο των 2 ευρώ, ανάλογα με την πορεία των διεθνών αγορών και τις αποφάσεις για τις επιδοτήσεις.
Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, εφόσον το Brent κινηθεί προς τα 100 δολάρια, ο πρόεδρος των Πρατηριούχων Εμπόρων Καυσίμων Αττικής, Νίκος Παπαγεωργίου, έχει εκτιμήσει ότι η βενζίνη θα μπορούσε να προσεγγίσει τα 2,15 ευρώ ανά λίτρο και το πετρέλαιο κίνησης να κινηθεί στην περιοχή των 2,15 έως 2,20 ευρώ. Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση εκπροσώπου της αγοράς και όχι για επίσημη πρόβλεψη.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η απόφαση για την επιδότηση του Σεπτεμβρίου αποκτά μεγαλύτερη σημασία από μια απλή παράταση ενός προσωρινού μέτρου. Το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να περιορίσει μια νέα επιβάρυνση σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος των καυσίμων έχει ήδη επιστρέψει πάνω από τα 2 ευρώ και αρχίζει να επηρεάζει ευρύτερα τον πληθωρισμό και το κόστος μεταφορών.
Oι επιδοτήσεις μπορούν να μετριάσουν την ένταση των αυξήσεων, όχι να αντιστρέψουν την τάση που διαμορφώνεται στις διεθνείς αγορές. Η πορεία του Brent, η διαθεσιμότητα διυλισμένων προϊόντων και, άμεσα, οι αποφάσεις κυβέρνησης και διυλιστηρίων θα κρίνουν τελικά με ποιο κόστος θα μπει ο Σεπτέμβριος για οδηγούς και επιχειρήσεις.