Ο Πόλ Σάμιουελσον, ο πρώτος Αμερικανός που τιμήθηκε με το Νόμπελ Οικονομικών το 1970, έγραψε τέσσερα χρόνια πριν τη βράβευσή του το περίφημο «οι χρηματιστηριακοί δείκτες της Wall Street είχαν προβλέψει εννέα από τις τελευταίες πέντε υφέσεις»!
Στο άρθρο του «Επιστήμη και Μετοχές» στο περιοδικό Newsweek σατίριζε τους συχνούς συναγερμούς για καταστροφές και υφέσεις που τελικά δεν συμβαίνουν.
Τον τελευταίο καιρό πυκνώνουν οι αναλύσεις σύμφωνα με τις οποίες η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται μπροστά σε μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση, σχεδόν είκοσι χρόνια μετά την κατάρρευση των αγορών το 2008. Αυτή τη φορά δεν βρίσκονται στο επίκεντρο ο αλόγιστος δανεισμός ενυπόθηκων δανείων υψηλού κινδύνου στις ΗΠΑ, αλλά ο τεράστιος δανεισμός για την ανάπτυξη υποδομών που στηρίζουν την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ).
Σε ένα εξαιρετικό άρθρο τους η κυριακάτικοι New York Times υπενθυμίζουν πως παρά τα σατιρικά σχόλια του Σάμιουελσον οι χρηματοπιστωτικές κρίσεις μπορούν να προβλεφθούν. Ακαδημαϊκοί από τις ΗΠΑ και την Δανία, σε άρθρο τους στο περιοδικό The Journal of Finance το 2022, υποστήριξαν πως μελέτησαν 42 χώρες από το 1950 έως το 2016 και διαπίστωσαν ότι το σήμα κινδύνου είναι η ταχεία αύξηση τόσο του δανεισμού όσο και των τιμών των περιουσιακών στοιχείων στον ίδιο τομέα σε διάστημα τριών ετών. Όταν συντρέχουν και οι δύο προϋποθέσεις, «η πιθανότητα εκδήλωσης κρίσης τα επόμενα τρία χρόνια ανέρχεται σε περίπου 40%, έναντι περίπου 7% σε κανονικές περιόδους».
Και το 2008, η φούσκα των ακινήτων που προηγήθηκε της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης πληρούσε και τα δύο κριτήρια: ταχεία αύξηση τόσο του δανεισμού όσο και των τιμών των περιουσιακών στοιχείων. Η έκρηξη στις τιμές των ακινήτων είναι καθημερινό βίωμα νοικοκυριών που αναζητούν προσιτή στέγη, αλλά σήμερα οι τράπεζες δεν δίνουν με την ίδια ευκολία στεγαστικά δάνεια. Συνεπώς η κατάσταση είναι διαφορετική σε σύγκριση με το 2008. Όμως οι αναλυτές εμφανίζονται ανήσυχοι για το δανεισμό που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και με τις επιπτώσεις της ΑΙ στην αγορά εργασίας και στην οικονομία γενικότερα. Ένας από τους συγγραφείς του άρθρου στο The Journal of Finance, ο οικονομολόγος του Harvard Business School Σάμιουλ Χάνσον δηλώνει πως «τα πορτοκαλί φώτα αναβοσβήνουν»!
Πριν από λίγες ημέρες η Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα προειδοποίησε για κίνδυνο διόρθωσης στις αγορές, αλλά και για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει το 40% των θέσεων εργασίας που εκτίθενται στη νέα τεχνολογία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσθέσει μισή ποσοστιαία μονάδα στην παγκόσμια ανάπτυξη κάθε χρόνο την επόμενη δεκαετία, γράφει. Όμως ο δρόμος προς αυτόν τον πιο παραγωγικό κόσμο περνά από ένα πεδίο με παγίδες: υπερχρεωμένες εταιρείες, κυκλικές συναλλαγές, ανατροπές στην αγορά εργασίας και κυβερνοεπιθέσεις που κινούνται με ταχύτητα αστραπής.
Σύμφωνα με το σενάριο που περιγράφει το Ταμείο, μεγάλες απογοητεύσεις στα έσοδα ή στα κέρδη των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να πλήξουν τις προσδοκίες για τη μελλοντική κερδοφορία και τις τιμές των μετοχών. Ανησυχητικά περιστατικά με προηγμένα μοντέλα ή κυβερνοεπιθέσεις θα μπορούσαν να κλονίσουν την εμπιστοσύνη. Σε ένα ακραίο σενάριο, μια διόρθωση στις αγορές θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε όλο το υπερμοχλευμένο και κυκλικό οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι New York Times επικαλούνται τον Ρίτσαρντ Μπούκσταμπερ, διαχειριστής κινδύνου, που το 2007 είχε γράψει το βιβλίο «Ο Δαίμονες που Δημιουργήσαμε» («A Demon of Our Own Design») και προειδοποιούσε προφητικά ότι τα περίπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα και ο βαρύς δανεισμός είχαν καταστήσει το χρηματοπιστωτικό σύστημα εύθραυστο. Λίγους μήνες αργότερα, η χρηματοπιστωτική κρίση άρχισε να ξεδιπλώνεται με την κατάρρευση της επενδυτικής τράπεζας Bear Stearns που ήταν φορτωμένα με ενυπόθηκα δάνεια συνδεδεμένα με ακίνητα. Ο κ. Μπούκσταμπερ, που σήμερα είναι επικεφαλής διαχείρισης κινδύνου της UC Investments (τομέα του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας με 210 δισεκατομμύρια δολάρια υπό διαχείριση), δηλώνει πιο ανήσυχος σήμερα απ' ό,τι ήταν στις παραμονές της κρίσης του 2008. «Είναι μια περίοδος μεγάλου κινδύνου, και οι άνθρωποι απλώς δεν φαίνεται να το καταλαβαίνουν», υποστηρίζει.
Οι αναλυτές υποστηρίζουν πως την ίδια στιγμή που η ίδια η κατασκευή των υποδομών ΑΙ λειτουργεί πληθωριστικά, η τεχνητή νοημοσύνη είναι πιθανόν μακροπρόθεσμα να εκτοπίσει ανθρώπους από θέσεις εργασίας και να πιέσει τους μισθούς προς τα κάτω. «Η ανέγερση κέντρων δεδομένων απορροφά ηλεκτρική ενέργεια, χαλκό και εργατικό δυναμικό, ενώ η ζήτηση για δάνεια συμβάλλει στην άνοδο των επιτοκίων, συμπεριλαμβανομένων των στεγαστικών δανείων, εκτοπίζοντας άλλους τύπους επιχειρηματικών επενδύσεων», γράφουν οι New York Times.
Έτσι, τα χρέη θα παρέμεναν σταθερά ενώ οι μισθοί θα μειώνονται, καθιστώντας τα στεγαστικά δάνεια, τα δάνεια αυτοκινήτων και άλλες μορφές χρέους δυσκολότερο να αποπληρωθούν.
Αν προηγηθεί μια πτώση στα χρηματιστήρια, τότε η κατάσταση θα ήταν πολύ δυσάρεστη.