Σαφές μήνυμα προς την πολιτεία εξέπεμψε σε χθεσινή ενημερωτική της συνάντηση η ΕΛΕΤΑΕΝ, τονίζοντας πως χρειάζεται ένα ρεαλιστικό πλαίσιο χωροθέτησης αιολικών.
Σε αντίθετη περίπτωση, σύμφωνα με την Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ), η επίτευξη των κλιματικών στόχων θα γίνει όχι απλώς δυσκολότερη, αλλά και ακριβότερη και περιβαλλοντικά λιγότερο αποδοτική.
Στο επίκεντρο της συνάντησης βρέθηκε το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ που βρίσκεται σε διαβούλευση από το ΥΠΕΝ. Σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, το νέο Πλαίσιο δημιουργεί ένα πλέγμα οριζόντιων περιορισμών που δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη το πραγματικό αιολικό δυναμικό της χώρας. Η Επιστημονική Ένωση υποστηρίζει ότι το αποτέλεσμα είναι ένας σχεδιασμός που περιορίζει υπερβολικά τις διαθέσιμες εκτάσεις για εγκατάσταση νέων έργων, χωρίς αντίστοιχο περιβαλλοντικό όφελος.
Παράλληλα, η ΕΛΕΤΑΕΝ έθεσε τρεις βασικούς άξονες παρέμβασης προς το υπουργείο, τους οποίους χαρακτηρίζει κρίσιμους για τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης με βιώσιμο τρόπο. Εκτός από το χωροταξικό πλαίσιο, οι άλλοι άξονες είναι η δημιουργία ενός σύγχρονου και λειτουργικού θεσμικού πλαισίου για την αιολική ενέργεια, καθώς και η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης γύρω από τις ΑΠΕ.
Αποκλεισμός του 61% της επικράτειας
Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της ΕΛΕΤΑΕΝ, Παναγιώτης Λαδακάκος, το κείμενο που τέθηκε σε διαβούλευση προκάλεσε έντονο (και προφανώς αρνητικό) αιφνιδιασμό στον κλάδο, καθώς είναι σημαντικά πιο περιοριστικό από ό,τι αναμενόταν. Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με την τοποθέτηση της Ένωσης, είναι ότι μια σειρά από οριζόντια κριτήρια αποκλεισμού οδηγούν σε ουσιαστική μείωση των διαθέσιμων επιλογών για αιολικά έργα.
Ενδεικτικά, αναφέρθηκε ότι εξαιρούνται περιοχές υψομέτρου πάνω από 1.200 μέτρα, νησιά με έκταση κάτω των 300 τετρ. χλμ., καθώς και οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) στο πλαίσιο του δικτύου Natura. Το αποτέλεσμα, όπως υποστηρίζει η ΕΛΕΤΑΕΝ, είναι ότι περίπου στο 61% της χώρας περιορίζεται ουσιαστικά η δυνατότητα ανάπτυξης αιολικών έργων, ακόμη και αν σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει υψηλό αιολικό δυναμικό.
Η αγορά τονίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά και ποιοτικό: οι περιοχές που μένουν διαθέσιμες για ανάπτυξη τείνουν να έχουν χαμηλότερο αιολικό δυναμικό, γεγονός που μειώνει τη συνολική αποδοτικότητα των επενδύσεων και αυξάνει το κόστος παραγωγής.
Υψόμετρο, νησιά και Natura
Στον πυρήνα των αντιρρήσεων της ΕΛΕΤΑΕΝ βρίσκονται τρία συγκεκριμένα σημεία του χωροταξικού. Πρώτον, ο οριζόντιος περιορισμός υψομέτρου άνω των 1.200 μέτρων, τον οποίο ο κλάδος θεωρεί αδικαιολόγητο, καθώς αποκλείει περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό χωρίς διαφοροποίηση ανά περίπτωση.
Δεύτερον, το ζήτημα των νησιών: με το προτεινόμενο πλαίσιο και το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μόλις 11 νησιά στην Ελλάδα θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν αιολικά έργα. Η ΕΛΕΤΑΕΝ χαρακτηρίζει το νούμερο υπερβολικά περιοριστικό, σημειώνοντας ότι ακόμη και ένα πολύ πιο χαμηλό όριο θα οδηγούσε σε δεκάδες διαθέσιμες περιοχές.
Τρίτον, οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας εντός Natura, όπου η εγκατάσταση αιολικών επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις ειδικών περιβαλλοντικών μελετών. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, στην πράξη οι μελέτες αυτές σπάνια επιτρέπουν την ανάπτυξη έργων, δημιουργώντας ένα σχεδόν de facto αποκλειστικό καθεστώς.
Υψηλότερο κόστος και 29% λιγότερη ενέργεια
Η ΕΛΕΤΑΕΝ υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί αυτοί οδηγούν σε μετατόπιση των έργων σε περιοχές χαμηλότερου αιολικού δυναμικού, με αποτέλεσμα τη μείωση της μέσης παραγωγικότητας κατά περίπου 29%.
Αυτό, σύμφωνα με την ανάλυση που παρουσιάστηκε, σημαίνει ότι για να επιτευχθούν οι ίδιοι ενεργειακοί στόχοι θα απαιτηθεί η εγκατάσταση περίπου 29% περισσότερων ανεμογεννητριών. Η επιβάρυνση αυτή δεν είναι μόνο επενδυτική αλλά και περιβαλλοντική, καθώς συνεπάγεται περισσότερα συνοδά έργα, δρόμους και δίκτυα.
Παράλληλα, το κόστος παραγωγής (LCOE – Levelized Cost of Energy) αυξάνεται σημαντικά, γεγονός που σημαίνει αύξηση κατά 27% του κόστους παραγωγής. Μάλιστα, όπως επισημάνθηκε, οι αρνητικές αυτές συνέπειες δεν σημαίνουν πως θα υπάρξει απαραίτητα καλύτερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, αλλά ενδεχομένως θα συμβεί το αντίθετο, αφού απαιτούνται περισσότερες εγκαταστάσεις για την ίδια παραγωγή ενέργειας.
Ανάγκη ισορροπίας στο μείγμα ΑΠΕ
Πέρα από το χωροταξικό, η ΕΛΕΤΑΕΝ έθεσε την ανάγκη για ένα σύγχρονο και σταθερό θεσμικό πλαίσιο για την αιολική ενέργεια. Η Ένωση δεν τάσσεται υπέρ της υπερπαραγωγής νέων νόμων, αλλά υπέρ της στοχευμένης αναμόρφωσης σε κρίσιμους τομείς όπως το repowering, η αποθήκευση και η ανακατανομή του ενεργειακού μείγματος.
Σημαντική θέση κατέχει η διαπίστωση ότι το μείγμα των ΑΠΕ κλίνει δραστικά υπέρ των φωτοβολταϊκών, δημιουργώντας ανάγκη για επαναφορά της ισορροπίας, μέσω ενίσχυσης των αιολικών έργων. Παράλληλα, τονίζεται η έλλειψη επαρκούς «δεξαμενής» νέων ώριμων αιολικών έργων που μπορούν να συμμετέχουν σε διαγωνιστικές διαδικασίες.
Η ΕΛΕΤΑΕΝ υποστηρίζει ότι οι διαγωνισμοί έχουν αποδειχθεί το πιο αποτελεσματικό εργαλείο τόσο για τη μείωση των τιμών όσο και για τη διασφάλιση βιώσιμων επενδυτικών μοντέλων, ενώ ζητά επιτάχυνση στην ανάπτυξη της αποθήκευσης ενέργειας, την οποία χαρακτηρίζει απολύτως αναγκαία για τη σταθερότητα του συστήματος.
Αιολικά & επενδύσεις
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, από τα περίπου 16 GW αιολικών έργων, τα 6 GW βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, ενώ το υπόλοιπο δυναμικό αντιμετωπίζει διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας και αδειοδοτικής προόδου. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, η πραγματική πιθανότητα υλοποίησης είναι σημαντικά χαμηλότερη από τη συνολική ονομαστική ισχύ.
Με βάση την ΕΛΕΤΑΕΝ, η μέση πιθανότητα ολοκλήρωσης μιας επένδυσης κινείται το 3,5%. Επομένως, από τη δεξαμενή των 10 GW περίπου έργων με περιβαλλοντική αδειοδότηση, θα υλοποιηθεί ένα πολύ μικρό μέρος. Ως αποτέλεσμα για να επιτευχθούν οι στόχοι του ΕΣΕΚ, θα χρειαστεί να ωριμάσει αδειοδοτικά ένας μεγάλος αριθμός νέων πάρκων, με το νέο Χωροταξικό να αποτελεί εμπόδιο προς αυτή την κατεύθυνση.
Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στο ζήτημα της κοινωνικής αποδοχής και της παραπληροφόρησης γύρω από τα αιολικά έργα, με την ΕΛΕΤΑΕΝ να δίνει έμφαση στην ανάγκη ενημέρωσης, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες, ώστε να αντιμετωπιστούν οι τοπικές αντιδράσεις που συχνά εντείνονται από λανθασμένες εντυπώσεις.