Στην επόμενη φάση της πράσινης μετάβασης περνά η Ελλάδα, με το βλέμμα στραμμένο στην προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Τα μέρα ασπίδα θα υλοποιηθούν αξιοποιώντας τους πόρους του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, το οποίο εγκρίθηκε πρόσφατα από την Κομισιόν. Το συνολικό πακέτο χρηματοδότησης ανέρχεται σε 4,77 δισεκατομμύρια ευρώ, στοχεύοντας στην άμβλυνση των κοινωνικών επιπτώσεων από την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών σε μεταφορές και κτίρια (ETS 2).
Η εκκίνηση
Το βάρος πέφτει πλέον στην υλοποίηση, με τον επίσημο οδικό χάρτη να προβλέπει μια δυναμική εκκίνηση ήδη από το πρώτο τρίμηνο του 2027. Το επίσημο ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο και τα παραρτήματα εφαρμογής του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου ορίζουν με ακρίβεια τα ορόσημα και τους στόχους που πρέπει να επιτευχθούν σε κάθε φάση.
Για το πρώτο τρίμηνο του 2027 (Q1 2027), ο σχεδιασμός περιλαμβάνει συνολικά 13 βασικές δράσεις, νομοθετικές πρωτοβουλίες και θεσμικά ορόσημα, η συνολική χρηματοδοτική αξία των οποίων για το συγκεκριμένο κρίσιμο ορόσημο αγγίζει τα 74,8 εκατ. ευρώ.
Οι παρεμβάσεις αυτές λειτουργούν ως θεμέλιος λίθος για να ενεργοποιηθούν στη συνέχεια τα μεγάλα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, κοινωνικής στέγασης και ανανέωσης του στόλου των οχημάτων.
Η κινητοποίηση αυτών των πόρων απαιτεί εξαιρετικά συντονισμένες ενέργειες σε επίπεδο δημόσιας διοίκησης, διασφαλίζοντας ότι η απορρόφηση των κονδυλίων θα γίνει με απόλυτη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, το πρώτο τρίμηνο του 2027 δεν περιλαμβάνει μόνο χρηματοδοτικές προσκλήσεις, αλλά και κομβικές μεταρρυθμίσεις που θεσμοθετούν τους μηχανισμούς διακυβέρνησης, ελέγχου και ψηφιακής παρακολούθησης του συνολικού Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου.
Πράσινη κινητικότητα, κοινωνικό leasing και στήριξη επαγγελματιών
Το πρώτο τρίμηνο του 2027 δίνει ισχυρό στίγμα στις μεταφορές και την κινητικότητα, τομείς που επηρεάζονται άμεσα από την ενεργειακή μετάβαση. Μια από τις πλέον εμβληματικές δράσεις που κάνουν πρεμιέρα είναι η επίσημη προκήρυξη του προγράμματος κοινωνικού leasing (social leasing scheme) για επιβατικά οχήματα, με προϋπολογισμό ορόσημου 6,2 εκατ. ευρώ, το οποίο απευθύνεται σε ευάλωτους χρήστες προσφέροντας πρόσβαση σε καθαρά οχήματα μηδενικών εκπομπών.
Παράλληλα, εκδίδεται το επίσημο νομοθετικό και διοικητικό πλαίσιο για τη λειτουργία του συστήματος voucher (επιταγών) για την αγορά ηλεκτρικών συσκευών κινητικότητας και ειδικών αμαξιδίων για άτομα με αναπηρία (1,55 εκατ. ευρώ).
Σημαντική μέριμνα λαμβάνεται και για τις ευάλωτες μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τους επαγγελματίες του δρόμου. Συγκεκριμένα, το πρώτο τρίμηνο του 2027 περιλαμβάνει την επίσημη προκήρυξη του πρώτου κύκλου στήριξης για την αγορά ή leasing οχημάτων μηδενικών εκπομπών από ευάλωτες μικροεπιχειρήσεις (με αξία ορόσημου 11,46 εκατ. ευρώ), καθώς και την αντίστοιχη στοχευμένη πρόσκληση για την επιδότηση αγοράς ή leasing ηλεκτρικών ταξί μηδενικών εκπομπών (2,54 εκατ. ευρώ).
Αναβάθμιση μέσων μαζικής μεταφοράς
Ο σχεδιασμός του πρώτου τριμήνου του 2027 επεκτείνεται ευρύτατα και στις δημόσιες συγκοινωνίες, βάζοντας τις βάσεις για έναν εκσυγχρονισμένο, πράσινο και προσβάσιμο συγκοινωνιακό χάρτη. Ειδικότερα, δημοσιεύεται η μεταρρύθμιση για την Υπηρεσία Μεταφορών κατά Παραγγελία, ορίζοντας το νομικό πλαίσιο, την κοινωνική πολιτική τιμολόγησης και τη διασύνδεσή της με το υφιστάμενο σύστημα δημόσιων μεταφορών (1,77 εκατ. ευρώ).
Η πρωτοβουλία αυτή στοχεύει στην κάλυψη περιοχών με περιορισμένη συγκοινωνιακή εξυπηρέτηση, προσφέροντας σύγχρονες λύσεις κινητικότητας σε ευάλωτους πολίτες.
Την ίδια χρονική στιγμή, τα Μέσα Σταθερής Τροχιάς εισέρχονται σε τροχιά υλοποίησης με την ολοκλήρωση κρίσιμων διαγωνιστικών διαδικασιών και την υπογραφή συμβάσεων. Συγκεκριμένα, το Q1 2027 προβλέπει την ολοκλήρωση του διαγωνισμού και την υπογραφή σύμβασης με τους προμηθευτές για την αναβάθμιση 10 συρμών της Γραμμής 1 του Μετρό της Αθήνας (2,36 εκατ. ευρώ), την υπογραφή συμβάσεων με εργολάβους για σύνολο 33 σιδηροδρομικών σταθμών (1,93 εκατ. ευρώ), καθώς και ειδικότερες συμβάσεις για έργα βελτίωσης της προσβασιμότητας σε 24 σταθμούς της Γραμμής 1 (310 χιλ. ευρώ).
Παράλληλα, υπογράφεται η σύμβαση για την εγκατάσταση υποδομών ψηφιακής χαρτογράφησης και πλοήγησης σε όλους τους σταθμούς του μετρό Αθήνας και Θεσσαλονίκης.
Τα «στοιχήματα» του πρώτου τριμήνου του 2027
Το χρονοδιάγραμμα του Q1 2027 ανοίγει και με κρίσιμα βήματα για τη θεσμική θωράκιση του μηχανισμού. Ειδικότερα, προβλέπεται η επίσημη θέσπιση και δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως του νομικού πλαισίου για τη δημιουργία του Μητρώου Ενεργειακής Υποστήριξης και της ειδικής κάρτας για κοινωνικά ευάλωτους.
Παράλληλα,
θα ενεργοποιηθεί η τυπική έγκριση του
αναθεωρημένου νομοθετικού πλαισίου
για το σύστημα υποχρεώσεων ενεργειακής
απόδοσης, μια δράση βαρύνουσας σημασίας,
η οποία καθορίζει τη δομή, τους ρόλους
και τις διαδικασίες επαλήθευσης της
εξοικονόμησης ενέργειας.
Στο
πεδίο της διοικητικής ετοιμότητας, το
πρώτο τρίμηνο του 2027 σηματοδοτεί την
πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα της
Συντονιστικής Αρχής του Κοινωνικού
Κλιματικού Ταμείου (CA-SCF) η οποία συστάθηκε
με τον νόμο 5294/2026, αναλαμβάνοντας την
ευθύνη διαχείρισης, συντονισμού και
παρακολούθησης του σχεδίου (με ποσό
ορόσημου περίπου 6 εκατ. ευρώ).
Στο ίδιο πλαίσιο, τίθεται επίσημα σε λειτουργία το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (MIS) του Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου, το οποίο διασυνδέεται τεχνικά με κρίσιμα εθνικά συστήματα όπως το TAXIS, το ERGORAMA και το e-PDE, διασφαλίζοντας τη διαφάνεια, τους ελέγχους και την απρόσκοπτη ανταλλαγή δεδομένων με τα ευρωπαϊκά συστήματα (με αντίστοιχη χρηματοδότηση ορόσημου σχεδόν 3 εκατ. ευρώ). Επιπρόσθετα, εντός του Q1 2027 ολοκληρώνεται το οριζόντιο ορόσημο για τη θέσπιση του εσωτερικού συστήματος ελέγχου και τη λήψη θετικής γνωμοδότησης από τον αρμόδιο φορέα ελέγχου.