Οι σημερινές, πρώτες εκτιμήσεις της Eurostat θα επιβεβαιώσουν την τάση των τελευταίων μηνών: ο πληθωρισμός ανεβαίνει υπό την πίεση του ενεργειακού κόστους, αλλά οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα είναι οριακές.
Μετά το σοκ από το ξέσπασμα του πολέμου στη Μ. Ανατολή, ο πληθωρισμός των τροφίμων στην Ευρώπη κινείται σταθερά κάτω από το 2%.
Τον Σεπτέμβριο, μάλιστα, διαμορφώθηκε στο 1,3% κι αν δεν ήταν οι αυξήσεις στα οπωροκηπευτικά- κυρίως ελέω καιρικών συνθηκών- οι αυξήσεις στα είδη διατροφής θα ήταν μόλις 0,4%. Για παράδειγμα, ο καφές, η σοκολάτα, τα φρούτα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα οποία είχαν καταγράψει ισχυρές αυξήσεις τιμών το 2025, συνέβαλαν αμελητέα στον συνολικό πληθωρισμό τροφίμων μέχρι τον Σεπτέμβριο.
Ανάλογη εικόνα αποτυπώνουν και οι μετρήσεις της ΕΛΣΤΑΤ, καθώς ο δείκτης των ειδών διατροφής κινήθηκε οριακά πάνω (0,6%) σε σχέση με πέρσι, ενώ σε μηνιαία βάση καταγράφηκε πτώση 0,4%, αφού σε όλες τις κατηγορίες πλην κρεάτων, λαχανικών και παγωτών, υπήρξαν μειώσεις τιμών.
Κι αφού συμβαίνουν όλα αυτά, πώς εξηγείται η «πικρή» γεύση της ακρίβειας, που εξακολουθεί να «δηλητηριάζει» τα νοικοκυριά;
Το σοκ της περιόδου 2021- 2025
Η εξήγηση είναι μάλλον απλή. Οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί περισσότερο από άλλες τιμές από το 2022, όταν τα νοικοκυριά βρέθηκαν παγιδευμένα στις Συμπληγάδες του εκρηκτικού κόστους ενέργειας και των ιλιγγιωδών ανατιμήσεων σε βασικά είδη διατροφής. Αποτέλεσμα; Το χάσμα που άνοιξε μεταξύ 2022 και 2025 ήταν εξαιρετικό και επίμονο.
Πράγματι, ο χαμηλός πληθωρισμός των τροφίμων τους τελευταίους μήνες έκλεισε ένα μέρος αυτού του χάσματος, αλλά όχι στο σύνολο του. Σε σχέση με τις τιμές των μη εδώδιμων προϊόντων, οι τιμές των τροφίμων παραμένουν πολύ πάνω από το προ της ανόδου επίπεδό τους και, σύμφωνα με τις προβλέψεις των εμπειρογνωμόνων της ΕΚΤ, αυτό θα συνεχιστεί.
Οι τιμές των τροφίμων στην Ευρωζώνη στο σύνολό τους είναι περίπου 30% υψηλότερες από ό,τι στο τέλος του 2021, αλλά αυτό αποκρύπτει ένα εύρος από περίπου 24% στη Φινλανδία έως περίπου 48% στην Εσθονία. Στα καθ’ ημάς, η σωρευτική αύξηση των τροφίμων, σύμφωνα με τη Eurostat, είναι περίπου 35%. Κι εδώ μπαίνει μια ακόμα κρίσιμη παράμετρος: οι πραγματικοί μισθοί.
Σύμφωνα με μελέτη της ΕΚΤ για το σύνολο της Ευρωζώνης, η αγοραστική δύναμη εξακολουθεί να είναι κάτω από το επίπεδο πριν από την έκρηξη του πληθωρισμού. Με άλλα λόγια, οι μισθοί έχουν ανακάμψει, αλλά το καλάθι αγορών τροφίμων έχει γίνει πιο ακριβό.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ορατό σε είδη που αγοράζονται συχνά (καφές, ζαχαρούχα προϊόντα και σοκολάτα, γάλα και γαλακτοκομικά, κρέας κ.λπ.). Αυτό απαντά στην ουσία το ερώτημα γιατί τα νοικοκυριά αισθάνονται ακόμα την ακρίβεια να τους βαραίνει, παρά το ότι οι ανατιμήσεις στα τρόφιμα έχουν «φρενάρει».
Είναι ενδεικτικό ότι η νέα έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, διαπίστωσε ότι το 55% των Ευρωπαίων θεωρούν τις λογικές τιμές των τροφίμων ως κορυφαία προτεραιότητα της ΕΕ.
Τι θα γίνει τους επόμενους μήνες;
Το ερώτημα που «καίει» τους καταναλωτές, αλλά και τις κυβερνήσεις, οι οποίες προετοιμάζονται για εκλογές σε πολλές χώρες της Ευρώπης, είναι αν η «εκεχειρία» των τελευταίων μηνών, με τις ανατιμήσεις των τροφίμων, θα συνεχιστεί. Οι οικονομολόγοι της ΕΚΤ δεν είναι ιδιαιτέρως αισιόδοξοι γι’ αυτό.
Ξεκινώντας από το αυξημένο ενεργειακό κόστος, αυτό εξαπλώνεται σταδιακά μέσω των αλυσίδων εφοδιασμού, επηρεάζοντας το κόστος μεταφοράς, λιπασμάτων, συσκευασίας και επεξεργασίας.
Αυτές οι έμμεσες επιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν, όμως, αρκετούς μήνες για να εμφανιστούν στις τιμές καταναλωτή.
Συγκεκριμένα, αναμένεται ισχυρός αντίκτυπος για τα προϊόντα που συνδέονται με την ενεργοβόρα γεωργία κι αυτό περιλαμβάνει δημητριακά όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το κριθάρι, και παράγωγα προϊόντα όπως το ψωμί, τα ζυμαρικά και άλλα αρτοσκευάσματα.
Η μετάδοση θα επεκταθεί περαιτέρω στις ζωοτροφές, με τις υψηλότερες τιμές των σιτηρών να επηρεάζουν τελικά τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το κρέας. Όσον αφορά στις υψηλότερες τιμές του φυσικού αερίου μπορούν να αυξήσουν το κόστος παραγωγής για καλλιέργειες όπως δημητριακά,
ελαιούχους σπόρους, φρέσκα λαχανικά και πατάτες, αλλά αυξάνουν επίσης το κόστος θέρμανσης για προϊόντα που καλλιεργούνται σε θερμοκήπια.
Ο καιρός είναι ο δεύτερος παράγοντας ανησυχίας. Η ζέστη και η ξηρασία έπληξαν τις καλλιέργειες σε ένα κρίσιμο στάδιο της σεζόν του 2026. Αυτές οι εξαιρετικά ξηρές και επίμονα θερμές συνθήκες σε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης επιδείνωσαν σοβαρά τις προοπτικές για την αγροτική προσφορά στην Ευρώπη και πιθανότατα θα ωθήσουν τον πληθωρισμό των τροφίμων υψηλότερα το επόμενο έτος.
Η εκτίμηση είναι πως το τρέχον ενεργειακό σοκ είναι διαφορετικό από την εκδοχή του 2022. Είναι μικρότερο σε μέγεθος και μέχρι στιγμής οφείλεται περισσότερο στο πετρέλαιο και τα προϊόντα πετρελαίου παρά στο φυσικό αέριο κι αυτό υποστηρίζει το επιχείρημα ότι ο πληθωρισμός των τροφίμων θα είναι πιο μετριοπαθής από ό,τι ήταν το 2022.
Ακόμα κι έτσι, οι τεχνοκράτες της ΕΚΤ προβλέπουν απότομη αύξηση του πληθωρισμού των τροφίμων, φτάνοντας το 3,4% στο τρίτο τρίμηνο του 2027, και μείωση μόνο μετά από αυτό.