Σε σημείο καμπής βρίσκεται από χθες ο Κάθετος Διάδρομος αερίου.
Ξεκίνησαν εντατικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των Διαχειριστών, των Ρυθμιστικών Αρχών και της Κομισιόν, για ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο αξιοποίησης του πρότζεκτ.
Οι διαπραγματεύσεις θα ολοκληρωθούν σήμερα, με σκοπό να υπάρξει συμφωνία στο νέο πλαίσιο, το οποίο δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε ο Διάδρομος να καταστεί πιο ελκυστικός για traders και προμηθευτές.
Αν και δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί εκ των προτέρων η κατάληξη των επαφών, εφόσον ολοκληρωθούν με θετικό αποτέλεσμα, το έργο θα μπορούσε να ξεπεράσει τις υπάρχουσες δυσκολίες και να εξελιχθεί σε έναν βασικό ενεργειακό διάδρομο για την ευρύτερη περιοχή.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται μια ολοκληρωμένη πρόταση η οποία, εάν πάρει το «πράσινο φως», αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των βασικών προβλημάτων που μέχρι σήμερα περιορίζουν την αξιοποίηση του Vertical Corridor. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν υπάρχει πλήρης στήριξη από όλα τα ευρωπαϊκά κράτη, καθώς και αν η Κομισιόν θα προχωρήσει στις απαιτούμενες τροποποιήσεις του ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου.
Πρόκειται για δύο προϋποθέσεις για την επιτυχία του εγχειρήματος, που έθεσε πρόσφατα ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, από το βήμα της ενεργειακής διοργάνωσης CERAWeek 2026.
Τέλη διέλευσης και προϊόντα
Βασικό στοιχείο της πρότασης είναι η σημαντική μείωση των τελών διέλευσης, τα οποία εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στα επίπεδα των 5-6 ευρώ ανά Μεγαβατώρα. Μία τέτοια εξέλιξη θα άλλαζε άρδην τα δεδομένα ανταγωνιστικότητας, καθώς η συγκεκριμένη όδευση θα γινόταν συγκρίσιμη οικονομικά με τις εναλλακτικές διαδρομές που ξεκινούν από άλλες ευρωπαϊκές υποδομές LNG και καταλήγουν επίσης στην Ουκρανία.
Παράλληλα, το σχέδιο εισάγει μία θεμελιώδη αλλαγή στη φιλοσοφία δέσμευσης δυναμικότητας. Προβλέπεται η δημιουργία νέων προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας, τα οποία θα είναι ετήσια, τριμηνιαία και μηνιαία.
Η μετάβαση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς θα έδινε τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες στις αγορές να προγραμματίζουν με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα τις κινήσεις τους. Ο σχεδιασμός είναι η πρώτη δημοπρασία για τη διάθεση των νέων προϊόντων να πραγματοποιηθεί τον Ιούλιο, με στόχο αυτά να κάνουν «πρεμιέρα» από τον Οκτώβριο.
Ένα ακόμη κομβικό στοιχείο της πρότασης είναι η κατάργηση της υποχρεωτικής κατάληξης του αερίου στην Ουκρανία, μέσω του Vertical Corridor. Στο νέο πλαίσιο, traders και προμηθευτές θα μπορούν να εισάγουν LNG στην Ελλάδα και να το διοχετεύουν σε οποιοδήποτε σημείο εξόδου επιλέγουν των χωρών διέλευσης, αξιοποιώντας τα αντίστοιχα Virtual Trading Points των εμπλεκόμενων χωρών. Με τον τρόπο αυτό, η όδευση παύει να λειτουργεί ως ένας «μονοδιάστατος» διάδρομος και μετατρέπεται σε ένα πολυδιάστατο δίκτυο διακίνησης φυσικού αερίου.
Πιο ελκυστικό το πρότζεκτ
Παρά το γεγονός ότι η έκβαση των διαβουλεύσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη, οι ενδείξεις που υπάρχουν μέχρι στιγμής (και οι οποίες φαίνεται να επιβεβαιώθηκαν χθες, πρώτη ημέρα των επαφών) συγκλίνουν προς ένα θετικό αποτέλεσμα. Οι βασικές επιφυλάξεις εντοπίζονται στη στάση της Ρουμανίας, κυρίως σε ό,τι αφορά τη μείωση των τελών διέλευσης. Ωστόσο, εκτιμάται ότι είναι πιθανό να βρεθεί κοινός τόπος, ώστε να ξεπεραστούν οι αντιρρήσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση της Ουκρανίας, η οποία εμφανίζεται να στηρίζει το υπό συζήτηση σχέδιο. Η θετική αυτή προσέγγιση δεν είναι τυχαία, καθώς η δυνατότητα πιο εύκολου και οικονομικού ανεφοδιασμού των ουκρανικών αποθηκών φυσικού αερίου αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα για το Κίεβο αλλά και την ΕΕ. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, ιδίως ενόψει των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου.
Η εισαγωγή ετήσιων προϊόντων δέσμευσης δυναμικότητας αναμένεται να λειτουργήσει ως βασικό εργαλείο ενίσχυσης της ελκυστικότητας του πρότζεκτ. Η λογική πίσω από αυτή την επιλογή είναι ότι προσφέρει στους συμμετέχοντες έναν σαφή και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, επιτρέποντάς τους να σχεδιάζουν την εισαγωγή φορτίων LNG σε πιο σταθερή βάση. Παράλληλα, η ύπαρξη τριμηνιαίων και μηνιαίων προϊόντων εξασφαλίζει την απαραίτητη ευελιξία, ώστε να καλύπτονται και πιο βραχυπρόθεσμες ανάγκες της αγοράς.
Περιορισμοί από το υφιστάμενο πλαίσιο
Μέχρι την πλήρη εφαρμογή του νέου συστήματος, εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται τα υφιστάμενα προϊόντα «Routes» 1, 2 και 3, τα οποία στη συνέχεια θα αποσυρθούν. Το ισχύον καθεστώς, ωστόσο, παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, που έχουν λειτουργήσει αποτρεπτικά για πολλούς χρήστες.
Απόδειξη το γεγονός ότι κάθε άλλο παρά λείπουν οι περιπτώσεις που δεν συγκεντρώνουν ενδιαφέρον οι δημοπρασίες για τα «Routes» 1, 2 και 3, όπως συνέβη για παράδειγμα πριν από λίγα 24ωρα, τη Δευτέρα 23 Μαρτίου.
Το υψηλό κόστος αποτελεί το βασικότερο μειονέκτημα, αλλά δεν είναι το μόνο. Εξίσου σημαντικός περιοριστικός παράγοντας είναι η ίδια η δομή των προϊόντων «Routes», τα
οποία είναι μηνιαίας διάρκειας. Οι δημοπρασίες πραγματοποιούνται την τέταρτη Δευτέρα κάθε μήνα, για δυναμικότητα του επόμενου μήνα.
Επομένως, οι traders και προμηθευτές είχαν ελάχιστο χρόνο για να εξασφαλίσουν διαθέσιμα LNG carriers και να οργανώσουν τη μεταφορά των φορτίων τους. Αυτό συνεπάγεται αυξημένο επιχειρηματικό ρίσκο, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί αποτρεπτικά.
Εξυπηρέτηση πολλαπλών αγορών
Επιπλέον, η μέχρι σήμερα υποχρεωτική κατάληξη στην Ουκρανία περιόριζε σημαντικά τις εμπορικές δυνατότητες του διαδρόμου. Με τη νέα προσέγγιση, ο Κάθετος Διάδρομος μετασχηματίζεται σε μία ευρύτερη ενεργειακή υποδομή, ικανή να εξυπηρετήσει πολλαπλές αγορές και να καλύψει τις ανάγκες μίας περιοχής που αριθμεί έως και 100 εκατομμύρια καταναλωτές. Η διεύρυνση αυτή του ρόλου του αναμένεται να προσελκύσει μεγαλύτερο ενδιαφέρον από την αγορά και να ενισχύσει τη χρήση του.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το υπό συζήτηση σχέδιο δεν έχει χαρακτήρα μόνιμης λύσης. Αντίθετα, προορίζεται να λειτουργήσει ως ένα μεταβατικό πλαίσιο, μέχρι να διαμορφωθεί ένα πιο σταθερό και μακροπρόθεσμο μοντέλο λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου. Ωστόσο, ακόμη και ως ενδιάμεση λύση, εκτιμάται ότι μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τις προοπτικές του έργου, θέτοντας τις βάσεις για την πλήρη αξιοποίησή του στο μέλλον.