Σταθερή παραμένει η στήριξη της Ουάσιγκτον στο σχέδιο για τη μετατροπή της Ελλάδας σε κόμβο φυσικού αερίου, για τη μεταφορά αμερικανικού καυσίμου στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, από τη συνάντηση που είχε στη Βαρσοβία ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου με τον Αμερικανό ομόλογό του, Κρις Ράιτ, δεν προέκυψε η παραμικρή ένδειξη αναδίπλωσης των ΗΠΑ στο θέμα του Κάθετου Διαδρόμου.
Η συνάντηση έγινε στο περιθώριο της 7ης Διάσκεψης της Διατλαντικής Συνεργασίας για την Ενέργεια (P-TEC), που διεξήχθη στη Βαρσοβία. Ενδεικτικό της αμερικανικής στάσης είναι ότι οι δύο υπουργοί συζήτησαν πώς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πληρέστερα οι ελληνικές υποδομές για την τροφοδοσία της Κεντρικής Ευρώπης με αμερικανικό αέριο. Για την Ουάσιγκτον παραμένει επομένως προτεραιότητα να ενισχυθεί ο ρόλος της Ελλάδας ως πύλης εισόδου του αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά.
Την ίδια στιγμή, ούτε από την τριμερή συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα, προκύπτει αλλαγή στάσης της Ουάσιγκτον ως προς την επικείμενη απόσυρση του ρωσικού αερίου από την ΕΕ. Στο κοινό ανακοινωθέν της Σεντζέν, η αναφορά των τριών ηγετών στην ενέργεια αφορά συγκεκριμένα την πρόθεσή τους να αυξήσουν την παραγωγή και την προσφορά διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων. Το κείμενο δεν κάνει αναφορά στο φυσικό αέριο.
Η μεταφορά μέσω Σερβίας
Η αμερικανική πλευρά, πάντως, βλέπει δύο «αγκάθια» για την εμπορική προοπτική του Κάθετου Διαδρόμου. Το πρώτο αφορά το πώς θα φτάσει το αέριο από τα ελληνικά τερματικά στην Ουγγαρία και τη Σλοβακία. Το δεύτερο, το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές εταιρείες είναι πεπεισμένες από το 2028 θα πρέπει πράγματι να καλύπτουν τις ανάγκες τους χωρίς ρωσικό αέριο.
Το ζήτημα της μεταφοράς καυσίμου στη Κεντρική Ευρώπη επιβεβαιώθηκε και από το ΥΠΕΝ ότι βρέθηκε στην ατζέντα της συνάντησης των δύο υπουργών στη Βαρσοβία. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά στην ανακοίνωση του υπουργείου, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη αντιμετώπισης των τεχνικών και εμπορικών εμποδίων, ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να λειτουργήσει σε πλήρη κλίμακα και να αποτελέσει αξιόπιστη εναλλακτική οδό ενεργειακού εφοδιασμού.
Τα εμπόδια αφορούν την διακίνηση του καυσίμου «άφιξη» μέσω Βουλγαρίας και Σερβίας, αφού πρώτα επαναεριοποιηθεί στη χώρα μας. Για την αμερικανική πλευρά, το ερώτημα είναι με ποιους όρους οι προμηθευτές θα αποκτήσουν πρόσβαση στις υποδομές που χρειάζονται για να εξυπηρετήσουν πελάτες στην Ουγγαρία και, βορειότερα, στη Σλοβακία.
Στο σερβικό σκέλος υπάρχει μια ιδιαιτερότητα. Στην Gastrans, την εταιρεία του αγωγού που διασχίζει τη Σερβία από τα βουλγαρικά έως τα ουγγρικά σύνορα, η ρωσική Gazprom ελέγχει το 51% και η σερβική Srbijagas το 49%. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η εκτίμηση της αμερικανικής πλευράς είναι ότι η Ευρώπη, σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, θα πρέπει να εξετάσει πώς θα εξασφαλιστεί στην πράξη η ανεμπόδιστη διακίνηση αερίου μέσω της συγκεκριμένης υποδομής.
Το «turkish blend» και οι λίγες κρούσεις για LNG
Ο δεύτερος προβληματισμός αφορά το λεγόμενο «Turkish blend» («τουρκικό μίγμα»), δηλαδή το ενδεχόμενο και μετά την πλήρη απαγόρευση, ρωσικό αέριο να συνεχίσει να φτάνει στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω Τουρκίας, αναμεμειγμένο με αέριο άλλης προέλευσης. Έπειτα από ελληνικό αίτημα, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός προβλέπει έλεγχο ειδικά στις πύλες εισόδου της Τουρκίας.
Υπενθυμίζεται ότι για τις υφιστάμενες μακροχρόνιες συμβάσεις, η απαγόρευση εισαγωγής ρωσικού LNG τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2027 και του αερίου αγωγού στις 30 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους, με περιθώριο έως την 1η Νοεμβρίου εάν δεν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι πλήρωσης των αποθηκών.
Αυτό που απασχολεί τους Αμερικανούς είναι το μήνυμα που παίρνουν από την ίδια την αγορά. Όπως ανέφεραν εκπρόσωποι αμερικανικών εταιρειών στη διάσκεψη P-TEC, απομένει περίπου ένας χρόνος μέχρι την πλήρη απαγόρευση, κι όμως είναι δυσανάλογα λίγες οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που τους έχουν κάνει «κρούση» για προμήθεια LNG από το 2028 και μετά.
Ωρίμανση του Κάθετου Διαδρόμου
Κατά την εκτίμησή τους, αρκετοί αγοραστές φαίνεται να προεξοφλούν ότι οι ρωσικές ποσότητες θα εξακολουθήσουν να είναι διαθέσιμες, κυρίως μέσω της γειτονικής χώρας και μεταμφιεσμένες σε… τουρκικές εισροές. Όσο επικρατεί αυτή η προσδοκία, περιορίζεται και το κίνητρό τους να δεσμευτούν από τώρα για αμερικανικά φορτία, που θα μπορούσαν να φτάσουν στις αγορές τους μέσω Ελλάδας.
Στη Βαρσοβία, πάντως, υπήρξε κοινή αναγνώριση της προόδου που έχει σημειώσει ο Κάθετος Διάδρομος μέσα σε έναν χρόνο. Πέρυσι, οι τρεις διαδρομές, γνωστές ως Route 1, 2 και 3, προσφέρονταν με ειδικά προϊόντα που είχαν διαμορφωθεί κατά περίπτωση.
Πλέον οι προμηθευτές έχουν στη διάθεσή τους τακτικά προϊόντα για να δεσμεύουν μεταφορική ικανότητα. Το επόμενο βήμα είναι να τα χρησιμοποιούν συστηματικά και σε τέτοια κλίμακα ώστε ο Διάδρομος να εξελιχθεί σε κύρια αρτηρία εφοδιασμού της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Κοινή ανησυχία για το ράλι των τιμών
Στις επαφές του κ. Παπασταύρου με τους Ευρωπαίους ομολόγους του, κοινός παρονομαστής ήταν η ανησυχία για το ράλι των ενεργειακών τιμών και τις επιπτώσεις του σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, στόχος είναι να διαμορφωθεί πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία ώστε να ζητηθεί από την Κομισιόν μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση του δημοσιονομικού χώρου που παρέχει η ρήτρα διαφυγής.
Έτσι, οι κυβερνήσεις θα μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το περιθώριο για προσωρινά και στοχευμένα μέτρα άμεσης στήριξης των καταναλωτών και των επιχειρήσεων που πλήττονται από τις ανατιμήσεις.