Νέα ώθηση αποκτά ο Κάθετος Διάδρομος, μετά τις εξελίξεις των τελευταίων ημερών.
Η ισχυρή αμερικανική στήριξη επιβεβαιώθηκε με τον πλέον επίσημο τρόπο από την αναφορά του ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο αλλά και την συμπερίληψη του εμβληματικού έργου στο κοινό ανακοινωθέν του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ.
Την ίδια στιγμή, προχωρούν οι συζητήσεις για τις υποδομές που θα ενισχύσουν τη λειτουργία του και θα διευρύνουν την εμβέλεια του Κάθετου Διαδρόμου. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Δυτικά Βαλκάνια και, σε επόμενο στάδιο, η σύνδεσή του με τις ανακαλύψεις φυσικού αερίου της Ανατολικής Μεσογείου.
Ρούμπιο: Η Ελλάδα κόμβος ενεργειακής ασφάλειας για την Ευρώπη
Ο Κάθετος Διάδρομος αποτέλεσε ένα από τα βασικά θέματα της επίσκεψης του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα. Η σαφής υποστήριξή του ανέδειξε τη σημασία του έργου τόσο για τη συνεργασία Ελλάδας–ΗΠΑ όσο και για τον εφοδιασμό της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης.Στον σχεδιασμό αυτό, το αμερικανικό LNG καλείται να καλύψει μεγάλο μέρος του κενού των 20 δισ. κυβικών μέτρων που θα δημιουργήσει η πλήρης αποχώρηση του ρωσικού αερίου από την περιοχή.«Η ενεργειακή μας σχέση έχει φτάσει σε νέα υψηλά και συνεχίζει να επεκτείνεται και να αναπτύσσεται…
Η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου έχει εδραιώσει την Ελλάδα ως κόμβο ενεργειακής ασφάλειας και λειτουργεί διευκολυντικά για την αύξηση των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη, κάτι που συνεχίζουμε να “χτίζουμε”», ανέφερε ο Ρούμπιο.Η τοποθέτηση του Αμερικανού υπουργού αποτυπώνει τη βαρύτητα του έργου για την Ελλάδα, καθώς η ανάπτυξή του μπορεί να προωθήει την οικονομική και γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας σε βάθος χρόνου. Παράλληλα, αναδεικνύει τo ρόλο της στο νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό, προσφέροντας μια εναλλακτική σε διαδρομές που θα συντηρούσαν την εξάρτηση από το ρωσικό αέριο και τη μεταφορά του μέσω του TurkStream στην Τουρκία.Μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει τη νότια είσοδο φυσικού αερίου με προορισμό τις αγορές της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Έτσι, ο ρόλος της δεν περιορίζεται στη διέλευση του καυσίμου, αλλά συνδέεται άμεσα με την επάρκεια εφοδιασμού άλλων κρατών. Η αυξανόμενη αξιοποίηση των ελληνικών υποδομών από τις χώρες της περιοχής ενισχύει αντίστοιχα τη στρατηγική σημασία της Ελλάδας στην Ευρώπη.
Ο Κάθετος Διάδρομος στο κοινό ανακοινωθέν Ελλάδας–ΗΠΑ
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η ιδιαίτερη αναφορά του Ρούμπιο στο έργο. Ανάλογο μήνυμα περιλαμβάνεται και στο σύντομο κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε για τον έκτο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ.Όπως επισημαίνεται, «Ελλάδα και ΗΠΑ ανέδειξαν τους ενεργειακούς δεσμούς τους που βαθαίνουν, χτίζοντας πάνω στα θεμέλια της Υπουργικής Συνόδου της P-TEC του Νοεμβρίου του 2025, στον Κάθετο Διάδρομο και στις έρευνες για υδρογονάνθρακες». Η διατύπωση αυτή τοποθετεί τον Διάδρομο ανάμεσα στους βασικούς άξονες της ενεργειακής συνεργασίας των δύο χωρών.
Το σχέδιο για τη διαδρομή του κυπριακού αερίου μέσω Αιγύπτου και Ελλάδας
Την ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης του έργου συμπληρώνουν οι συζητήσεις στην τετραμερή συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Σερβίας, Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας, την Τρίτη 6 Οκτωβρίου στο Βελιγράδι, καθώς και οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν την Τετάρτη στην Αθήνα, στο περιθώριο του East Mediterranean Gas Forum (EMGF).Μεταξύ των θεμάτων που εξετάστηκαν ήταν η δυνατότητα σύνδεσης των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου με τον Κάθετο Διάδρομο. Το ζητούμενο είναι να αποτελέσει μία από τις βασικές διαδρομές διοχέτευσης φυσικού αερίου από την Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ προς την Ευρώπη. Στην προοπτική αυτή θα μπορούσε να ενταχθεί και η Ελλάδα, εφόσον εντοπιστούν εμπορικά αξιοποιήσιμα κοιτάσματα στις ελληνικές παραχωρήσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στις συναντήσεις του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου με τον Κύπριο ομόλογό του Μιχάλη Δαμιανό και τον Αιγύπτιο υπουργό Καρίμ Μπαντάουι συζητήθηκε ένα συγκεκριμένο ενδεχόμενο: το πρώτο φορτίο από το κυπριακό κοίτασμα «Κρόνος», αφού υγροποιηθεί στην Αίγυπτο, να φτάσει με πλοίο σε ελληνικό τερματικό LNG και στη συνέχεια, μέσω του ελληνικού δικτύου, να τροφοδοτήσει τον Κάθετο Διάδρομο. Η έναρξη παραγωγής από τον «Κρόνο», το λεγόμενο first gas, αναμένεται το πρώτο εξάμηνο του 2028.Αρμόδιες πηγές αναφέρουν ότι η συζήτηση επικεντρώνεται επί του παρόντος στο συγκεκριμένο κοίτασμα της κυπριακής ΑΟΖ.
Προβλέπεται να συνδεθεί με τις εγκαταστάσεις του κοιτάσματος Ζορ στην αιγυπτιακή ΑΟΖ μέσω υποθαλάσσιου αγωγού περίπου 100 χιλιομέτρων, με εκτιμώμενο χρόνο ολοκλήρωσης τη διετία. Από εκεί, το αέριο θα οδηγείται στη μονάδα υγροποίησης της Δαμιέτης, ώστε να μπορεί να εξαχθεί διά θαλάσσης.
Ο Κάθετος Διάδρομος και ο Virtual East Med
Ουσιαστικά, εξετάζεται η δημιουργία ενός «εικονικού East Med» (του λεγόμενου Virtual East Med) για τη μεταφορά αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Ευρώπη, μέσω της κυπριακής ΑΟΖ. Πρόκειται για μια επιλογή που προβάλλει ως πιο ρεαλιστική έναντι της κατασκευής ενός φυσικού αγωγού με υψηλό κόστος και σημαντικές γεωπολιτικές δυσκολίες.Ο σχεδιασμός αυτός έχει ορίζοντα ωρίμανσης από το 2028 και μετά. Ωστόσο, δείχνει ότι ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά αυξανόμενη σημασία, με δυνατότητες επέκτασης πέρα από τη σημερινή γεωγραφική του εμβέλεια.
Οι επενδύσεις στα Βαλκάνια και το χρονοδιάγραμμα έως το τέλος του έτους
Παράλληλα, στη δεύτερη τετραμερή υπουργική συνάντηση στο Βελιγράδι, το βάρος έπεσε στις απαιτούμενες υποδομές, στις επενδύσεις και στην εξασφάλιση χρηματοδότησης. Παρόντες ήταν και οι Διαχειριστές των Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, οι οποίοι έχουν αναλάβει να εντοπίσουν τους περιορισμούς που εμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση του Διαδρόμου.Πληροφορίες αναφέρουν ότι οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στον προσδιορισμό των έργων που θα αντιμετωπίσουν τις συμφορήσεις κατά μήκος της διαδρομής. Εξετάστηκε επίσης η κατάσταση βασικών διασυνδέσεων: του αγωγού Σερβίας–Βουλγαρίας που λειτουργεί ήδη, του αγωγού Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας που βρίσκεται σε ώριμη φάση κατασκευής και της σύνδεσης Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας, για την οποία οι εργασίες αναμένεται να αρχίσουν το προσεχές διάστημα.Οι Διαχειριστές ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), Srbijagas (Σερβία), Bulgartransgaz (Βουλγαρία) και Nomagas (Βόρεια Μακεδονία) σε συνεργασία με τη Gastrade, που διαχειρίζεται το FSRU Αλεξανδρούπολης, και την ICGB, που λειτουργεί τον ελληνοβουλγαρικό αγωγό, προχωρούν πλέον στην εξέταση διαφορετικών σεναρίων.
Οι προσομοιώσεις θα δείξουν ποιες παρεμβάσεις απαιτούνται για να αυξηθούν οι δυνατότητες μεταφοράς αερίου και να βελτιωθεί η λειτουργία του έργου.Η αξιολόγηση θα καλύπτει τόσο την τεχνική όσο και την οικονομική πλευρά των επενδύσεων. Σκοπός είναι να προσδιοριστεί πώς ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορέσει να αναλάβει κεντρικό ρόλο στον εφοδιασμό της περιοχής, μετά την αποχώρηση του ρωσικού αερίου στο τέλος του 2027.Για τον λόγο αυτό θα καταγραφούν αναλυτικά οι επενδυτικές ανάγκες και οι εναλλακτικές λύσεις. Θα αξιολογηθούν η δυναμικότητα των εθνικών δικτύων, οι δυνατότητες συνδυασμένης αξιοποίησης υποδομών για τη μεταφορά αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά και τα σημεία όπου ενδέχεται να απαιτηθούν νέα έργα.
Η διαδικασία επιδιώκεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους, ώστε οι αναγκαίες παρεμβάσεις να έχουν προσδιοριστεί και κοστολογηθεί. Τελικό ζητούμενο είναι ο Κάθετος Διάδρομος να εξασφαλίζει αξιόπιστο εφοδιασμό στις χώρες που εξυπηρετεί και ομαλή πρόσβαση των τελικών καταναλωτών στο φυσικό αέριο, με προσιτούς όρους.