ΗΠΑ: «Βουνό» το χρέος, ξεπέρασε τα 40 τρισ. δολάρια -Γιατί η εκρηκτική αύξησή του ανησυχεί οικονομολόγους και αγορές

Το αστρονομικό ποσό των 40 τρισ. δολαρίων ξεπέρασε για πρώτη φορά το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ, σε ένα ορόσημο που επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για την πορεία των αμερικανικών δημοσιονομικών.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, το ομοσπονδιακό χρέος ξεπέρασε το όριο των 40 τρισ. δολαρίων την Τρίτη. Και το πλέον ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο το μέγεθός του, αλλά και η ταχύτητα με την οποία αυξάνεται, όπως σημειώνουν αμερικανικά ΜΜΕ σαν το CNN, που το ανέδειξε σε κεντρικό του θέμα.

Το αμερικανικό χρέος αυξήθηκε κατά περίπου 1 τρισ. δολάρια μέσα σε πέντε μήνες, ενώ το 2023 το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου (CBO) εκτιμούσε ότι το όριο των 40 τρισ. δολαρίων θα ξεπερνιόταν το 2028.

Σε σχέση με το μέγεθος της αμερικανικής οικονομίας, το χρέος που βρίσκεται στα χέρια του κοινού αντιστοιχεί ήδη σε περίπου 101% του ΑΕΠ. Το CBO εκτιμά ότι το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί στο 120% του ΑΕΠ έως το 2036, ξεπερνώντας κάθε προηγούμενο ιστορικό επίπεδο.

«Με τη σημερινή πορεία, θα φτάσουμε τα 50 τρισ. δολάρια σε μόλις έξι χρόνια», προειδοποίησε ο Μάικλ Πίτερσον, επικεφαλής του Peter G. Peterson Foundation, επισημαίνοντας ότι πριν από λιγότερο από μία δεκαετία το χρέος βρισκόταν στα 20 τρισ. δολάρια.

Γιατί αυξάνεται τόσο γρήγορα το αμερικανικό χρέος

Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η γήρανση του αμερικανικού πληθυσμού. Περίπου 10.000 Αμερικανοί της γενιάς των Baby Boomers συνταξιοδοτούνται κάθε ημέρα, ενώ οι ηλικιωμένοι ζουν πλέον περισσότερα χρόνια.

Αυτό αυξάνει τις δαπάνες για την Κοινωνική Ασφάλιση και το Medicare, την ώρα που ο αριθμός των εργαζομένων που χρηματοδοτούν αυτά τα προγράμματα δεν αυξάνεται με αντίστοιχο ρυθμό.

Παράλληλα, τις τελευταίες δεκαετίες το Κογκρέσο έχει εγκρίνει επανειλημμένα νομοθεσίες που συνδυάζουν φορολογικές περικοπές και αυξημένες κρατικές δαπάνες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο φορολογικός νόμος του 2017, το «Μεγάλο Όμορφο Νομοσχέδιο» (One Big Beautiful Bill Act) του 2025, επί Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και τα μεγάλα πακέτα οικονομικής στήριξης κατά την πανδημία, επί Τραμπ και Τζο Μπάιντεν.

Την ίδια στιγμή, οι δαπάνες της ομοσπονδιακής κυβέρνησης εξακολουθούν να ξεπερνούν σημαντικά τα έσοδά της. Μόνο στους πρώτους δέκα μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους, το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει φτάσει τα 1,8 τρισ. δολάρια.

Το γεγονός ότι το όριο των 40 τρισ. δολαρίων ήρθε πολύ νωρίτερα από τις προηγούμενες προβλέψεις αποτυπώνει την επιτάχυνση της αύξησης του χρέους.

Οι τόκοι ξεπερνούν τις δαπάνες για την άμυνα των ΗΠΑ

Το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα είναι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.

Για χρόνια, τα πολύ χαμηλά επιτόκια επέτρεπαν στην αμερικανική κυβέρνηση να δανείζεται σχετικά φθηνά. Η κατάσταση άλλαξε όταν η Federal Reserve άρχισε να αυξάνει τα επιτόκια για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό που ακολούθησε την πανδημία.

Οι πληρωμές τόκων αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια μέσα στο τρέχον οικονομικό έτος, σημειώνοντας ιστορικό υψηλό.

Οι καθαρές πληρωμές τόκων έχουν πλέον ξεπεράσει τις δαπάνες για το Medicare και αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία ομοσπονδιακών δαπανών μετά την Κοινωνική Ασφάλιση.

Το κόστος αυτό έχει υπερτριπλασιαστεί μέσα σε πέντε χρόνια. Οι ΗΠΑ δαπανούν πλέον περισσότερα για την εξυπηρέτηση του χρέους από όσα για την εθνική άμυνα και περίπου 50% περισσότερα από όσα για ομοσπονδιακά προγράμματα που αφορούν παιδιά.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: όσο αυξάνεται το χρέος τόσο αυξάνονται οι τόκοι και όσο αυξάνονται οι τόκοι τόσο περισσότερα χρήματα χρειάζεται να δανειστεί η κυβέρνηση.

Ο πρώην πρόεδρος της Federal Reserve Τζερόμ Πάουελ και άλλοι οικονομολόγοι έχουν χαρακτηρίσει την αμερικανική δημοσιονομική πορεία «μη βιώσιμη», ενώ το Κογκρέσο έχει δείξει περιορισμένη διάθεση τα τελευταία χρόνια να αντιμετωπίσει τις χρόνιες ανισορροπίες στα δημόσια οικονομικά.

Οι αγορές ζητούν μεγαλύτερη «αμοιβή» για το αμερικανικό χρέος

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα δημόσια οικονομικά. Το τεράστιο χρέος επηρεάζει άμεσα και τις χρηματοπιστωτικές αγορές, καθώς οι επενδυτές απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για να αγοράζουν αμερικανικά κρατικά ομόλογα.

Η απόδοση του 30ετούς αμερικανικού ομολόγου έφτασε την Τρίτη στο υψηλότερο επίπεδο από το 2007, ενώ η απόδοση του 10ετούς κινήθηκε κοντά στο υψηλότερο επίπεδο της δεύτερης θητείας του Τραμπ.

Οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων έχουν άμεση επίδραση στο κόστος δανεισμού ολόκληρης της οικονομίας. Τα υψηλότερα επιτόκια μεταφράζονται σε ακριβότερα στεγαστικά δάνεια, δάνεια αυτοκινήτων και επιχειρηματικό δανεισμό.

Με άλλα λόγια, το κόστος του αμερικανικού χρέους μπορεί τελικά να φτάσει στην τσέπη των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να ανησυχεί ήδη για την άνοδο των αποδόσεων. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει τους επόμενους μήνες τις επαναγορές μακροπρόθεσμων ομολόγων, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τις πιέσεις στην αγορά.

Σε δημοπρασία 30ετών αμερικανικών ομολόγων νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η απόδοση έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο από το 2001, ένδειξη ότι οι επενδυτές ζητούν μεγαλύτερη απόδοση για να διακρατούν αμερικανικό χρέος.

Παράλληλα, ο οίκος Moody’s υποβάθμισε τον Μάιο του 2025 την πιστοληπτική αξιολόγηση των ΗΠΑ από Aaa σε Aa1, αφαιρώντας από τη χώρα την τελευταία κορυφαία αξιολόγηση «ΑΑΑ» μεταξύ των τριών μεγάλων οίκων αξιολόγησης.

Παρά την υποβάθμιση, τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα εξακολουθούν να αξιολογούνται υψηλότερα από το χρέος άλλων χωρών, όπως η Γαλλία και η Ιαπωνία.

Το αμερικανικό χρέος, επομένως, δεν αποτελεί πλέον μόνο έναν εντυπωσιακό αριθμό στα βιβλία του υπουργείου Οικονομικών. Η ταχύτητα αύξησής του, το ολοένα υψηλότερο κόστος των τόκων και οι πιέσεις στις αποδόσεις των ομολόγων περιορίζουν τα περιθώρια της κυβέρνησης για νέες δαπάνες και μπορούν να αυξήσουν το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Και το επόμενο ορόσημο βρίσκεται ήδη στον ορίζοντα: τα 50 τρισ. δολάρια.