Ποια στοιχεία έχει η σύγχρονη προσέγγιση ηγεσίας στον χώρο της φαρμακευτικής καινοτομίας και πόσο απαραίτητη είναι μία ολιστική οπτική για τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και την πραγματική αξία για τον ασθενή;
Σε αυτά και άλλα κρίσιμα ερωτήματα απάντησε ο κ. Ιωάννης Κόκκοτος, Country Lead Greece της UCB.
Σε μια περίοδο όπου τα συστήματα υγείας δοκιμάζονται, πώς ορίζετε εσείς την «υπεύθυνη ηγεσία» στον φαρμακευτικό κλάδο;
Η υπεύθυνη ηγεσία στον φαρμακευτικό κλάδο ξεκινά από μια θεμελιώδη αρχή: ότι κάθε απόφαση που λαμβάνουμε έχει άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των ασθενών. Σε περιόδους πίεσης για τα συστήματα υγείας, αυτό μεταφράζεται σε ανάγκη για διαφάνεια, επιστημονική ακεραιότητα και μακροπρόθεσμη οπτική. Για εμένα, υπεύθυνη ηγεσία σημαίνει να διασφαλίζεις την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες, να επενδύεις συστηματικά στη γνώση και να ενισχύεις τη συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε το σύστημα να παραμένει βιώσιμο -αλλά κυρίως ανθρώπινο.
Έχετε διανύσει μια διαδρομή που συνδυάζει επιστημονικούς, εμπορικούς και στρατηγικούς ρόλους. Πώς έχει επηρεάσει αυτή η πολυδιάστατη εμπειρία τον τρόπο που λαμβάνετε αποφάσεις σήμερα;
Η πολυδιάστατη αυτή διαδρομή μού επιτρέπει να προσεγγίζω κάθε απόφαση μέσα από πολλαπλές οπτικές. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η επιστημονική τεκμηρίωση και η ουσιαστική αξία για τον ασθενή. Από την άλλη, η επιχειρησιακή βιωσιμότητα και η στρατηγική κατεύθυνση. Σήμερα, επιδιώκω να ισορροπώ αυτά τα στοιχεία χωρίς να χάνω ποτέ από το επίκεντρο τον ασθενή. Έχω μάθει ότι οι σωστές αποφάσεις δεν είναι μονοδιάστατες - είναι εκείνες που αντέχουν στον χρόνο. Παράλληλα, δίνω ιδιαίτερη σημασία στη διαφορετικότητα των απόψεων μέσα στην ομάδα, γιατί συχνά εκεί αναδεικνύονται οι πιο ουσιαστικές κατευθύνσεις.
Σε έναν κλάδο που συχνά κινείται μεταξύ επιστήμης και επιχειρηματικότητας, πώς βρίσκετε τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στην αξία για τον ασθενή και στους επιχειρηματικούς στόχους;
Κατά τη γνώμη μου, δεν πρόκειται για αντικρουόμενες έννοιες. Αντίθετα, η βιώσιμη επιχειρηματικότητα στον φαρμακευτικό κλάδο προϋποθέτει τη δημιουργία πραγματικής αξίας για τον ασθενή. Η ισορροπία επιτυγχάνεται όταν θέτεις σαφείς και συνεπείς προτεραιότητες: επενδύεις σε λύσεις που κάνουν ουσιαστική διαφορά στην πορεία της νόσου και στην ποιότητα ζωής, ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνεις ένα επιχειρηματικό μοντέλο που στηρίζει τη συνεχή έρευνα και καινοτομία. Σε αυτό το πλαίσιο, το αποτέλεσμα για τον ασθενή δεν λειτουργεί απλώς ως ένας ακόμη στόχος, αλλά ως ο βασικός δείκτης επιτυχίας - και τελικά ως ο παράγοντας που καθορίζει και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του οργανισμού.
Η καινοτομία είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται συχνά, τι σημαίνει όμως στην πράξη μέσα σε έναν οργανισμό όπως η UCB; Και, τελικά, πώς γίνεται ουσιαστική στην καθημερινότητα ενός ασθενούς;
Για εμάς στην UCB, η καινοτομία ξεκινά από μια πολύ ξεκάθαρη αφετηρία: την ουσιαστική κατανόηση των πραγματικών αναγκών των ασθενών. Δεν αφορά απλώς την ανάπτυξη νέων θεραπειών, αλλά τη δημιουργία ολοκληρωμένων λύσεων που μπορούν να βελτιώσουν με συνέπεια την καθημερινότητά τους.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το έργο μας επεκτείνεται πέρα από το φάρμακο. Περιλαμβάνει υπηρεσίες υποστήριξης, αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, αλλά και νέους τρόπους συνεργασίας με την ιατρική κοινότητα, ώστε να εξασφαλίζεται μια πιο ολιστική προσέγγιση στη φροντίδα.
Η καινοτομία αποκτά πραγματικό νόημα όταν μεταφράζεται σε απτά αποτελέσματα: καλύτερο έλεγχο της νόσου, μεγαλύτερη αυτονομία για τον ασθενή και συνολικά βελτιωμένη ποιότητα ζωής. Εκεί είναι που κρίνεται - στην καθημερινότητα.
Στους τομείς της ανοσολογίας και των σπάνιων νοσημάτων, οι ανάγκες παραμένουν μεγάλες. Πώς μπορεί η φαρμακευτική καινοτομία να απαντήσει ουσιαστικά σε αυτά τα κενά;
Οι τομείς αυτοί απαιτούν στοχευμένη έρευνα και βαθιά κατανόηση της νόσου. Η καινοτομία έρχεται μέσα από την αξιοποίηση της βιολογίας, της γενετικής και των νέων τεχνολογιών, ώστε να αναπτυχθούν θεραπείες με μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα. Παράλληλα, είναι κρίσιμο να ενισχυθεί η έγκαιρη διάγνωση και η πρόσβαση των ασθενών σε εξειδικευμένα κέντρα. Η καινοτομία αποκτά αξία μόνο όταν μεταφράζεται σε πραγματικό όφελος για τον ασθενή και σε βιώσιμες λύσεις για το σύστημα υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο, δίνω ιδιαίτερη έμφαση στη σύνθεση διαφορετικών οπτικών - επιστημονικών, θεσμικών και κοινωνικών.
Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των συνεργασιών, είτε με θεσμικούς φορείς είτε με την επιστημονική κοινότητα, στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων;
Αναμφίβολα ο ρόλος των συνεργασιών είναι καθοριστικός. Εξάλλου, η καινοτομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε απομόνωση. Συνεργασίες με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, θεσμικούς φορείς και συλλόγους ασθενών επιτρέπουν τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος που επιταχύνει την ανάπτυξη και την εφαρμογή λύσεων.
Ιδιαίτερα σε πεδία όπως η ανοσολογία και τα σπάνια νοσήματα, όπου η γνώση εξελίσσεται διαρκώς και οι ανάγκες είναι συχνά ανεκπλήρωτες, οι συνεργασίες αυτές δεν είναι απλώς χρήσιμες - είναι απαραίτητες. Επιτρέπουν την ανταλλαγή δεδομένων, την καλύτερη κατανόηση της νόσου και τελικά την ανάπτυξη πιο στοχευμένων και αποτελεσματικών θεραπειών.
Πώς καλλιεργείται μια κουλτούρα καινοτομίας μέσα σε έναν οργανισμό και πώς διασφαλίζεται ότι δεν μένει σε επίπεδο στρατηγικής αλλά περνά στην πράξη;
Ξεκινά από την ηγεσία, αλλά δεν σταματά εκεί, η πραγματική της αξία φαίνεται όταν διαχέεται σε όλο τον οργανισμό. Απαιτεί ένα περιβάλλον που ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα, αποδέχεται το ρίσκο και επιβραβεύει τη μάθηση. Στην πράξη, αυτό σημαίνει συνεργασία σε πολλούς τομείς και μηχανισμούς που μετατρέπουν τις ιδέες σε υλοποιήσιμες λύσεις.
Στο περιβάλλον εμπιστοσύνης οι άνθρωποι αισθάνονται ότι μπορούν να εκφράσουν ιδέες, να αμφισβητήσουν δεδομένα και να δοκιμάσουν νέες προσεγγίσεις χωρίς τον φόβο της αποτυχίας. Ωστόσο, το σημείο όπου πολλοί οργανισμοί δυσκολεύονται είναι η υλοποίηση. Εκεί χρειάζονται ξεκάθαροι μηχανισμοί: δομές που επιτρέπουν την αξιολόγηση ιδεών, γρήγορες δοκιμές και διαδικασίες που μετατρέπουν το όραμα σε συγκεκριμένες δράσεις με μετρήσιμα αποτελέσματα.
Πού βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη όσον αφορά στην πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες; Και υπάρχουν πρακτικές διεθνώς, που θεωρείτε ότι θα μπορούσαν να εφαρμοστούν αποτελεσματικά στην Ελλάδα;
Η Ελλάδα έχει σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου. Ωστόσο, εξακολουθεί να υστερεί ως προς την ταχύτητα και τη συνέπεια πρόσβασης των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες. Συχνά μεσολαβεί σημαντικό χρονικό διάστημα από την ευρωπαϊκή έγκριση ενός φαρμάκου έως τη διαθεσιμότητά του στη χώρα.
Η πρόκληση δεν είναι να ανακαλύψουμε νέες λύσεις, αλλά να προσαρμόσουμε αποτελεσματικά πρακτικές που ήδη λειτουργούν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες - με μεγαλύτερη ταχύτητα, διαφάνεια και στρατηγικό διάλογο μεταξύ όλων των εμπλεκομένων. Στο τέλος της ημέρας, το ζητούμενο είναι η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση κάθε ασθενούς σε θεραπείες που μπορούν να αλλάξουν τη ζωή του. Η προσβασιμότητα των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες στην Ελλάδα πρέπει να φτάσει στο επίπεδο των ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών χωρών.
Ποια είναι τα βασικά εμπόδια που εξακολουθούν να καθυστερούν την είσοδο της καινοτομίας στο ελληνικό σύστημα υγείας; Κι εάν είχατε τη δυνατότητα να αλλάξετε ένα μόνο στοιχείο στο σημερινό status, ποιο θα επιλέγατε και γιατί;
Τα βασικά εμπόδια σχετίζονται κυρίως με τη γραφειοκρατία, τις χρονοβόρες διαδικασίες αξιολόγησης και τους περιορισμούς στη χρηματοδότηση, που συνολικά επιβραδύνουν την είσοδο της καινοτομίας στο σύστημα. Παράλληλα, η έλλειψη σταθερότητας και προβλεψιμότητας δυσκολεύει τον στρατηγικό σχεδιασμό και τις επενδύσεις. Αν έπρεπε να ξεχωρίσω ένα στοιχείο, αυτό θα ήταν η ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων. Γιατί τελικά, η ταχύτητα επηρεάζει άμεσα το πιο κρίσιμο ζητούμενο: την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες. Με πιο συντονισμένες και έγκαιρες διαδικασίες, το σύστημα μπορεί να γίνει πιο αποτελεσματικό και πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες των ασθενών.
Τι χρειάζεται για να γίνει η Ελλάδα πιο ανταγωνιστική ως προορισμός για επενδύσεις και κλινική έρευνα; Και πώς μπορούν δημόσιος και ιδιωτικός τομέας να συνεργαστούν πιο αποτελεσματικά ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη;
Για να γίνει η Ελλάδα πιο ανταγωνιστική, απαιτείται πρωτίστως ένα σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον, με απλοποιημένες και ταχύτερες διαδικασίες, καθώς και σαφή και ουσιαστικά κίνητρα για επενδύσεις. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της ταχύτητας στις εγκρίσεις και η μείωση της γραφειοκρατίας, που σήμερα λειτουργούν ανασταλτικά. Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα αποτελεί καταλύτη. Μέσα από πιο δομημένες συνέργειες μπορούν να αναπτυχθούν σύγχρονες υποδομές, να επιταχυνθούν οι κλινικές μελέτες και να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά το υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό της χώρας. Με μεγαλύτερο συντονισμό και κοινή στρατηγική, η Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε έναν αξιόπιστο και ελκυστικό κόμβο για έρευνα και καινοτομία στην ευρύτερη περιοχή.
Τέλος, πώς φαντάζεστε το σύστημα υγείας στην Ελλάδα την επόμενη δεκαετία; Και πόσο εύκολη θα είναι η μετάβαση από ένα cost-driven μοντέλο συστήματος υγείας σε ένα value-driven πλαίσιο;
Το σύστημα υγείας στην Ελλάδα θα κινηθεί σταδιακά προς ένα πιο value-driven μοντέλο, όπου η αξία για τον ασθενή - δηλαδή τα πραγματικά αποτελέσματα στην υγεία και την ποιότητα ζωής - θα αποτελεί τον βασικό δείκτη αξιολόγησης.
Η μετάβαση αυτή δεν θα είναι εύκολη, καθώς απαιτεί αλλαγές σε επίπεδο νοοτροπίας, διαδικασιών και τρόπου χρηματοδότησης. Ωστόσο, θα λέγαμε ότι είναι αναγκαία. Με τη σωστή στρατηγική, ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ όλων των εμπλεκομένων και ουσιαστική αξιοποίηση των δεδομένων, μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα πιο δίκαιο, πιο αποτελεσματικό και πιο ανθεκτικό στο μέλλον.