Η Νίκη Γιαβρόγλου, Διευθύνουσα Σύμβουλος της εταιρείας «Ελληνικά Εκλεκτά Έλαια ΑΕ», σείει τον κώδωνα του κινδύνου για το ελληνικό και ευρωπαϊκό ελαιόλαδο, το οποίο παρότι αποτελεί βάση της υγιεινής διατροφής, αδικείται από την βαθμολογία Nutriscore της Ευρωπαϊκής Ένωσης που το υποβιβάζει σε απλώς ...παχυντικό!
Η Νίκη Γιαβρόγλου είναι επικεφαλής της οικογενειακής επιχείρησης που ιδρύθηκε το 2000, «Ελληνικά Εκλεκτά Έλαια ΑΕ», με ισχυρή παρουσία τόσο στο χώρο της λιανικής και της χονδρικής, όσο και στο κλάδο HO.RE.CA.. Η «Ελληνικά Εκλεκτά Έλαια ΑΕ» αποτελεί μία από τους σημαντικότερους προμηθευτές προϊόντων private label σε key accounts supermarkets στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, με κεντρικό στόχο να αναδείξει προϊόντα με υγειοπροστατευτικές ιδιότητες, βιολογικά ελαιόλαδα, καθώς και προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ στις διεθνείς αγορές.
Κυρία Γιαβρόγλου, πείτε μας για το θέμα της «ενοχοποίησης» του ελαιολάδου με το σύστημα Nutriscore
Καταρχήν, οι περισσότεροι φορείς, καθώς και η εταιρία μας, είμαστε σύμφωνοι ως προς την προώθηση και ενημέρωση του κοινού για το τί σημαίνει υγιεινή διατροφή, διότι η διατροφή αποτελεί ίσως τον πιο σημαντικό πυλώνα της προάσπισης της ανθρώπινης υγείας και πρόληψης ασθενειών.
Επομένως, μία ευδιάκριτη σήμανση στην ετικέτα των τροφίμων, βάσει αλγορίθμου, ίσως να βοηθήσει τον καταναλωτή να κάνει πιο σωστές επιλογές. Παρόλα αυτά, το σύστημα Nutriscore το οποίο επιθυμεί να εφαρμόσει η ΕΕ, φαίνεται να έχει πολλά προβλήματα "ενοχοποίησης" υγιεινών προϊόντων και "ανάδειξης" πιθανώς μη υγιεινών προϊόντων. Αυτό συμβαίνει διότι λαμβάνονται υπόψιν συγκεκριμένες παραμέτροι, όπως λιπαρά, αλάτι και σάκχαρα, ή θερμιδική αξία, ενώ αντίθετα, δεν λαμβάνονται υπόψη άλλα κρίσιμα χαρακτηριστικά, όπως η περιεκτικότητα σε χρήσιμα και υγιεινά συστατικά (βιταμίνες, ιχνοστοιχεία, κ.λπ - στην περίπτωση του ελαιολάδου επίσης αντιοξειδωτικά), αλλά κυρίως το ποσοστό διαχρονικής συμμετοχής τους σε μια ισορροπημένη δίαιτα. Επίσης, κάτι που πλήττει ιδιαίτερα το ελαιόλαδο, το οποίο βαθμολογείται με C (σε κλίμακα από το Α ως η πιο υγιεινή επιλογή, εως το Ε) είναι ότι δεν λαμβάνεται υπόψιν μια ενδεικτική μερίδα αλλά τα 100ml ή 100g, που δεν αντιστοιχεί στην κατά κανόνα καταναλούμενη ποσότητα από τον άνθρωπο. Συνήθως, η ημερήσια πρόσληψη κυμαίνεται στα 20 με 40g.
Πρόκειται, ουσιαστικά, για μια κατάφωρη «αδικία» εναντίον ενός εξαιρετικά ωφέλιμου τροφίμου
Αρχικά πρέπει να πούμε ότι τα έλαια, ως λιπαρά, είναι απαραίτητο να καταναλώνονται από τον άνθρωπο ώστε να μπορεί ο οργανισμός να επιτελέσει σημαντικές λειτουργίες (νευρολογικές, μεταβολικές κλπ). Συγκεκριμένα για το ελαιόλαδο, ένα τόσο σημαντικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής αλλά και ενός βασικού και βιώσιμου κλάδου της οικονομίας με προεκτάσεις ακόμη και για το περιβάλλον, για το οποίο έχουν δαπανηθεί τεράστια ποσά για την έρευνα και την προώθησή του από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, φαίνεται παράδοξο να βαθμολογείται τόσο χαμηλά και, ουσιαστικά, να υποβαθμίζεται. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο άλλωστε ανήκει στα προϊόντα τα οποία, επίσης βάσει ενωσιακής νομοθεσίας, μπορεί να φέρουν ισχυρισμό υγείας (health claim). Το ελαιόλαδο μπορεί να πληροί τα κριτήρια για 3 ισχυρισμούς υγείας του κανονισμού 432/2012 της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι πάνω στην ετικέτα μπορεί να φέρει σήμανση για τις θετικές για την υγεία ιδιότητες. Άρα πρόκειται για σχήμα οξύμωρο από τη μία να ενθαρρύνουμε την κατανάλωση του ελαιολάδου που αποδεδειγμένα έχει πολλά οφέλη, και από την άλλη να το βαθμολογούμε χαμηλά.
Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ότι ένα αναψυκτικό διαίτης, το οποίο περιέχει αμφιλεγόμενες γλυκαντικές ουσίες όπως η ασπαρτάμη, βαθμολογείται με Β, ενώ το ελαιόλαδο με C.
Ποιές είναι οι συνέπειες αυτού του συστήματος για την ελληνική αγορά ελαιολάδου; Υπάρχουν σοβαρές οικονομικές απώλειες για τη χώρα μας;
Θεωρούμε ότι θα υπάρξουν συνέπειες για όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες παράγουν ελαιόλαδο. Με μία πρώτη ματιά, φαίνεται πως το Nutriscore θα πλήξει την κατανάλωση του ελαιολάδου μέσα στην Ευρώπη, όπου και παράγεται. Μακροπρόθεσμα, όμως, ίσως επηρεαστεί και η κατανάλωση σε Τρίτες Χώρες, όπου το προϊόν εξάγεται. Όσον αφορά τη χώρα μας ειδικά, ίσως το σύστημα αυτό να αποτελέσει άλλη μια τροχοπέδη στην προσπάθεια που γίνεται τόσα χρόνια στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης χύμα ελαιολάδου σε ανώνυμο τενεκέ αφού δεν θα φέρει βαθμολογία, εφόσον ο καταναλωτής κατά τις αγορές του μέσω των καταστημάτων λιανικής, υποσυνείδητα θα αποφεύγει την κατανάλωση ελαιολάδου βλέποντας τη βαθμολογία C.
Επομένως, οικονομικά θα υπάρξουν απώλειες τόσο στην εσωτερική αγορά όσο και μέσω των εξαγωγών. Έμμεσα, ίσως το γεγονός αυτό, να αποτελέσει και λόγο μείωσης των κονδυλίων έρευνας πάνω στην καινοτομία ώστε να βελτιωθούν οι παραγωγικές πρακτικές και κατ'επέκταση η ποιότητα του προϊόντος.
Θα μπορούσε να παρέμβει η Πολιτεία για να θεραπευθεί αυτή η αδικία;
Η Πολιτεία, μέσω του ΥΠΑΑΤ αλλά και φορείς όπως ο ΣΕΒΕ, το ΒΕΑ, Σύνδεσμοι Εξαγωγέων και συγκεκριμένοι Ευρωβουλευτές καθώς και άλλοι οργανισμοί, έχουν κάνει πολλές παρεμβάσεις και προσπαθούν να ενημερώσουν τους αρμόδιους για τους πιθανούς κινδύνους από την υιοθέτηση του Nutriscore, όχι μόνο για το ελαιόλαδο, αλλά και για άλλα φυσικά και υγιεινά προϊόντα (πχ μέλι). Σε άλλες χώρες, έχουν δημιουργηθεί οργανωμένες ομάδες οι οποίες εκπροσωπούν και άλλους κλάδους, όπως τα παραδοσιακά τυριά κ.α. για να ενημερώσουν τους φορείς και για τους οικονομικούς κινδύνους ακόμη και για τα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ για τα οποία επίσης έχουν επενδυθεί μεγάλα ποσά για την κατοχύρωσή τους. Θεωρώ πως ίσως θα έπρεπε να δοθεί μεγαλύτερη δημοσιότητα στη χώρα μας για να ενημερωθεί το ευρύ κοινό όσο το θέμα αυτό βρίσκεται σε διαβούλευση. Επίσης, οι αντιδράσεις θα μπορούσαν να μην είναι σπασμωδικές αλλά συντονισμένες μεταξύ των φορέων που προανέφερα. Γιατί όταν φτάσουμε στη λήξη της περιόδου διαβούλευσης, θα είναι πλέον αργά…
Πείτε μας για την αγορά ελαιολάδου στην Ελλάδα. Πωλήσεις, εξαγωγές, προβλήματα, υστερήσεις. Ποια μέτρα πρέπει να λάβει η πολιτεία για την ανάπτυξη του κλάδου και την αύξηση των εξαγωγών
Η αγορά ελαιολάδου στην Ελλάδα δεν είναι επίσημα καταγεγραμμένη, όπως στις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Ο λόγος είναι ότι στη χώρα μας υπάρχει ακόμη και σήμερα η διακίνηση χύμα ελαιολάδου σε τενεκέ, χωρίς παραστατικά. Εξ όσως είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, αν υπολογίσουμε μεσοσταθμικά ότι η Ελλάδα παράγει 275.000τν/έτος, περίπου 110-120.000τν εξάγονται χύμα με το μεγαλύτερο ποσοστό προς Ιταλία, ενώ οι εξαγωγές τυποποιημένου προϊόντος είναι γύρω στις 45.000τν. Η εσωτερική αγορά χωρίζεται σε 3 τομείς: τυποποιημένο προϊόν μέσω νόμιμων καναλιών (λιανεμπόριο, Horeca) περίπου 30-31.000 τν (εξαιρετικά χαμηλό νούμερο), αυτοκατανάλωση περίπου 29-30.000 και 55-56.000 τν σε ανώνυμες συσκευασίες (τενεκέδες), δηλ μη νόμιμη διακίνηση (εξαιρετικά υψηλό νούμερο).
Η παράνομη χύμα διακίνηση εκτός από σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο, δημιουργεί και αθέμιτο ανταγωνισμό σε βάρος των νόμιμων επιχειρήσεων. Επίσης, η δημιουργία αυτής της αγοράς με δύο ταχύτητες, δημιουργεί και άλλες ανισορροπίες σε βάρος του καταναλωτή, όπως η διακίνηση πιθανώς μη ασφαλών τροφίμων, αφού δεν γίνονται οι απαραίτητοι έλεγχοι και τα προϊόντα αυτά τυποποιούνται χωρίς κανόνες ασφάλειας και υγιεινής.
Είναι λοιπόν απαραίτητος ο αυστηρός έλεγχος σε όλα τα στάδια παραγωγής του λαδιού, από το δέντρο έως την τυποποίησή του ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητά του. Ο εξορθολογισμός της αγοράς και το γεγονός ότι θα ισχύουν οι ίδιοι κανόνες για όλους, πιστεύουμε ότι θα επιφέρει και έμμεσα βελτίωση της ποιότητας, μείωση του κόστους για τον καταναλωτή και θέσεις εργασίας. Μακροπρόθεσμα, με τη βελτίωση της ποιότητας, η χώρα μας θα καταφέρει να αυξήσει και τις εξαγωγές τυποποιημένου προϊόντος με υπεραξία και κατ'επέκταση αναγνωρισιμότητα των ελληνικών προϊόντων γενικά στις διεθνείς αγορές.
Πώς σκέφεστε να αντιμετωπίσετε ως εταιρία την πρόκληση σε περίπτωση εφαρμογής του Nutriscore; Πώς θα διαμορφώσετε τη στρατηγική σας ώστε να ελαχιστοποιήσετε τις συνέπειες;
Η εταιρία μας το τελευταίο διάστημα έχει αφουγκραστεί τις ανάγκες του καταναλωτή για ενημέρωση πάνω στη διατροφή και τις ειδικές ανάγκες που έχει ο κάθε οργανισμός, βάσει διαφορετικών χαρακτηριστικών και προφίλ υγείας. Πάνω σε αυτή τη λογική αλλά και στη ζήτηση που έχουν τα φυσικά προϊόντα, επενδύουμε στην έρευνα και την καινοτομία. Επομένως, η εταιρία μας θα καταβάλλει κάθε προσπάθεια, κόντρα σε αυτή την πρόκληση, να αναδείξει ακόμη περισσότερο τις ευεργετικές ιδιότητες των φυσικών αυτών προϊόντων.
Για το λόγο αυτό, το τμήμα R&D έχει εστιάσει ιδιαίτερα στην ανάδειξη των θετικών για την υγεία ιδιοτήτων του ελαιολάδου και άλλων ελαίων, συμμετέχοντας σε επιστημονικές μελέτες, κάνοντας χρήση καινοτόμων τεχνολογιών για την ανάλυση των μικροσυστατικών, όπως οι φαινόλες (αντιοξειδωτικές ουσίες) στο ελαιόλαδο, και αναπτύσσοντας νέα υγειοπροστατευτικά προϊόντα. Επικεφαλής του τμήματος είναι η κα Αιμιλία Ρηγάκου (Χημικός από το ΕΚΠΑ, με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στον τομέα Φαρμακογνωσίας και Χημείας Φυσικών Προϊόντων στο τμήμα Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ) και είναι υπεύθυνη για την ανάπτυξη της νέας σειράς προϊόντων Sparta Essences, τα οποία περιέχουν πολύτιμα για την υγεία αιθέρια έλαια και εκχυλίσματα (όπως ρίγανη, βασιλικός, τσίλι, λεμόνι, λευκή τρούφα κ.ά.). Επίσης, έχει αναπτύξει το νέο brand ENIGMA με βάση το υψηλό σε φαινόλες ελαιόλαδο. Το συγκεκριμένο προϊόν έχει αναπτυχθεί ώστε να περιέχει με φυσικό τρόπο, τουλάχιστον 400mg ελαιοκανθάλης, της πιο μελετημένης φαινόλης του ελαιολάδου, με δράση ανάλογη της ιβουπροφαίνης (γνωστού αντιφλεγμονώδους φαρμάκου).