Σε αναμονή των τελικών αποφάσεων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας παραμένει η αγορά για τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού, καθώς το ρυθμιστικό πλαίσιο για τα μικρά plug-in συστήματα εξακολουθεί να βρίσκεται σε αναμονή.
Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού απευθύνονται σε πολίτες που δεν διαθέτουν ταράτσα, στέγη ή χώρο για μεγαλύτερη εγκατάσταση, σε ενοικιαστές που δεν μπορούν να προχωρήσουν σε μόνιμες παρεμβάσεις στο ακίνητο, αλλά και σε νοικοκυριά που αναζητούν έναν πρακτικό τρόπο να περιορίσουν μέρος της ημερήσιας κατανάλωσης ρεύματος.
Ωστόσο, η συζήτηση χρειάζεται ρεαλισμό. Τα φωτοβολταϊκά συστήματα μπαλκονιού αποτελούν ένα αξιόλογο, πλην όμως μικρό, συμπληρωματικό εργαλείο για τον περιορισμό των μόνιμων ελάχιστων καταναλώσεων ενός σπιτιού. Δεν αποτελούν, όμως, τη μαγική συνταγή για την καταπολέμηση της ακρίβειας, όπως σχολιάζουν άνθρωποι της αγοράς.
Τι είναι και πώς λειτουργούν
Τα plug-in φωτοβολταϊκά είναι μικρά συστήματα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, συνήθως με δύο πάνελ, έναν μικρομετατροπέα και βάση στήριξης, τα οποία μπορούν να τοποθετηθούν σε μπαλκόνια, κάγκελα, βεράντες ή στέγαστρα. Η ισχύς τους φτάνει έως τα 800 Watt και η σύνδεσή τους γίνεται στην οικιακή ηλεκτρική εγκατάσταση.
Η βασική τους λειτουργία στηρίζεται στον ταυτοχρονισμό. Η ενέργεια που παράγεται από τον ήλιο καταναλώνεται την ίδια στιγμή από τις συσκευές του σπιτιού. Όσο μεγαλύτερη είναι η κατανάλωση την ώρα που το σύστημα παράγει τόσο μεγαλύτερο είναι και το πραγματικό όφελος. Αντίθετα, όταν το σπίτι έχει χαμηλή ζήτηση τις ώρες ηλιοφάνειας, το όφελος μειώνεται.
Αυτό είναι το πρώτο κρίσιμο στοιχείο για τον καταναλωτή. Το φωτοβολταϊκό μπαλκονιού δεν λειτουργεί όπως ένα μεγάλο σύστημα αυτοπαραγωγής με μπαταρία ή συμψηφισμό. Δεν καλύπτει συνολικά τις ανάγκες του σπιτιού, δεν μηδενίζει τον λογαριασμό και δεν μπορεί να σηκώσει ενεργοβόρα φορτία, όπως θερμοσίφωνα, κλιματιστικά μεγάλης ισχύος ή αντλία θερμότητας. Μπορεί όμως να καλύψει ένα μέρος από τις σταθερές καθημερινές καταναλώσεις, όπως το ψυγείο, το router, μικρές ηλεκτρικές συσκευές, φωτισμό και βασικά ηλεκτρονικά φορτία.
Πόσο ρεύμα μπορεί να εξοικονομήσει στην πράξη
Η πραγματική εξοικονόμηση είναι μικρότερη από εκείνη που προκύπτει σε θεωρητικά μοντέλα πλήρους αξιοποίησης της παραγωγής. Σε ένα τυπικό νοικοκυριό με ετήσια κατανάλωση περίπου 5.000 kWh, ένα σύστημα φωτοβολταϊκού μπαλκονιού μπορεί θεωρητικά να παράγει υψηλότερη ποσότητα ενέργειας, όμως στην πράξη η αποτελεσματικά αξιοποιήσιμη παραγωγή περιορίζεται σημαντικά.
Ο λόγος είναι διπλός. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν ημέρες μειωμένης ηλιοφάνειας ή συννεφιάς, οι οποίες περιορίζουν την παραγωγή. Από την άλλη, μεγάλο μέρος της παραγωγής γίνεται τις μεσημεριανές ώρες, όταν πολλά νοικοκυριά δεν έχουν αντίστοιχη κατανάλωση στο σπίτι. Έτσι, λόγω καιρού και περιορισμένου ταυτοχρονισμού, η πραγματική ετήσια συνεισφορά μπορεί να κινηθεί κοντά στις 500 kWh, αντί για περίπου 650 kWh που εμφανίζονται σε πιο αισιόδοξα θεωρητικά σενάρια.
Με δεδομένο ότι η τελική επιβάρυνση της κιλοβατώρας για τον καταναλωτή, εφόσον συνυπολογιστούν ανταγωνιστικές και ρυθμιζόμενες χρεώσεις, μπορεί να προσεγγίζει τα 0,25 ευρώ/kWh, το ετήσιο οικονομικό όφελος για ένα τέτοιο νοικοκυριό διαμορφώνεται περίπου στα 125 ευρώ. Σε μηνιαία βάση, αυτό μεταφράζεται σε μια εξοικονόμηση κοντά στα 10 ευρώ.
Πότε συμφέρει περισσότερο
Το όφελος είναι μεγαλύτερο για νοικοκυριά που έχουν κατανάλωση κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ένα σπίτι όπου λειτουργούν μόνιμα συσκευές, υπάρχει τηλεργασία ή παραμένουν ένοικοι τις ώρες ηλιοφάνειας μπορεί να αξιοποιήσει καλύτερα την παραγόμενη ενέργεια. Αντίθετα, σε ένα διαμέρισμα που μένει άδειο τις περισσότερες ώρες της ημέρας, χωρίς μπαταρία ή άλλο τρόπο μετατόπισης φορτίου, μέρος της παραγωγής δεν αξιοποιείται πλήρως.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η θέση εγκατάστασης. Νότιος ή νοτιοδυτικός προσανατολισμός, περιορισμένη σκίαση και ασφαλής στήριξη αυξάνουν την απόδοση. Αντίθετα, μπαλκόνια με έντονη σκίαση, κακή κλίση ή περιορισμένη επιφάνεια μπορούν να περιορίσουν αισθητά το αποτέλεσμα.
Για τον καταναλωτή, πριν από οποιαδήποτε αγορά, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει το kit, αλλά εάν το σπίτι μπορεί πράγματι να καταναλώσει την ενέργεια την ώρα που αυτή παράγεται. Αυτό είναι το σημείο που κρίνει την απόσβεση.
Το κόστος και η απόσβεση
Το κόστος αγοράς ενός απλού συστήματος φωτοβολταϊκού μπαλκονιού κινείται συνήθως από μερικές εκατοντάδες ευρώ έως περίπου 1.000 ευρώ, ανάλογα με τον εξοπλισμό, την ποιότητα των πάνελ, τον μικρομετατροπέα και τη βάση στήριξης. Στην ευρωπαϊκή αγορά υπάρχουν plug-and-play kits κοντά στα 440 ευρώ με μηδενικό ΦΠΑ, ενώ με ελληνικό ΦΠΑ 24% το κόστος μπορεί να διαμορφωθεί περίπου στα 550 ευρώ για ένα βασικό πακέτο.
Με ετήσιο όφελος της τάξης των 125 ευρώ, η περίοδος απόσβεσης για ένα απλό σύστημα μπορεί να είναι σχετικά λογική, ιδίως εφόσον η αρχική τιμή αγοράς παραμείνει χαμηλή. Αν όμως το τελικό κόστος πλησιάσει ή ξεπεράσει τα 1.000 ευρώ, η απόσβεση επιμηκύνεται και εξαρτάται ακόμη περισσότερο από την πραγματική κατανάλωση μέσα στην ημέρα.
Επομένως, η οικονομική εξίσωση δεν είναι ίδια για όλους. Άλλο αποτέλεσμα θα έχει ένα νοικοκυριό που βρίσκεται στο σπίτι τις ώρες παραγωγής και άλλο ένα νοικοκυριό που απουσιάζει καθημερινά από το πρωί έως το απόγευμα.
Το πλαίσιο που καθυστερεί
Το ΥΠΕΝ επεξεργάζεται πλαίσιο που θα επιτρέπει την εγκατάσταση των plug-in συστημάτων, αλλά με συγκεκριμένες τεχνικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις. Κεντρικό ρόλο αναμένεται να έχει ο ΔΕΔΔΗΕ, μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας στην οποία θα δηλώνονται οι εγκαταστάσεις και τα βασικά τεχνικά χαρακτηριστικά τους.
Η ηλεκτρονική δήλωση θεωρείται απαραίτητη ώστε να υπάρχει εικόνα για το πόσα τέτοια συστήματα λειτουργούν στο δίκτυο, πού βρίσκονται και ποια είναι η συνολική τους ισχύς. Παράλληλα, εξετάζεται η πρόβλεψη δειγματοληπτικών ελέγχων, ώστε να διαπιστώνεται εάν οι εγκαταστάσεις τηρούν τα δηλωμένα χαρακτηριστικά και δεν υπερβαίνουν το όριο των 800 Watt.
Σε περίπτωση υποδήλωσης της πραγματικής ισχύος ή εγκατάστασης μεγαλύτερου συστήματος από το επιτρεπόμενο, αναμένεται να προβλέπονται κυρώσεις και πρόστιμα. Το μήνυμα είναι ότι το νέο σχήμα δεν θα λειτουργήσει ως άτυπη, ανεξέλεγκτη αγορά μικρών φωτοβολταϊκών, αλλά ως οργανωμένη διαδικασία με κανόνες ασφαλείας.
Γιατί χρειάζεται «κόφτης»
Ένα από τα πιο κρίσιμα τεχνικά ζητήματα είναι η αποτροπή έγχυσης ενέργειας στο δίκτυο. Το πλαίσιο αναμένεται να προβλέπει ειδικό μηχανισμό περιορισμού, τον λεγόμενο «κόφτη», ώστε η παραγόμενη ενέργεια να καταναλώνεται αποκλειστικά μέσα στο σπίτι.
Η λογική είναι ότι τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού πρέπει να λειτουργούν ως συστήματα αυτοκατανάλωσης και όχι ως μικρές μονάδες έγχυσης στο δίκτυο. Η πρόβλεψη αυτή έχει σημασία για την ασφάλεια και την ευστάθεια του συστήματος, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα αντιμετωπίζει ήδη προκλήσεις από την αυξημένη παραγωγή ΑΠΕ τις μεσημεριανές ώρες.
Εξίσου κρίσιμη είναι η απαίτηση για λειτουργία απονησιδοποίησης, ώστε το σύστημα να διακόπτει αυτόματα την παροχή σε περίπτωση διακοπής ρεύματος. Με αυτόν τον τρόπο προστατεύονται τόσο οι τεχνικοί που εργάζονται στο δίκτυο όσο και οι οικιακές εγκαταστάσεις.
Η συζήτηση για την μπαταρία
Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού πρέπει να θεσμοθετηθούν μόνο ως απλά plug-in kits ή εάν πρέπει να ενθαρρυνθεί εξαρχής ο συνδυασμός τους με μικρή μπαταρία.
Η προσθήκη μπαταρίας περίπου 2 kWh αλλάζει την εικόνα, καθώς επιτρέπει την αποθήκευση της μεσημεριανής παραγωγής και τη χρήση της αργότερα, όταν η κατανάλωση αυξάνεται. Σύμφωνα με την ανάλυση του Πανελλήνιου Συλλόγου ΕΠΑΦΗ, ένα απλό kit 800 Watt χωρίς μπαταρία μπορεί να προσφέρει καθαρό όφελος περίπου 836 ευρώ σε βάθος εικοσαετίας για ένα εργαζόμενο νοικοκυριό. Αν προστεθεί μπαταρία 2 kWh και ηλεκτρονικός μετρητής με δυναμικό τιμολόγιο, το όφελος μπορεί να ανέλθει περίπου στα 3.910 ευρώ σε βάθος εικοσαετίας, ακόμη και μετά τον υπολογισμό κόστους αντικατάστασης της μπαταρίας στη δεκαετία.
Η διαφορά κόστους είναι, βέβαια, σημαντική. Ένα βασικό plug-and-play kit μπορεί να κινηθεί γύρω στα 550 ευρώ με ελληνικό ΦΠΑ, ενώ με μπαταρία 2 kWh το συνολικό κόστος μπορεί να φτάσει περίπου τα 1.600 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής πρέπει να σταθμίσει όχι μόνο το αρχικό κόστος, αλλά και το προφίλ κατανάλωσης, τη δυνατότητα αξιοποίησης δυναμικών τιμολογίων και τον χρόνο απόσβεσης.
Τι να προσέξει ο καταναλωτής
Το πρώτο σημείο είναι η θέση εγκατάστασης. Ένα σύστημα σε σκιασμένο μπαλκόνι ή με κακό προσανατολισμό θα έχει αισθητά μικρότερη απόδοση. Το δεύτερο είναι η ασφάλεια της στήριξης, καθώς η τοποθέτηση σε μπαλκόνια και κάγκελα απαιτεί εξοπλισμό κατάλληλο για εξωτερικές συνθήκες και αντοχή στον άνεμο.
Το τρίτο είναι η πιστοποίηση του εξοπλισμού. Ο μικρομετατροπέας και τα υπόλοιπα μέρη του συστήματος θα πρέπει να πληρούν τις τεχνικές προδιαγραφές που θα ορίσει το πλαίσιο, ιδίως ως προς την απονησιδοποίηση και τον περιορισμό έγχυσης στο δίκτυο.
Το τέταρτο είναι η πραγματική κατανάλωση του νοικοκυριού. Ένα φωτοβολταϊκό μπαλκονιού έχει νόημα όταν υπάρχει βασικό φορτίο μέσα στην ημέρα. Διαφορετικά, η προσθήκη μπαταρίας μπορεί να καταστεί καθοριστική για την αύξηση του οφέλους.
Το πέμπτο είναι το τελικό κόστος αγοράς. Η ίδια τεχνολογία μπορεί να έχει διαφορετική απόσβεση ανάλογα με το αν το kit κοστίζει 500, 700 ή 1.000 ευρώ, αλλά και ανάλογα με το εάν απαιτείται ηλεκτρολόγος ή πρόσθετος εξοπλισμός συμμόρφωσης.
Μικρό εργαλείο, όχι ενεργειακή λύση από μόνο του
Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορούν να ανοίξουν μια νέα, πιο προσιτή κατηγορία οικιακής αυτοπαραγωγής στην Ελλάδα. Μπορούν να βοηθήσουν κυρίως όσους ζουν σε διαμερίσματα, όσους δεν έχουν πρόσβαση σε ταράτσα και όσους θέλουν να περιορίσουν ένα μέρος της καθημερινής κατανάλωσης χωρίς μεγάλη εγκατάσταση.
Το πραγματικό τους αποτύπωμα, όμως, πρέπει να αποτιμηθεί με ακρίβεια. Με ετήσια αξιοποιήσιμη παραγωγή κοντά στις 500 kWh για ένα τυπικό νοικοκυριό, όφελος περίπου 125 ευρώ τον χρόνο και μείωση κοντά στο 10% στο συνολικό κόστος ρεύματος, η τεχνολογία έχει χρηστική αξία, αλλά όχι χαρακτήρα καθολικής λύσης.
Η επιτυχία του μέτρου θα εξαρτηθεί από τρεις παράγοντες: το πλαίσιο που θα θεσπίσει το ΥΠΕΝ, το αν οι καταναλωτές θα έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστο και πιστοποιημένο εξοπλισμό σε λογικές τιμές και το κατά πόσο θα ενταχθεί στη συζήτηση η αποθήκευση, οι έξυπνοι μετρητές και τα δυναμικά τιμολόγια. Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορούν να κόψουν ένα μικρό αλλά υπαρκτό μέρος του λογαριασμού. Δεν μπορούν, όμως, από μόνα τους να απαντήσουν στο πρόβλημα της ενεργειακής ακρίβειας.