Τον δρόμο για κοινά σχήματα αυτοκατανάλωσης μέσα σε πολυκατοικίες και οργανωμένα συγκροτήματα κατοικιών ανοίγει με σαφέστερους όρους η νέα υπουργική απόφαση του ΥΠΕΝ, βάζοντας κανόνες σε ένα μοντέλο που μέχρι σήμερα παρέμενε δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη. Δύο ή περισσότεροι καταναλωτές του ίδιου κτιρίου μπορούν πλέον να συμμετέχουν σε κοινό σταθμό παραγωγής, να συμφωνούν μεταξύ τους πώς θα μοιράζεται η παραγόμενη ενέργεια και να εντάσσουν στο ίδιο σχήμα ακόμη και τα κοινόχρηστα, χωρίς να είναι υποχρεωμένοι να έχουν τον ίδιο προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου αντικαθιστά το προηγούμενο πλαίσιο του 2024 και ρυθμίζει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η συλλογική αυτοκατανάλωση και ο εικονικός ταυτοχρονισμένος συμψηφισμός. Στην πράξη, πρόκειται για ένα μοντέλο που επιχειρεί να μεταφέρει την αυτοπαραγωγή από το επίπεδο του μεμονωμένου νοικοκυριού στο επίπεδο ολόκληρου του κτιρίου ή μιας ομάδας κατοικιών.
Ένα φωτοβολταϊκό, πολλές παροχές
Η βασική αλλαγή για τις πολυκατοικίες βρίσκεται στον ίδιο τον ορισμό της συλλογικής αυτοκατανάλωσης. Η ΥΑ προβλέπει ότι τουλάχιστον δύο αυτοκαταναλωτές που βρίσκονται στο ίδιο κτίριο ή σε συγκρότημα κατοικιών μπορούν να συμμετέχουν από κοινού στην εγκατάσταση σταθμού παραγωγής και να καθορίζουν μεταξύ τους τον τρόπο με τον οποίο θα επιμερίζεται η ενέργεια. Στο σχήμα μπορούν να μπουν και οι καταναλώσεις των κοινόχρηστων χώρων.
Με απλά λόγια, ένα φωτοβολταϊκό μπορεί να εξυπηρετεί ταυτόχρονα περισσότερα διαμερίσματα μιας πολυκατοικίας. Η παραγωγή δεν «ανήκει» υποχρεωτικά σε μία μόνο παροχή. Κατανέμεται στις παροχές που έχουν ενταχθεί στο σχήμα, με βάση ποσοστά τα οποία συμφωνούν εκ των προτέρων οι συμμετέχοντες.
Έτσι, για παράδειγμα, τρία διαμερίσματα μπορούν να συμφωνήσουν διαφορετικό μερίδιο στην παραγόμενη ενέργεια ανάλογα με τη συμμετοχή τους στην επένδυση ή τις ανάγκες τους. Τα ίδια ποσοστά ή διαφορετικός συμφωνημένος κανόνας μπορούν να χρησιμοποιούνται και για τον επιμερισμό των εσόδων από την ενέργεια που περισσεύει και εγχέεται στο δίκτυο. Η απόφαση αφήνει τον καθορισμό αυτών των ποσοστών στους ίδιους τους αυτοκαταναλωτές και τα αποτυπώνει στη σχετική σύμβαση συμψηφισμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ως «συγκρότημα κατοικιών» δεν νοείται μόνο μια κλασική πολυκατοικία. Η ΥΑ περιλαμβάνει οργανωμένα σύνολα δύο ή περισσότερων αυτοτελών κατοικιών ή διαμερισμάτων, εφόσον βρίσκονται στο ίδιο οικόπεδο ή γήπεδο και μοιράζονται κοινές υποδομές ή χώρους, όπως κήπους, πισίνα ή θέσεις στάθμευσης.
Το φωτοβολταϊκό δεν χρειάζεται να βρίσκεται στην ταράτσα
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προβλέψεις είναι ότι ο σταθμός παραγωγής δεν είναι υποχρεωτικό να εγκατασταθεί πάνω στην ίδια την πολυκατοικία ή μέσα στο συγκρότημα κατοικιών.
Οι παροχές που συμμετέχουν στο κοινό σχήμα πρέπει πράγματι να αφορούν το ίδιο κτίριο ή το ίδιο συγκρότημα κατοικιών. Ο σταθμός παραγωγής, όμως, μπορεί να βρίσκεται ακόμη και σε διαφορετική περιφέρεια της χώρας, αρκεί σταθμός και καταναλώσεις να βρίσκονται στο ίδιο ηλεκτρικό σύστημα. Στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα, επομένως, ένα σχήμα συλλογικής αυτοκατανάλωσης δεν περιορίζεται κατ’ ανάγκη στον διαθέσιμο χώρο της ταράτσας.
Αυτό έχει πρακτική σημασία για πυκνοδομημένες πολυκατοικίες όπου η διαθέσιμη επιφάνεια της στέγης είναι μικρή, σκιάζεται ή δεν επαρκεί για την εγκατάσταση του σταθμού που θα απαιτούσαν οι συνολικές καταναλώσεις των συμμετεχόντων.
Η λειτουργία γίνεται μέσω εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού. Δηλαδή, η ενέργεια που παράγεται και εγχέεται στο δίκτυο αντιστοιχίζεται, στο προβλεπόμενο χρονικό παράθυρο εκκαθάρισης, με την ενέργεια που απορροφούν από το δίκτυο τα διαμερίσματα που συμμετέχουν. Δεν χρειάζεται φυσική ηλεκτρική σύνδεση του φωτοβολταϊκού με κάθε κατοικία.
Δεν χρειάζεται όλοι να έχουν τον ίδιο πάροχο
Ένα ακόμη εμπόδιο που αίρεται είναι η υποχρέωση κοινής εμπορικής εκπροσώπησης. Οι παροχές των διαμερισμάτων που συμμετέχουν στη συλλογική αυτοκατανάλωση μπορούν να εκπροσωπούνται από διαφορετικούς προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας.
Επομένως, η συμμετοχή σε ένα κοινό φωτοβολταϊκό δεν συνεπάγεται ότι οι ένοικοι πρέπει προηγουμένως να μεταφέρουν όλοι την παροχή τους στην ίδια εταιρεία. Για κάθε προμηθευτή συνάπτονται οι προβλεπόμενες συμβάσεις και ο συμψηφισμός περνά στον λογαριασμό της αντίστοιχης παροχής.
Ο σταθμός, επίσης, δεν είναι υποχρεωτικό να ανήκει στους ίδιους τους κατοίκους. Μπορεί να ανήκει σε τρίτο πρόσωπο ή η εγκατάσταση, η λειτουργία, η μέτρηση και η συντήρησή του να ανατεθούν σε τρίτο, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό ενεργεί κατ’ εντολή των αυτοκαταναλωτών.
Ο σταθμός παραγωγής συνδέεται με νέα παροχή, ενώ την αίτηση προς τον αρμόδιο Διαχειριστή υποβάλλει ο εξουσιοδοτημένος εκπρόσωπος των συμμετεχόντων. Ο εκπρόσωπος οφείλει να προσκομίσει, πέρα από τα δικά του νομιμοποιητικά στοιχεία, τα στοιχεία που αποδεικνύουν την κυριότητα ή τη νόμιμη χρήση των χώρων των συμμετεχόντων.
Τι γίνεται με τα κοινόχρηστα και τις αποφάσεις της πολυκατοικίας
Η κοινόχρηστη παροχή μπορεί να συμπεριληφθεί στο σχήμα, για παράδειγμα ώστε μέρος της παραγωγής να καλύπτει το ασανσέρ, τον φωτισμό των κοινόχρηστων χώρων ή άλλες κοινές καταναλώσεις. Σε αυτή την περίπτωση, όμως, η ΥΑ απαιτεί συμφωνία των συνιδιοκτητών σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
Η απόφαση δεν θεσπίζει μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο ένα νέο, αυτοτελές ποσοστό πλειοψηφίας για τις πολυκατοικίες. Στο υπόδειγμα συμφωνίας μεταξύ των ιδιοκτητών ορίζεται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται σύμφωνα με τον κανονισμό της πολυκατοικίας και την κείμενη νομοθεσία. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες ορίζουν νόμιμο εκπρόσωπο, ο οποίος αναλαμβάνει την επικοινωνία με τους Διαχειριστές και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς.
Η ίδια συμφωνία καθορίζει και τα ποσοστά με τα οποία θα μοιράζεται η ενέργεια. Τυχόν μεταβολή της συμφωνίας μεταξύ των συμβαλλομένων απαιτεί έγγραφη τροποποίηση και συναίνεση όλων των μερών που συμμετέχουν σε αυτή, ενώ για την αποχώρηση κάποιου συμμετέχοντος προβλέπεται προηγούμενη τακτοποίηση των οικονομικών του υποχρεώσεων.
Η σύμβαση εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού για τη συλλογική αυτοκατανάλωση έχει διάρκεια 20 ετών από την ενεργοποίηση της σύνδεσης του σταθμού.
Εφόσον υπάρχει πλεονάζουσα παραγωγή, οι συμμετέχοντες μπορούν να αποζημιώνονται γι’ αυτή. Τα έσοδα επιμερίζονται σύμφωνα με όσα έχουν συμφωνήσει και καταβάλλονται σε μηνιαία βάση στους τραπεζικούς λογαριασμούς των αυτοκαταναλωτών.
Μεγαλύτερη «ομπρέλα» αυτοκατανάλωσης για τους δήμους
Το δεύτερο μεγάλο σκέλος της απόφασης αφορά τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Για δήμους και περιφέρειες προβλέπεται τόσο εικονικός ενεργειακός όσο και εικονικός ταυτοχρονισμένος συμψηφισμός, με δυνατότητα να αντιστοιχίζεται η παραγωγή ενός σταθμού με ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα καταναλώσεων.
Στην περίμετρο μπορούν να μπουν δημοτικές και κοινωφελείς επιχειρήσεις, ΔΕΥΑ, παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί, σχολεία, κέντρα υγείας και νοσοκομεία, δημοτικά και δημόσια αθλητικά κέντρα, οδοφωτισμός, εγκαταστάσεις ύδρευσης και αποχέτευσης, αλλά και οποιοδήποτε άλλο κτίριο ή υποδομή ανήκει στον ΟΤΑ ή εξυπηρετεί ανάγκες του.
Κρίσιμη λεπτομέρεια είναι ότι η παροχή του σταθμού παραγωγής και οι καταναλώσεις που συμψηφίζονται δεν απαιτείται να βρίσκονται στο όνομα του ίδιου νομικού προσώπου. Αυτό επιτρέπει, για παράδειγμα, σε έναν δήμο να οργανώνει ένα σχήμα στο οποίο εντάσσονται καταναλώσεις διαφορετικών δημοτικών δομών και επιχειρήσεων. Βασική προϋπόθεση είναι ο σταθμός και οι παροχές να βρίσκονται στο ίδιο ηλεκτρικό σύστημα.
Για τους ΟΤΑ, τα νομικά πρόσωπα του δημόσιου τομέα και τα κοινωφελή ιδρύματα, η ΥΑ προβλέπει ειδικά φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανεξαρτήτως εγκατεστημένης ισχύος με εφαρμογή ταυτοχρονισμένου ή εικονικού ταυτοχρονισμένου συμψηφισμού. Στις περιπτώσεις αυτές, η χρηματική αξία της πλεονάζουσας ενέργειας δεν καταβάλλεται ξεχωριστά, αλλά πιστώνεται στον εκκαθαριστικό λογαριασμό της παροχής που συμμετέχει στον συμψηφισμό.
Υπάρχει, τέλος, και κοινωνική διάσταση. Η απόφαση επιτρέπει σε ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού να εγκαθιστούν σταθμούς ΑΠΕ ή ΣΗΘΥΑ ώστε στο σχήμα να εντάσσονται ευάλωτοι καταναλωτές ή πολίτες κάτω από το όριο της φτώχειας που ανήκουν στον οικείο δήμο ή την περιφέρεια, εφόσον πληρούν τα κριτήρια του σχεδίου δράσης για την ενεργειακή ένδεια και αυτό πιστοποιείται από τον ΟΤΑ.
Η νέα αρχιτεκτονική, επομένως, κινείται σε δύο κατευθύνσεις. Από τη μία βάζει την πολυκατοικία και το συγκρότημα κατοικιών μέσα στο παιχνίδι της αυτοπαραγωγής, δίνοντας τη δυνατότητα σε διαφορετικά νοικοκυριά να μοιράζονται την παραγωγή ενός κοινού σταθμού χωρίς να «δένονται» στον ίδιο προμηθευτή ή ακόμη και στην ίδια ταράτσα. Από την άλλη, δίνει στους ΟΤΑ τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν συγκεντρωτικά ένα μεγάλο μέρος του ενεργειακού τους κόστους, συνδέοντας την παραγωγή ΑΠΕ με ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο δημοτικών και κοινωνικών καταναλώσεων.