Σε φάση αναμονής, αλλά με τα μεγέθη να προειδοποιούν για όσα έρχονται, βρίσκεται η αγορά ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών στην Ελλάδα.
Η πραγματικότητα που αποτυπώνεται σήμερα είναι σαφώς άνιση: από τη μία πλευρά η εκρηκτική ανάπτυξη των εγκαταστάσεων, από την άλλη ένα σύστημα διαχείρισης αποβλήτων που ακόμη αναζητά τη σταθερή του βάση.
Τα στοιχεία που παρουσίασε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΕΟΑΝ, Αλεξάνδρα-Σοφία Τόγια, στο πλαίσιο του Renewable Energy Forum, είναι ενδεικτικά της απόστασης που χωρίζει την ανάπτυξη από τη διαχείριση. Μέχρι σήμερα έχουν ανακυκλωθεί μόλις 500 τόνοι φωτοβολταϊκών πάνελ, την ώρα που στην αγορά εκτιμάται ότι έχουν ήδη τοποθετηθεί περίπου 650.000 μονάδες. Το πραγματικό βάρος, ωστόσο, βρίσκεται μπροστά: έως το 2040, οι ποσότητες που θα φτάσουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους αναμένεται να αγγίξουν τους 330.000 τόνους.
Η αναλογία αυτή αποτυπώνει με σαφήνεια το πρόβλημα. Η αγορά έχει αναπτυχθεί με ταχείς ρυθμούς, όμως η «επόμενη ημέρα» των αποβλήτων δεν έχει ακόμη οργανωθεί με αντίστοιχη ταχύτητα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το σύστημα καλείται να προετοιμαστεί εκ των υστέρων για έναν όγκο που θα αυξάνεται εκθετικά τα επόμενα χρόνια. Ήδη, τα πρώτα σημάδια είναι ορατά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της αγοράς, περίπου 2.500 τόνοι πάνελ χρήζουν άμεσης διαχείρισης, ωστόσο η πραγματική ανακύκλωση παραμένει περιορισμένη. Το χάσμα αυτό δεν είναι τυχαίο. Όπως επισημαίνουν οι φορείς, το κόστος της ανακύκλωσης δεν είχε ενσωματωθεί στον αρχικό σχεδιασμό των επενδύσεων, με αποτέλεσμα σήμερα πολλοί υπόχρεοι παραγωγοί να βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δαπάνη που δεν είχαν προβλέψει.
H αγορά στρέφει πλέον το βλέμμα της στην επικείμενη απόφαση του ΕΟΑΝ για τον καθορισμό της ελάχιστης εισφοράς ανακύκλωσης, η οποία, σύμφωνα με τις πληροφορίες, αναμένεται να ληφθεί εντός του επόμενου μήνα. Υπενθυμίζεται ότι ο ΕΟΑΝ έχει ήδη ολοκληρώσει την εκπόνηση σχετικής μελέτης, τα πορίσματα της οποίας αναμένεται να παρουσιαστούν στο Διοικητικό Συμβούλιο μέσα στις επόμενες τρεις έως τέσσερις εβδομάδες, προκειμένου να δρομολογηθούν οι τελικές αποφάσεις για το ύψος της εισφοράς.
Όπως επεσήμανε η κα Τόγια, η μελέτη εστιάζει στη συστηματική αποτύπωση της ευρωπαϊκής εμπειρίας, στα πραγματικά κόστη του κλάδου και στον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων, με στόχο τη διαμόρφωση μιας συνεκτικής βάσης δεδομένων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία επιδιώκεται ο προσδιορισμός ενός τέλους ανακύκλωσης που θα ισορροπεί μεταξύ της κάλυψης του κόστους εναλλακτικής διαχείρισης και της διασφάλισης της βιωσιμότητας των σχετικών συστημάτων, προϋπόθεση κρίσιμη για την αποτελεσματική ανάπτυξη της αγοράς.
Παράλληλα, η μελέτη ενσωματώνει τις βασικές παραδοχές των επιχειρηματικών σχεδίων που έχουν υποβληθεί στον ΕΟΑΝ, εξετάζοντας την ευαισθησία του συστήματος σε κρίσιμες μεταβλητές, όπως οι αναμενόμενες ροές αποβλήτων, το ενδεχόμενο αναδρομικής εφαρμογής της εισφοράς και το συνολικό κόστος διαχείρισης. Με βάση τα δεδομένα αυτά, διαμορφώνονται εναλλακτικά σενάρια, τα οποία θα αξιολογηθούν προκειμένου να επιλεγεί το καταλληλότερο μοντέλο για την ελληνική αγορά, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες που τη χαρακτηρίζουν.
Η υποχρεωτικότητα «κλειδί» για την αγορά
Η αγορά υποστηρίζει στο iefimerida πως το ζήτημα της συμμόρφωσης των υπόχρεων παραγωγών ως προς την καταβολή της εισφοράς ανακύκλωσης αναδεικνύεται ως το πλέον κρίσιμο προαπαιτούμενο για να μπορέσει να κινηθεί ουσιαστικά η αγορά των φωτοβολταϊκών αποβλήτων. Όπως επισημαίνεται από την πλευρά των φορέων, χωρίς καθολική συμμετοχή στο σύστημα, οποιαδήποτε προσπάθεια εξορθολογισμού των εισφορών ή ενίσχυσης των υποδομών παραμένει μετέωρη.
Η ανάγκη για πλήρη συμμόρφωση τίθεται ως βασική προϋπόθεση για τη δημιουργία μιας λειτουργικής και βιώσιμης αγοράς, η οποία θα καλύπτει το σύνολο της αλυσίδας, από τη συλλογή έως την τελική επεξεργασία. Σε διαφορετική περίπτωση, το βάρος συνεχίζει να κατανέμεται άνισα, επιβαρύνοντας δυσανάλογα όσους συμμετέχουν ήδη στο σύστημα και υπονομεύοντας τη συνολική του βιωσιμότητα.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι μόνο μέσα από μια ισορροπημένη κατανομή του κόστους μπορεί να αποφευχθεί η υπέρμετρη επιβάρυνση οποιουδήποτε κρίκου της αλυσίδας – είτε πρόκειται για τους υπόχρεους παραγωγούς, είτε για τα συστήματα ανακύκλωσης, είτε για τις μονάδες που αναλαμβάνουν την επεξεργασία των αποβλήτων.
Ως γνωστόν, το ζήτημα της ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών σέρνεται εδώ και χρόνια, με τις ανεξόφλητες εισφορές και τις ποσότητες πάνελ να διογκώνονται σταδιακά, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει χαραχθεί ένας σαφής και εφαρμόσιμος οδικός χάρτης. Το πρόβλημα έχει πλέον διπλή διάσταση: από τη μία, πώς θα οργανωθεί το σύστημα από εδώ και πέρα και, από την άλλη, πώς θα «καθαρίσει» το παρελθόν, δηλαδή οι εκκρεμότητες που αφορούν χιλιάδες πάνελ τα οποία εγκαταστάθηκαν τα προηγούμενα χρόνια χωρίς να έχει καταβληθεί ούτε ευρώ για την ανακύκλωσή τους.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το αγκάθι των λεγόμενων «ιστορικών αποβλήτων», μια εκκρεμότητα που παραμένει ανοιχτή και βαραίνει ολοένα και περισσότερο την αγορά. Στην πράξη, ο κλάδος καλείται εκ των υστέρων να διαχειριστεί έναν συσσωρευμένο «λογαριασμό», χωρίς να έχει ακόμη ξεκαθαρίσει ποιος θα τον πληρώσει: ο παραγωγός, ο εισαγωγέας ή κάποιος άλλος κρίκος της αλυσίδας. Μέχρι να δοθεί απάντηση, το πρόβλημα μετακυλίεται, διογκώνεται και παραμένει μια από τις πιο δύσκολες εξισώσεις για την αγορά των φωτοβολταϊκών.