Ένα 24ωρο πριν από τις Εαρινές Προβλέψεις που θα «ψαλιδίζουν» τις προβλέψεις για την ανάπτυξη και θα ανεβάζουν τον πήχη για τον πληθωρισμό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε την «ακτινογραφία» της ελληνικής οικονομίας, εστιάζοντας στις αποκαλούμενες Μακροοικονομικές Ανισορροπίες.
Αν και δεν έχουν ληφθεί υπόψιν οι επιπτώσεις από την κρίση στον Περσικό, οι οποίες αν μη τι άλλο επιβαρύνουν την εικόνα του εμπορικού ελλείμματος- μια από τις αδυναμίες που αναδεικνύει η Κομισιόν- φαίνεται ότι η Ελλάδα έχει ακόμα δρόμο μπροστά της για να σταθεί καλά στα πόδια της. Βασικό πρόβλημα παραμένει η διαχείριση των “κόκκινων” δανείων, που τέθηκαν εκτός τραπεζικού συστήματος αλλά εξακολουθούν να σκιάζουν την οικονομία, ενώ πρόκληση χαρακτηρίζεται η υλοποίηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, που θα συνδράμουν στην αποκλιμάκωση του Χρέους.
Ειδική μνεία γίνεται στην κρίση στέγης, η οποία θα απασχολήσει αύριο και τη σύνοδο του Eurogroup στη Λευκωσία. Ενδιαφέρον έχει το ότι η Κομισιόν επιμένει στο ότι η εγχώρια κτηματαγορά εμφανίζει συμπτώματα υπερτιμολόγησης των ακινήτων, δηλαδή “φούσκας”.
Η γενική εικόνα
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από υψηλούς, αν και μειούμενους, δείκτες δημόσιου και εξωτερικού χρέους, ενώ το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών παραμένει υψηλό και η εξυγίανση των μη εξυπηρετούμενων δανείων εκτός του τραπεζικού τομέα εξακολουθεί να προχωρά με αργούς ρυθμούς.
Η συνετή δημοσιονομική πολιτική και η σταθερή αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ έχουν συμβάλει στη σημαντική μείωση του δείκτη δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών παρέμεινε υψηλό, περιορίζοντας έτσι τη βελτίωση της καθαρής διεθνούς επενδυτικής θέσης (NIIP).
Η ισχυρή ανάκαμψη μετά την πανδημία συνοδεύτηκε από ταχεία αύξηση της απασχόλησης, με αποτέλεσμα το ποσοστό ανεργίας να μειωθεί σε επίπεδα που παρατηρούνταν πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση. Ωστόσο, τόσο το συνολικό όσο και το μακροχρόνιο ποσοστό ανεργίας συγκαταλέγονται μεταξύ των υψηλότερων στην ΕΕ και το ποσοστό απασχόλησης είναι πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Το Ελληνικό Σχέδιο Προστασίας Περιουσιακών Στοιχείων («Hercules») έχει επιτρέψει στις τράπεζες να μεταβιβάσουν τα παλαιά μη εξυπηρετούμενα δάνεια (NPL) και, ως εκ τούτου, να εξυγιάνουν τους ισολογισμούς τους. Ωστόσο, η εξυγίανση των εναπομενόντων NPL — τα οποία πλέον διαχειρίζονται σε μεγάλο βαθμό εταιρείες διαχείρισης — προχωρά με αργό ρυθμό. Ως εκ τούτου, τα NPL συνεχίζουν να αποτελούν εμπόδιο για την οικονομία.
Συνολικά, χάρη στην αυξανόμενη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, τις αυξημένες επενδύσεις και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, το αναπτυξιακό δυναμικό της Ελλάδας εκτιμάται ότι έχει αυξηθεί περαιτέρω. Ωστόσο, η ισχυρότερη αύξηση του ΑΕΠ θα διευκόλυνε την ταχύτερη μείωση του χρέους, καθώς και τη μείωση του εισοδηματικού χάσματος σε σχέση με την ΕΕ.
Φοροδιαφυγή και φοροαπαλλαγές
Στον απόηχο των διθυραμβικών σχολίων του ΔΝΤ για τα αποτελέσματα της μάχης κατά της φοροδιαφυγής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η Ελλάδα υιοθέτησε μεταρρυθμίσεις που αναμένεται να βελτιώσουν περαιτέρω τη φορολογική συμμόρφωση και να ενισχύσουν την είσπραξη εσόδων. Το χάσμα συμμόρφωσης στον ΦΠΑ μειώθηκε κατά 12,7 ποσοστιαίες μονάδες, στο 11,4% μεταξύ του 2019 και του 2023, ενώ οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις για το 2024 υποδηλώνουν περαιτέρω μείωση στο 9%, ποσοστό που αντιπαραβάλλεται με τον μέσο όρο της ΕΕ που ανέρχεται στο 9,5%.
Η Ελλάδα έχει εφαρμόσει το σύστημα πλήρους ηλεκτρονικής τήρησης βιβλίων (myDATA), με υποβολή δεδομένων συναλλαγών και λογιστικών στοιχείων και προσυμπληρωμένες δηλώσεις ΦΠΑ και φόρου εισοδήματος. Επιπλέον, η κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος για τους αυτοαπασχολούμενους και η εισαγωγή ελάχιστου εισοδήματος για τις επιχειρήσεις μείωσαν τις στρεβλώσεις και ενισχύουν τη συμμόρφωση στη φορολογία των αυτοαπασχολούμενων.
Για το 2026, η περαιτέρω επέκταση της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής τιμολόγησης, η ανάπτυξη μιας νέας ψηφιακής πλατφόρμας για το Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων, καθώς και η απαίτηση για την ηλεκτρονική πραγματοποίηση όλων των πληρωμών ενοικίου αναμένεται να ενισχύσουν τη φορολογική συμμόρφωση. Επιπλέον πρόοδος έχει σημειωθεί και στη μείωση της παράνομης οικονομίας, μέσω της μείωσης της αδήλωτης εργασίας με τη χρήση μιας ψηφιακής κάρτας εργασίας που παρακολουθεί τις ώρες εργασίας σε πραγματικό χρόνο και της συνεχιζόμενης μείωσης της φορολογικής σφήνας στην εργασία.
“Αγκάθι”; Αν και η Ελλάδα διαθέτει ένα ολοκληρωμένο σύστημα αναφοράς για τις φορολογικές δαπάνες, δεν διαθέτει επίσημο μηχανισμό για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους. Πολλές φορολογικές δαπάνες μπορούν να προσθέσουν πολυπλοκότητα στο φορολογικό σύστημα και θα μπορούσαν να στοχεύουν καλύτερα, γεγονός που θα τις καθιστούσε πιο αποτελεσματικές με χαμηλότερο δημοσιονομικό Κόστος.
Το στεγαστικό και η «φούσκα» των ακινήτων
Όπως παρατηρεί η Κομισιόν, η έντονη ζήτηση και η χαμηλή κατασκευαστική δραστηριότητα οδηγούν σε ταχεία αύξηση των τιμών των κατοικιών και συμβάλλουν στις προκλήσεις όσον αφορά την οικονομική προσιτότητα της στέγασης. Οι τιμές των κατοικιών συνέχισαν να αυξάνονται με ταχείς ρυθμούς το 2025 (7,8% έναντι 9,1% το 2024), παρουσιάζοντας σημάδια υπερτίμησης της τάξης του 18% το 2025, σύμφωνα με τη μεθοδολογία της Επιτροπής.
Αυτό που επιτείνει το πρόβλημα της ακριβής στέγης, είναι ότι ο δείκτης τιμών κατοικιών προς εισόδημα αυξήθηκε κατά 5%, κατά μέσο όρο ετησίως κατά την περίοδο 2022-2024, γεγονός που έρχεται σε έντονη αντίθεση με τη μείωση κατά 2,4% που παρατηρήθηκε στην ΕΕ.
Τόσο η εγχώρια όσο και η ξένη ζήτηση παρέμειναν ισχυρές, παρόλο που η εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων στον τομέα των ακινήτων επιβραδύνθηκε κάπως το 2025. Αυτό μπορεί να οφείλεται εν μέρει στην αυστηροποίηση των όρων του προγράμματος «Golden Visa», το οποίο είχε συμβάλει στην ισχυρή ξένη ζήτηση στο παρελθόν. Οι επενδυτικές ευκαιρίες στις βραχυπρόθεσμες μισθώσεις τροφοδότησαν σημαντική πίεση στη ζήτηση σε ορισμένες περιοχές, ενώ η ζήτηση για μακροπρόθεσμες μισθώσεις αυξήθηκε επίσης παράλληλα με τη μείωση του ποσοστού ιδιοκτησίας κατοικιών. Καθώς το απόθεμα κατοικιών που διατίθεται για μακροπρόθεσμες μισθώσεις είναι περιορισμένο, αυτό άσκησε ανοδική πίεση στις τιμές των ενοικίων.
Μετά από αρκετά χρόνια υποτονικής δραστηριότητας, οι επενδύσεις σε κατοικίες έχουν επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια, αλλά το επίπεδό τους εξακολουθεί να ανέρχεται μόνο στο 62% του μέσου όρου της ΕΕ (5% του ΑΕΠ το 2025). Επιπλέον, οι αβεβαιότητες σχετικά με τον οικοδομικό κανονισμό επιβράδυναν την έκδοση οικοδομικών αδειών στις αρχές του 2025, γεγονός που πιθανώς θα περιορίσει την κατασκευαστική δραστηριότητα το 2026.