Δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη συμμετοχή των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε έργα εξοικονόμησης ενέργειας.
Αυτό γίνεται μέσω της χρηματοδότησης παρεμβάσεων ενεργειακής αναβάθμισης στα ακίνητα των πελατών τους.
«Όχημα» για τη συμμετοχή θα αποτελέσει το εργαλείο «on-bill financing», μέσω του οποίου το κόστος των παρεμβάσεων θα μπορεί να αποπληρώνεται σταδιακά μέσω των λογαριασμών ρεύματος (και αερίου).
Για τη θέσπιση του εργαλείου, προωθείται ειδική νομοθετική ρύθμιση, η οποία θα επιτρέψει τη διεύρυνση του αντικειμένου δραστηριότητας των παρόχων, το οποίο μέχρι σήμερα περιορίζεται αποκλειστικά στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου. Με την υπερψήφιση της ρύθμισης, θα επιτραπεί η τροποποίηση του Κώδικα Προμήθειας, ώστε οι προμηθευτές να εμπλακούν και στην εξοικονόμηση, αξιοποιώντας το «on-bill financing».
Η συγκεκριμένη διάταξη περιλαμβάνεται σε σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο αφορά τη σύσταση της Ειδικής Υπηρεσίας για το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και βρίσκεται ήδη στη Βουλή. Με τη νομοθετική παρέμβαση, θα εμπλουτιστεί προγενέστερο άρθρο που καθορίζει το περιεχόμενο του Κώδικα Προμήθειας.
Μετά την ψήφιση της ρύθμισης, όσον αφορά τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των προμηθευτών, ο Κώδικας θα προβλέπει πλέον και τη δυνατότητα συμφωνίας τους για παροχή πρόσθετων υπηρεσιών, που στοχεύουν στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των εγκαταστάσεων των πελατών τους. Η χρηματοδότηση αυτών των παρεμβάσεων θα μπορεί να γίνεται είτε από τον προμηθευτή είτε από τρίτο μέρος, με δυνατότητα αποπληρωμής μέσω του λογαριασμού κατανάλωσης.
Οι παρεμβάσεις θα αφορούν τόσο την αναβάθμιση του εξοπλισμού (όπως ηλεκτρικές συσκευές και αντλίες θερμότητας) όσο και τη βελτίωση της ενεργειακής θωράκισης των κτιρίων (όπως κουφώματα και θερμομόνωση). Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα μπορούν να υλοποιήσουν τέτοιες επενδύσεις με μικρό ή και καθόλου αρχικό κόστος, κάτι που αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τις δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας.
Προς εξέταση κρίσιμες παράμετροι
Η χρηματοδότηση των δράσεων ενεργειακής εξοικονόμησης και η εξόφληση μέσω των λογαριασμών, μέσω του «on-bill financing», χρησιμοποιείται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Το εργαλείο αυτό έχει περιληφθεί από το ΥΠΕΝ στον «Οδικό Χάρτη για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια», όπου επισημαίνεται πως είναι κατάλληλο για εφαρμογή στην Ελλάδα, καθώς μεταξύ άλλων μπορεί να προσφέρει μια προσιτή εναλλακτική λύση χρηματοδότησης, με όρους που ταιριάζουν με το προφίλ του εκάστοτε καταναλωτή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το «on-bill financing» θα τεθεί σε ισχύ με την αλλαγή του Κώδικα Προμήθειας, ώστε η συγκεκριμένη δραστηριότητα να προστεθεί στο αντικείμενο των παρόχων. Εκτός όμως από την ενεργοποίησή του, ο Κώδικας Προμήθειας θα διευκρινίζει κάθε παράμετρο εφαρμογής του. Επομένως, θα «απαντά» σε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αυτό θα χρησιμοποιείται στη χώρα μας και τα οποία, σύμφωνα με πηγές που παρακολουθούν από κοντά τη διαμόρφωση του εργαλείου, δεν έχουν αποσαφηνιστεί έως τώρα.
Ένα τέτοιο ερώτημα είναι το κατά πόσον θα επιτρέπεται η εμπλοκή των προμηθευτών σε προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ», ώστε μέσω του «on-bill financing» να καλύπτουν τη συμμετοχή των πελατών τους, η οποία θα τους επιστρέφεται μέσω των λογαριασμών. Ο αστερίσκος είναι πως στα «Εξοικονομώ» προβλέπονται επιδοτήσεις, αξιοποιώντας κρατικούς (ή ευρωπαϊκούς) πόρους. Ως συνέπεια, υπάρχει ο φόβος ότι η Κομισιόν θα θεωρήσει πως οι προμηθευτές διαθέτουν συγκριτικό πλεονέκτημα (έναντι των απλών μηχανικών ή των ESCOs), με συνέπεια να υπάρχει αθέμιτος ανταγωνισμός.
Αλλαγή προμηθευτή και αθέτηση πληρωμών
Σε κάθε περίπτωση, είναι βέβαιο πως το «on-bill financing» θα αξιοποιηθεί σε παρεμβάσεις εξοικονόμησης που θα γίνονται με όρους αγοράς, δηλαδή χωρίς επιδοτήσεις. Και πάλι, όμως, δεν λείπουν κρίσιμες ερωτήσεις που θα πρέπει να απαντηθούν.
Μια τέτοια ερώτηση είναι τι θα γίνει στην περίπτωση που ο καταναλωτής θελήσει στην πορεία να αλλάξει προμηθευτή, «εγκαταλείποντας» τον πάροχο που χρηματοδότησε τα έργα ενεργειακής αναβάθμισης. Μια λύση που θα μπορούσε να υιοθετηθεί είναι πως, σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο καταναλωτής θα υποχρεώνεται να εξοφλήσει το έμμεσο δάνειο του παλιού προμηθευτή του.
Ένα ακόμη ανοικτό ερώτημα είναι η «φόρμουλα» της εξόφλησης. Μια σκέψη είναι τα δύο ποσά (για εξόφληση του ρεύματος και της δόσης της χρηματοδότησης) να αναγράφονται και τα δύο στον λογαριασμό του ρεύματος, σαν διακριτά σύνολα. Μια άλλη προσέγγιση είναι πως το καλύτερο θα ήταν να αποτελούν διακριτά έντυπα.
Ακόμη πιο κρίσιμη παράμετρος είναι το σενάριο που ο καταναλωτής σταματά να πληρώνει το σκέλος που αφορά το έμμεσο δάνειο, και αν αυτό θα σημαίνει πως ο προμηθευτής θα μπορεί τότε να του κόβει το ρεύμα. Μια προκαταρκτική απάντηση είναι πως δεν θα πρέπει να δίνεται αυτό το δικαίωμα στους παρόχους. Αυτό που προτείνεται ως «αντίδοτο» είναι να γίνεται προκράτηση κάποιου μέρους του επόμενου λογαριασμού ρεύματος, κάτι το οποίο θα διασφαλίζει σε κάποιον βαθμό τον προμηθευτή.
Ο «ενεργειακός τουρισμός»
Πηγές που παρακολουθούν από κοντά τη δρομολόγηση του «on-bill financing» σημειώνουν ότι το εργαλείο θα πρέπει να είναι πλήρως έτοιμο για χρήση μέσα στο 2026. Αξίζει να σημειωθεί ότι η αξιοποίησή του από τους προμηθευτές θα έχει δεσμευτικό χαρακτήρα, καθώς θα συνδυαστεί με τα Καθεστώτα Επιβολής Επιβολής Υποχρέωσης Ενεργειακής Απόδοσης. Μάλιστα, με την άλλη διάταξη στο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, προβλέπεται η έκδοση Πιστοποιητικών Μονάδων Εξοικονόμησης Ενέργειας (τα λεγόμενα «λευκά πιστοποιητικά»), για την εφαρμογή των Καθεστώτων Επιβολής.
Παράγοντες του κλάδου προμήθειας επισημαίνουν πως, πριν μπει σε εφαρμογή το «on-bill financing», είναι απολύτως αναγκαίο να αντιμετωπιστεί το θέμα του «ενεργειακού τουρισμού» - δηλαδή το ότι αυτή τη στιγμή χωρίς κανένα εμπόδιο καταναλωτές μπορούν να εγκαταλείπουν τον πάροχό τους αν και έχουν ανεξόφλητους λογαριασμούς, μετακινούμενοι σε καινούργιο προμηθευτή ώστε να συνεχίσουν να ηλεκτροδοτούνται παρά τα «φέσια».
Αν η πρακτική αυτή έχει δημιουργήσει ήδη επισφάλειες εκατομμυρίων στους παρόχους, τα ποσά θα πολλαπλασιαστούν στην περίπτωση που αρχίσουν να χρεώνονται οι πάροχοι ακόμη μεγαλύτερα ποσά, για να καλύπτουν και έργα ενεργειακής εξοικονόμησης. Μάλιστα, από τη στιγμή που η χρηματοδότηση ενεργειακών αναβαθμίσεων δεν θα είναι προαιρετική, είναι ακόμη πιο σημαντικό να μπει μπλόκο στον «ενεργειακό τουρισμό».
Έτσι, ζητούν να δοθεί άμεσα λύση στην αντικατάσταση του (ανενεργού τώρα) Άρθρου 42 του Κώδικα Προμήθειας, ώστε να υπάρχουν ασφαλιστικές δικλείδες για τις μετακινήσεις καταναλωτών με ληξιπρόθεσμα χρέη.
Τα «λευκά πιστοποιητικά»
Υπενθυμίζεται πως, με βάση τα Καθεστώτα Επιβολής, οι ενεργειακοί πάροχοι πρέπει να συμβάλουν στην επίτευξη συγκεκριμένων στόχων ενεργειακής εξοικονόμησης από τους καταναλωτές, υλοποιώντας για αυτόν τον σκοπό διάφορες παρεμβάσεις. Μέχρι τώρα, οι παρεμβάσεις αυτές επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο σε ενημερωτικές εκστρατείες, με συμπεριφορικές συμβουλές για τη μείωση της κατανάλωσης.
Σκοπός του ΥΠΕΝ είναι οι παρεμβάσεις πλέον να στραφούν σε τεχνικές δράσεις ενεργειακής εξοικονόμησης, δηλαδή οι πάροχοι να αφιερώνουν τα αντίστοιχα κεφάλαια στη χρηματοδότηση δράσεων ενεργειακής αναβάθμισης για τους πελάτες τους. Όπως επισημαίνεται στον «Οδικό Χάρτη για την εξοικονόμηση ενέργειας στα κτίρια», σε πολλά κράτη-μέλη τα Καθεστώτα Επιβολής συνδυάζονται με τα «λευκά πιστοποιητικά» - το εργαλείο που πρόκειται να «έρθει» και στη χώρα μας. Στην ουσία, ένα «λευκό πιστοποιητικό» αντιπροσωπεύει μια μονάδα εξοικονόμησης ενέργειας.
Η εφαρμογή ενός σχήματος «λευκών πιστοποιητικών» θα μπορούσε να δημιουργήσει μια προσέγγιση βασισμένη στην αγορά για την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης στην Ελλάδα, με τις επιχειρήσεις να ενθαρρύνονται να επιτύχουν καθορισμένους στόχους. Επίσης, αποτελεί ένα εργαλείο ώστε οι ενεργειακές εταιρείες να ενθαρρυνθούν να επενδύσουν ή να προωθήσουν μέτρα ενεργειακής απόδοσης μεταξύ των τελικών χρηστών, καθώς χρειάζονται να καλύψουν τις ποσοστώσεις τους. Επίσης, μέσω των «λευκών πιστοποιητικών» θα δημιουργηθεί μια αγορά ενεργειακής αναβάθμισης για τη συμμετοχή και άλλων «παικτών» - όπως των Εταιρειών Παροχής Ενεργειακών Υπηρεσιών (ESCOs).