Σε μια από τις πιο απαιτητικές φάσεις περνά ο σχεδιασμός για τη διαχείριση αποβλήτων στα νησιά, καθώς έργα σε Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Βόρειο Αιγαίο και Ιόνιο βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια ωρίμανσης, την ώρα που η πίεση στις υφιστάμενες υποδομές παραμένει υψηλή. Η τουριστική περίοδος μεταβάλλει απότομα τις ποσότητες απορριμμάτων, ο διαθέσιμος χώρος είναι περιορισμένος και σε ορισμένα νησιά εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη και εκκρεμότητες με ΧΑΔΑ.
Το μέγεθος της εποχικής πίεσης αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στα στοιχεία που παρουσίασε στο 9ο Συνέδριο της ΕΕΔΣΑ ο ΦοΔΣΑ Ιονίων Νήσων. Στα Ιόνια παράγονται περίπου 148.550 τόνοι αστικών στερεών αποβλήτων ετησίως, για μόνιμο πληθυσμό περίπου 208.000 κατοίκων, ενώ τους θερινούς μήνες η παραγωγή αποβλήτων είναι 2,5 έως 3,5 φορές μεγαλύτερη από τη χειμερινή. Μόνο η Κέρκυρα, με 104.371 μόνιμους κατοίκους, δέχεται 3,5-4 εκατ. επισκέψεις ετησίως, με τον εκτιμώμενο πληθυσμό της να φθάνει τον Αύγουστο ακόμη και τις 280.000-330.000.
Ως εκ τούτου, ο γενικός γραμματέας Αποβλήτων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Μανώλης Γραφάκος, μιλώντας στο ίδιο συνέδριο, έβαλε συγκεκριμένα ορόσημα για έργα που είτε έχουν μπλοκάρει επί χρόνια είτε βρίσκονται πλέον σε διαγωνιστική εξέλιξη.
Σαντορίνη: οι απαλλοτριώσεις ξεμπλοκάρουν το ΣΔΙΤ
Στη Σαντορίνη, το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η εξασφάλιση της γης. Όπως ανέφερε ο κ. Γραφάκος, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την προώθηση των απαλλοτριώσεων μέσω της ειδικής διαδικασίας του άρθρου 7Α, προκειμένου να ξεμπλοκάρει ένα έργο που βρίσκεται εδώ και χρόνια σε διαγωνιστική διαδικασία.
Ο σχεδιασμός προβλέπει δύο χώρους, στον Καρτεράδο, έκτασης 22,2 στρεμμάτων, και στη Μεσαριά, 22,7 στρεμμάτων. Συνολικά το Δημόσιο θα απαλλοτριώσει περίπου 41 στρέμματα, με τον έναν χώρο να προορίζεται για τον ΧΥΤΥ και τον άλλο για τη μονάδα επεξεργασίας απορριμμάτων.
Το έργο έχει προϋπολογισμό 39,42 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και βρίσκεται ήδη στη Β' φάση του διαγωνισμού ΣΔΙΤ, στο στάδιο του ανταγωνιστικού διαλόγου, με τέσσερις υποψηφίους. Ο φάκελος για τις απαλλοτριώσεις είχε υποβληθεί από τον ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου στο ΥΠΕΝ τον Οκτώβριο του 2025, σε συνεννόηση με τον Δήμο Θήρας. Η έλλειψη διαθέσιμης γης ήταν ακριβώς ο λόγος που είχε κρατήσει πίσω τον διαγωνισμό, επομένως η νέα απόφαση αφαιρεί ένα από τα βασικά εμπόδια για τη συνέχισή του.
Ικαρία: μόνιμη λύση, αλλά ανοιχτό το μεσοδιάστημα
Στην Ικαρία, η πολιτεία προχωρά στην απαλλοτρίωση περίπου 66 στρεμμάτων ιδιωτικών εκτάσεων, όπου θα χωροθετηθούν ΧΥΤΥ, Μονάδα Επεξεργασίας Βιοαποβλήτων και Σταθμός Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων.
Η χρηματοδότηση θα γίνει από διαφορετικές πηγές: η ΜΕΒΑ θα ενταχθεί στο ΕΣΠΑ, ενώ τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις, οι οποίες δεν είναι επιλέξιμες από το συγκεκριμένο πρόγραμμα, θα χρηματοδοτήσει το ΥΠΕΝ. Τη λειτουργία του έργου θα αναλάβει ο ΦοΔΣΑ Βορείου Αιγαίου.
Το δύσκολο σημείο παραμένει το τι θα συμβεί έως ότου δημιουργηθούν οι νέες υποδομές. Η μεταφορά των απορριμμάτων στη Χίο έχει αποκλειστεί, ενώ μεταξύ των λύσεων που εξετάζονται είναι η προσωρινή μεταφορά στη Σάμο ή μια ενδιάμεση λύση στο ίδιο το νησί, όπως η δεματοποίηση. Το ζήτημα είναι επείγον, καθώς στόχος είναι να κλείσουν οι τρεις χωματερές που εξακολουθούν να αποτελούν μέρος του προβλήματος της Ικαρίας.
Σάμος, Λέσβος και Νάξος στον επόμενο κύκλο αποφάσεων
Για το Βόρειο Αιγαίο, ο Μανώλης Γραφάκος τοποθέτησε μέσα στον Οκτώβριο τις επόμενες αποφάσεις για τις υποδομές σε Σάμο και Λέσβο, ανοίγοντας έναν ακόμη κύκλο έργων στην περιοχή.
Στο Νότιο Αιγαίο, αντίστοιχα, ο ήδη εγκεκριμένος σχεδιασμός πρόκειται να επικαιροποιηθεί ώστε να συμπεριλάβει και τη Νάξο. Στο νησί είχε προκηρυχθεί αυτοτελής διαγωνισμός για μονάδα επεξεργασίας απορριμμάτων, εκτιμώμενης αξίας 15,94 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ο οποίος όμως δεν εξελίχθηκε όπως είχε προβλεφθεί λόγω δικαστικών εμπλοκών. Η ένταξη της Νάξου στον ευρύτερο περιφερειακό σχεδιασμό επιχειρεί ουσιαστικά να δώσει νέα διαδρομή σε ένα έργο που έχει καθυστερήσει.
Κως και Κάλυμνος: πέντε σχήματα για έργο 110 εκατ. ευρώ
Σε πιο προχωρημένη διαγωνιστική τροχιά βρίσκεται το έργο για Κω και Κάλυμνο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 110 εκατ. ευρώ. Η αξιολόγηση των φακέλων εκδήλωσης ενδιαφέροντος βρίσκεται προς ολοκλήρωση, ώστε να προκύψουν τα σχήματα που θα περάσουν στη δεύτερη φάση και στις δεσμευτικές προσφορές.
Στον διαγωνισμό έχουν κατέβει, σύμφωνα με πληροφορίες του iefimerida, 5 σχήματα. Οι δύο νέες μονάδες προβλέπεται να διαχειρίζονται συνολικά 46.238 τόνους αποβλήτων ετησίως: περίπου 24.700 τόνους σύμμεικτων, 10.000 τόνους χωριστά συλλεγμένων βιοαποβλήτων και 11.500 τόνους ανακυκλώσιμων υλικών συσκευασίας.
Στην Κω προβλέπεται Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης μαζί με ΧΥΤΥ, ενώ στην Κάλυμνο Μονάδα Προεπεξεργασίας, Ανάκτησης και Ανακύκλωσης. Η τελευταία έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Κάλυμνος παραμένει μία από τις ελάχιστες περιοχές της χώρας όπου λειτουργεί ακόμη ΧΑΔΑ.
Το μεγάλο πακέτο για Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο
Στο τέλος αυτής της αλυσίδας βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα έργα της νησιωτικής διαχείρισης αποβλήτων: το ΣΔΙΤ για Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο, ενδεικτικού προϋπολογισμού 194,92 εκατ. ευρώ.
Η διαδικασία βρίσκεται επίσης στο στάδιο αξιολόγησης των υποψηφίων. Το έργο διεκδικούν και σε αυτή την περίπτωση 5 ισχυρά σχήματα της αγοράς.
Ο σχεδιασμός προβλέπει ένα δίκτυο υποδομών συνολικής δυναμικότητας περίπου 61.000 τόνων ετησίως: μονάδα στη Μύκονο για 23.000 τόνους τον χρόνο, στην Πάρο για 15.000 τόνους και στη Σύρο για 17.000 τόνους, καθώς και Σταθμό Μεταφόρτωσης στην Τήνο.
Η πίεση στο Ιόνιο σε αριθμούς
Η ανάγκη να κινηθούν γρηγορότερα τα έργα δεν αφορά μόνο το Αιγαίο. Τα στοιχεία του ΦοΔΣΑ Ιονίων Νήσων δείχνουν πόσο διαφορετικές είναι οι ανάγκες ενός νησιωτικού συστήματος από εκείνες που υποδηλώνει ο μόνιμος πληθυσμός.
Το 2025 η Κέρκυρα παρήγαγε περίπου 75.500 τόνους αστικών αποβλήτων, η Ζάκυνθος 32.885, η Κεφαλονιά 23.883 και η Λευκάδα 16.279 τόνους. Στον σχεδιασμό του ΦοΔΣΑ προβλέπονται μονάδες ανάκτησης και ανακύκλωσης σε Κέρκυρα, Ζάκυνθο και Λευκάδα, μονάδα επεξεργασίας στην Κεφαλονιά και μικρότερες μονάδες βιοαποβλήτων για Ιθάκη, Παξούς και Μεγανήσι.
Ενδεικτικά, για το 2035 η μονάδα της Κέρκυρας σχεδιάζεται να υποδέχεται συνολικά περίπου 66.400 τόνους ετησίως: 26.805 τόνους σύμμεικτων και υπολειμμάτων, σχεδόν 20.000 τόνους προδιαλεγμένων βιοαποβλήτων και 19.600 τόνους χωριστά συλλεγμένων ανακυκλώσιμων. Αντίστοιχα, στην Κεφαλονιά ο σχεδιασμός κινείται γύρω στους 33.200 τόνους τον χρόνο.
Η εικόνα δείχνει και το πραγματικό μέγεθος της πρόκλησης. Στα νησιά η νέα υποδομή δεν καλείται απλώς να αντικαταστήσει μια παλιά εγκατάσταση. Πρέπει να αντέχει μεγάλες εποχικές διακυμάνσεις, να περιορίζει την ταφή και ταυτόχρονα να δημιουργεί χώρο για χωριστή συλλογή οργανικών και ανακυκλώσιμων.