Από τις Συμπληγάδες του αυξανόμενου ενεργειακού κόστους και του εκρηκτικού κόστους στέγασης καλούνται να περάσουν τα νοικοκυριά σε όλη την Ευρώπη, της Ελλάδας μη εξαιρουμένης.
Αν και στο τελευταίο Συμβούλιο των Ευρωπαίων ηγετών δεν υπήρξε ειδική αναφορά στο στεγαστικό, ουσιαστικά πρόκειται για την άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, που σχετίζεται με το επίπεδο διαβίωσης των νοικοκυριών, μετά τα απανωτά σοκ που προκάλεσαν το μαζικό και πολύμηνο lockdown της πανδημίας, η πληθωριστική «έκρηξη» της περιόδου 2022/2023, ο ενεργειακός «πυρετός» λόγω του πολέμου στη Μ. Ανατολή.
Νέες οδηγίες από τις Βρυξέλλες
Η αλήθεια είναι ότι υπήρχαν υψηλές προσδοκίες από το «πακέτο» που επεξεργαζόταν επί μήνες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν, καθώς, επί της ουσίας, το... «μπαλάκι» πέρασε στις εθνικές κυβερνήσεις, χωρίς την πρόβλεψη νέων, ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών «εργαλείων».
Ακόμα και στο φλέγον θέμα των βραχυχρόνιων μισθώσεων, το υπό διαμόρφωση νέο πλαίσιο δεν θα προβλέπει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες, αλλά θα ανάβει το «πράσινο» φως στις εθνικές κυβερνήσεις να αναθέτουν σχετικές αρμοδιότητες στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χθες επανήλθε με νέες οδηγίες ειδικά για την κοινωνική στέγη και την προσιτότητα της κατοικίας, με φόντο τις σφοδρές αντιδράσεις σε όλη την Ευρώπη για την «έκρηξη» των ενοικίων, την ώρα που μισθοί και συντάξεις δεν ακολουθούν με ανάλογο ρυθμό.
Η σύσταση προβλέπει την έγκαιρη ανίχνευση και τον εντοπισμό νοικοκυριών που κινδυνεύουν από έλλειψη στέγης, όπως μέσω συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης.
Προτείνει επίσης στοχευμένες παρεμβάσεις για την υποστήριξη νοικοκυριών που βρίσκονται σε κίνδυνο, συμπεριλαμβανομένης της παροχής συμβουλών για θέματα χρέους, των διασφαλίσεων κατά της αναγκαστικής έξωσης, της έκτακτης βοήθειας για την ενοικίαση και της διαμεσολάβησης.
Η σύσταση του Συμβουλίου αναγνωρίζει επίσης ότι η έλλειψη κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης παίζει σημαντικό ρόλο στην επιδείνωση των ποσοστών αποκλεισμού από τη στέγαση και έλλειψης στέγης στην ΕΕ. Ως εκ τούτου, προτείνει μέτρα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της προσφοράς κοινωνικής και οικονομικά προσιτής στέγασης, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων σε νέες και ανακαινισμένες κατοικίες, της καλύτερης χρήσης του υπάρχοντος οικιστικού αποθέματος και της υποστήριξης εναλλακτικών και μη κερδοσκοπικών μοντέλων στέγασης.
Το πρόβλημα στέγασης σε αριθμούς
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, που επικαλείται το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οι τιμές των κατοικιών στην ΕΕ έχουν αυξηθεί έως και 60% κατά μέσο όρο από το 2015, με ορισμένα κράτη-μέλη να καταγράφουν αυξήσεις άνω του 200%, ενώ οι τιμές των ενοικίων και το κόστος της ενέργειας συνέχισαν επίσης να αυξάνονται. Ταυτόχρονα, τα εισοδήματα των νοικοκυριών δεν έχουν συμβαδίσει με την εξέλιξη αυτή, με αποτέλεσμα πολλοί Ευρωπαίοι να αγωνίζονται να καλύψουν τα έξοδα στέγασής τους. Οι χώρες και οι περιφέρειες της ΕΕ επηρεάζονται διαφορετικά, αλλά ο ευρύς αντίκτυπος της κρίσης την καθιστά κοινή ανησυχία για όλους τους Ευρωπαίους.
Σήμερα, η στέγαση καλύπτει σχεδόν το ένα πέμπτο του μέσου εισοδήματος ενός νοικοκυριού στην ΕΕ και περίπου ένας στους δέκα ανθρώπους αναφέρει ότι δεν μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο ή το στεγαστικό του δάνειο εγκαίρως. Στις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη: ένας στους δέκα κατοίκους των πόλεων δαπανά περισσότερο από το 40% του εισοδήματός του για στέγαση.
Η Λισαβόνα παρουσιάζει το υψηλότερο αναμενόμενο ποσοστό μισθού που δαπανάται για ενοίκιο, με 116%! Ένα σημαντικό ποσοστό του μισθού πηγαίνει για ενοίκιο και σε άλλες πόλεις, με το ποσοστό να ανέρχεται στο 74% τόσο στη Βαρκελώνη όσο και στη Μαδρίτη. Το Μιλάνο και η Ρώμη είναι επίσης αξιοσημείωτες, με 72% και 65% αντίστοιχα. Όσον αφορά στην Αθήνα, με ποσοστό 57% (δαπάνη ενοικίου επί του μισθού), βρίσκεται στην 7η θέση.
ΓΡΑΦΗΜΑ ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΙΚΙΟΥ
Τα μέτρα της Ελλάδας
Η ελληνική κυβέρνηση ετοιμάζεται να «ρίξει» στην αγορά το «Σπίτι μου ΙΙΙ», με διευρυμένα κριτήρια, ως κίνητρο για την απόκτηση στέγης και με στόχο να ενισχυθεί το ποσοστό ιδιοκατοίκησης, που έχει κατρακυλήσει κάτω από το 70%. Επιπλέον, στα σκαριά είναι το νέο «Ανακαινίζω», με στόχο να ανακαινιστούν και να ξαναμπούν στην αγορά γύρω στις 20.000 κατοικίες, οι οποίες παραμένουν «κενές», ενώ με πιο αργούς ρυθμούς φαίνεται ότι προχωρά το πρόγραμμα της «Κοινωνικής Αντιπαροχής» για την αξιοποίηση ακινήτων του Δημοσίου.
Στο νομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών, με τα μέτρα της ΔΕΘ, υπάρχουν ήδη παρεμβάσεις φορολογικού χαρακτήρα, που ουσιαστικά παρατείνουν υφιστάμενα κίνητρα.
Ειδικότερα, προβλέπεται:
-επέκταση απαλλαγής από τον φόρο των κενών ακινήτων που ενοικιάζονται για το 2027,
-παράταση της αναστολής ισχύος του άρθρου 41 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος για την επιβολή φόρου υπεραξίας από μεταβίβαση ακίνητης περιουσίας για το έτος 2027,
-επέκταση της απαλλαγής ΦΠΑ στα νέα κτίρια για το 2027,
-παράταση ισχύος της μείωσης του φόρου εισοδήματος για δαπάνες αναβάθμισης κτιρίων για το 2027.
Από τον Ιούλιο του 2027 αυξάνεται, επίσης, ο φόρος μεταβίβασης κατοικιών για φυσικά πρόσωπα που δεν είναι φορολογικοί κάτοικοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Στόχος είναι να μπει «φρένο» στην αγορά ακινήτων από ξένους, για την αξιοποίησή τους μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων.