Όταν ξεκίνησε ο πόλεμος στον Κόλπο, το σενάριο του «μπλόκου» στο Ορμούζ χαρακτηριζόταν ακραίο.
Τελικά, η συζήτηση που γίνεται, πλέον, αφορά στο πόσο γρήγορα θα επιτραπεί η διέλευση των πλοίων από τα Στενά αλλά και το αν το Ιράν θα πετύχει τελικά την επιβολή διοδίων, ελέγχοντας την κίνηση σε έναν από τους πιο νευραλγικούς χώρους του παγκόσμιου εμπορίου.
Χαμένη η Ευρώπη
Από το ενεργειακό σοκ, που χαρακτηρίζεται ως το μεγαλύτερο ιστορικά, αν μη τι άλλο η Ευρώπη θα πρέπει να θεωρείται η μεγάλη χαμένη, καθώς καλείται να πληρώσει τιμές πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων και να αγωνιά για τις τιμές φυσικού αερίου, με τις οποίες θα πρέπει να αναπληρώσει τα αποθέματά της για την επόμενη σεζόν, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για τους ρυθμούς ανάπτυξης, τον πληθωρισμό και τα επιτόκια δανεισμού επιχειρήσεων- νοικοκυριών. Στην Ελλάδα, τα πολεμικά σενάρια κατεβάζουν το ΑΕΠ γύρω στο 1,9% και ανεβάζουν τον πληθωρισμό ως το 4,7%.
Σε σύγκριση με το σοκ που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οικονομία της ζώνης του Ευρώ εισέρχεται σε αυτό το επεισόδιο σε καλλίτερη θέση, όχι όμως άτρωτη. Όπως σημειώνει σε ανάλυση της η ΕΚΤ, από την έναρξη της στρατιωτικής εμπλοκής, οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί πάνω από 50%, ρυθμός συγκρίσιμος με αυτόν που σημειώθηκε κατά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί κατά πάνω από 65% εν μέσω ανησυχιών για τα χαμηλότερα αποθέματα από το 2022.
Για τις οικονομίες της ζώνης του Ευρώ, αυτό αντιπροσωπεύει ένα νέο σοκ στους όρους εμπορίου, αν και οι τιμές της ενέργειας -ιδίως του φυσικού αερίου- δεν έχουν ακόμη φτάσει στα επίπεδα του 2022. Η εμπειρία του παρελθόντος είναι, ωστόσο, ακόμα νωπή στη μνήμη μας. Με σχεδόν το 60% των ενεργειακών αναγκών της Ευρωζώνης να εισάγονται από το εξωτερικό (και περίπου το 90% για το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο), η αύξηση των τιμών της ενέργειας όχι μόνο θα οδηγήσει σε υψηλότερο πληθωρισμό, αλλά και θα μεταφέρει εισόδημα από πολίτες της ζώνης του Ευρώ στο εξωτερικό, στις χώρες εξαγωγής ενέργειας.
Οι επιπτώσεις
Η κρίση του 2022 αποκάλυψε μια βασική εξωτερική ευπάθεια: την υπερβολική εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία ως μοναδικό προμηθευτή ενέργειας και τους κινδύνους που προκύπτουν όταν αυτή η εξάρτηση χρησιμοποιείται ως όπλο. Το σοκ ώθησε την Ευρώπη να προσαρμοστεί γρήγορα και πολλές από αυτές τις προσαρμογές έχουν ενισχύσει την ανθεκτικότητα στην τρέχουσα κατάσταση. Η στροφή στο LNG και σε εναλλακτικές αγορές, η ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ο ενισχυμένος- αν και ατελής- διασυνοριακός συντονισμός, συνέβαλαν έτσι ώστε η νέα κρίση να βρει την Ευρώπη καλύτερα προετοιμασμένη.
Παρά την πρόοδο αυτή, η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι ευάλωτη σε παγκόσμιες ενεργειακές διαταραχές και διακυμάνσεις τιμών. Αν και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αντιπροσωπεύουν πλέον μεγαλύτερο μερίδιο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, το φυσικό αέριο παραμένει ένας σημαντικός παράγοντας καθορισμού τιμών σε αυτές τις αγορές, με διαφορές μεταξύ των χωρών. Όταν οι τιμές του ΥΦΑ αυξάνονται, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας γενικά ακολουθούν - και το ίδιο συμβαίνει και με τον πληθωρισμό.
Για τις ενεργοβόρες βιομηχανίες – χημικά, βασικά μέταλλα, μεταξύ άλλων – ο πόνος του 2022 δεν έχει επουλωθεί πλήρως. Αυτές οι εταιρείες παραμένουν ιδιαίτερα εκτεθειμένες στις απότομες αυξήσεις των τιμών ενέργειας και πολλές εξακολουθούν να προσαρμόζουν τα επιχειρηματικά μοντέλα και τις διαδικασίες παραγωγής. Οι τιμές της βιομηχανικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη είναι δύο έως τρεις φορές υψηλότερες από ό,τι στις ΗΠΑ ή την Κίνα. Η μεσοπρόθεσμη πρόκληση ανταγωνιστικότητας απέχει πολύ από το να επιλυθεί και έχει στην πραγματικότητα αυξηθεί υπό το πρίσμα του προστατευτισμού των ΗΠΑ και της υπερβολικής προσφοράς μεταποιημένων αγαθών της Κίνας. Ένα νέο, πιο επίμονο σοκ στις τιμές της ενέργειας θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει προσαρμογές στην απασχόληση.
Η «συνταγή» για τη νέα κρίση
Όπως σημειώνει η ΕΚΤ, η κρίση του κόστους ζωής επηρεάζει περισσότερο τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά, καθώς καταναλώνουν μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματός τους. Οι στοχευμένες μεταβιβάσεις ή οι επιδοτήσεις μπορούν να βοηθήσουν στον μετριασμό του κόστους και να στηρίξουν αποτελεσματικά την κατανάλωση και την ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις μπορούν να εκμεταλλευτούν τα περιθώρια κέρδους για την εξοικονόμηση ενέργειας ως στρατηγική μετριασμού, όπως έγινε με επιτυχία κατά την αύξηση των τιμών της ενέργειας μετά την επίθεση στην Ουκρανία.
Μεσοπρόθεσμα, το τρέχον σοκ υπογραμμίζει σαφώς την επείγουσα ανάγκη ενίσχυσης της στρατηγικής ενεργειακής αυτονομίας της Ευρώπης. Στόχος των μόνιμων φορολογικών μέτρων και των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να είναι η επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης και η επέκταση και ο εκσυγχρονισμός των ενεργειακών υποδομών και των διασυνοριακών διασυνδέσεων. Αυτά τα βήματα είναι απαραίτητα για τη μείωση των εξαρτήσεων και την οικοδόμηση ενός ανθεκτικού, σταθερού και βιώσιμου ενεργειακού συστήματος ικανού να αντέξει τους παγκόσμιους κραδασμούς και να αντιμετωπίσει έναν από τους διαρθρωτικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο “αγκάθι”; Ότι απαιτούνται επενδύσεις περί τα 260 δισ ευρώ ετησίως για την επόμενη πενταετία και βλέπουμε...