Από τη Σκύλα στη Χάρυβδη, κινδυνεύουν να πέσουν τα νοικοκυριά, όχι μόνο στις αποκαλούμενες χώρες του Αναπτυσσόμενου κόσμου αλλά και στον αποκαλούμενο ανεπτυγμένο Βορρά.
Το 2020/2021 ήταν η κρίση στις εφοδιαστικές αλυσίδες μετά τον Covid, που εκτόξευσε τις τιμές βασικών καταναλωτικών αγαθών. Λίγο αργότερα ήρθε η πληθωριστική κρίση του 2022/2023 λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Πλέον, παλεύουμε με τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μ. Ανατολή, που μόλις άρχισαν να γίνονται ορατές στα ράφια των super markets και τους πάγκους των λαϊκών αγορών, αλλά ο εφιάλτης που παραμονεύει στη “γωνία” είναι ο Ελ Νίνιο.
Η απειλή
Το “μικρό αγόρι”, όπως μεταφράζεται στα ελληνικά, είναι ένα επαναλαμβανόμενο κλιματικό φαινόμενο κατά το οποίο τα επιφανειακά νερά στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό θερμαίνονται σημαντικά. Αποτέλεσμα; Ακραίες καιρικές συνθήκες παγκοσμίως, όπως ξηρασίες σε Ασία/Αυστραλία και ισχυρές βροχοπτώσεις στη Νότια Αμερική. Συνέπειες; Πέρα από την απώλεια χιλιάδων ζωών, τεράστιες καταστροφές σε καλλιέργειες, που προφανώς δεν επηρεάζουν μόνο τις πληττόμενες χώρες αλλά όλον τον κόσμο.
Σύμφωνα με τη Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (ΝΟΟΑ), προβλέπεται αυξανόμενη πιθανότητα εμφάνισης ενός El Niño εντός του έτους, εντείνοντας έτσι περαιτέρω τους ανοδικούς κινδύνους για τις τιμές, ιδιαίτερα στα μαλακά αγροτικά εμπορεύματα, τη στιγμή που οι αγρότες αντιμετωπίζουν ήδη ελλείψεις λιπασμάτων και αυξημένο κόστος καυσίμων λόγω του πολέμου με το Ιράν. Μετάφραση; Αν επαληθευτούν τα προγνωστικά μοντέλα, τα νοικοκυριά θα βρεθούν αντιμέτωπα με έναν νέο κύκλο ανατιμήσεων.
Ήδη, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης (IFAD) και το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Τροφίμων (WFP) προετοιμάζονται για ένα βαρύ πλήγμα στις χώρες- και φυσικά στις καλλιέργειες- της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Όσοι σπεύσουν, δε, να ξεφυσήσουν ανακουφισμένοι επειδή μια τέτοια κρίση μπορεί να ξεσπάσει μακριά, καλό θα ήταν να έχουν κατά νου ότι η Αμερική ευθύνεται για το 22% των παγκόσμιων απωλειών από γεωργικές καταστροφές, οι οποίες εκτιμώνται σε 713 δισεκατομμύρια δολάρια. Κι όσοι έχουν “κοντή” μνήμη, ας αναζητήσουν τι συνέβη π.χ. με τις τιμές του καφέ, όταν οι καλλιέργειες στη Βραζιλία ξεράθηκαν.
Το παρελθόν που φοβίζει
Όπως καταγράφει η Washington Post, το πιο έντονο επεισόδιο Ελ Νίνιο που έχει καταγραφεί, σημειώθηκε από το 1877 έως το 1878, και συνέβαλε σε λιμό που προκάλεσε απώλειες του 3-4% του παγκόσμιου πληθυσμού! Προφανώς και οι συνθήκες έχουν αλλάξει από τότε, η τεχνολογία βοηθά τις αρμόδιες υπηρεσίες να προετοιμάζονται καλύτερα, αλλά ο κίνδυνος παραμένει υψηλός αν όχι ακραίος.
“Αυτό που είναι διαφορετικό τώρα είναι ότι η ατμόσφαιρα και οι ωκεανοί μας είναι ουσιαστικά θερμότεροι απ’ ό,τι ήταν τη δεκαετία του 1870, πράγμα που σημαίνει ότι τα συνδεόμενα ακραία φαινόμενα θα μπορούσαν να είναι πιο ακραία”, προειδοποιεί η Deepti Singh, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Washington State University. Σημειωτέον, το Ελ Νίνιο του 1997 — το οποίο τελικά έγινε ακόμη πιο έντονο από εκείνο του 1982 — προκάλεσε παγκόσμιες απώλειες, που εκτιμήθηκαν τότε μεταξύ 32 και 96 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το ντόμινο των ανατιμήσεων
Ορισμένα προϊόντα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένα σε αυτό το ακραίο καιρικό φαινόμενο, με το Ελ Νίνιο να ασκεί συνήθως ανοδική πίεση στο κακάο, τα έλαια τροφίμων, το ρύζι και τη ζάχαρη. Κίνδυνοι αναδύονται, επίσης, για άλλα προϊόντα που συνδέονται με τροπικές περιοχές, όπως οι μπανάνες, το τσάι, ο καφές, η σοκολάτα και το κρέας με εκτροφή σόγιας.
Το χειρότερο είναι ότι αυτή η απειλή έρχεται να “κουμπώσει” με τη διαταραχή στην αγορά των λιπασμάτων, που ήδη πλήττει και την Ευρώπη, της Ελλάδας μη εξαιρουμένης. «Στη χειρότερη περίπτωση, αυτό σημαίνει χαμηλότερες αποδόσεις και αποτυχίες καλλιεργειών την επόμενη σεζόν. Στην καλλίτερη περίπτωση, το υψηλότερο κόστος εισροών θα συμπεριληφθεί στις τιμές των τροφίμων το επόμενο έτος», επισημαίνει ο αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων, Καρλ Σκάου.