Ένα πυκνό διπλωματικό και επιχειρηματικό «σπριντ» βρίσκεται σε εξέλιξη το τελευταίο διάστημα σε Αθήνα, Ουάσιγκτον, Βρυξέλλες, Σόφια, Βουκουρέστι και Κίεβο για να μπει σε τροχιά μακροπρόθεσμης εμπορικής βιωσιμότητας ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου.
Ένα έργο ύψιστης γεωπολιτικής σημασίας για τη χώρα που λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής ισχύος και σταθερότητας στην περιοχή της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης», όπως υπογράμμισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε χθεσινή του συνέντευξη, στο μέτρο που προωθεί μια σειρά κρίσιμων στόχων:
- Πρώτον, την απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό αέριο
- Δεύτερον, την διαφοροποίηση και την θωράκιση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης
- Τρίτον, την γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας -ως αφετηρία του Κάθετου Διαδρόμου- με παράλληλο περιορισμό της ενεργειακής επιρροής όχι μόνο της Ρωσίας, αλλά και της Τουρκίας, μέσω του μπλόκου στις ροές ρωσικού αερίου μεταμφιεσμένου σε «τουρκικό χαρμάνι» (Turkish Blend) μέσω του TurkStream που προβλέπει η ειδική ρήτρα στον Κανονισμό της ΕΕ για το στοπ στο ρωσικό αέριο που φέρει τη σφραγίδα της Ελλάδας και δη του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και το υφυπουργού Νίκου Τσάφου
- Τέταρτον, την περαιτέρω σύσφιξη των σχέσεων Ελλάδας και ΗΠΑ, καθώς η Ουάσιγκτον θεωρεί το project κομβικής σημασίας για την εδραίωση της ενεργειακής κυριαρχίας των ΗΠΑ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη -και δη στις χώρες που παραδοσιακά ήταν προσδεμένες στο άρμα του Κρεμλίνου- και για την υλοποίηση της συμφωνίας κορυφής μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για προμήθεια από την ΕΕ αμερικανικών ενεργειακών προϊόντων αξίας 750 δις. ευρώ έως το 2025.
Η θέση σε ισχύ του Κανονισμού της ΕΕ για το στοπ στο ρωσικό αέριο και το ραντεβού της 24ης Φεβρουαρίου στην Ουάσιγκτον
Η Υπουργική Σύνοδος των χωρών που εμπλέκονται στο εγχείρημα (Ελλάδα, Βουλγαρία Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία) στις 24 Φεβρουαρίου στην Ουάσιγκτον, με οικοδεσπότη το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ αποτελεί ορόσημο στον αγώνα δρόμου προκειμένου o Κάθετος Διάδρομος να ξεπεράσει τις παιδικές ασθένειες που αντιμετωπίζει (υψηλές χρεώσεις διαμετακόμισης, ρυθμιστική αβεβαιότητα, έλλειψη συντονισμού και ενιαίας γραμμής μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών) και να μπει στη φάση της…ενηλικίωσης. Και έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, στον απόηχο της θέσης σε ισχύ του ευρωπαϊκού Κανονισμού που δίνει ώθηση στην προσπάθεια υπέρβασης των εμποδίων και λειτουργεί ως μοχλός πίεσης προς όλους τους εμπλεκομένους να «πατήσουν γκάζι» για το έργο.
Η διπλή παρέμβαση των ΗΠΑ από την Αθήνα
H μετάβαση του έργου από την πιλοτική λειτουργία σε πλήρη εμπορική λειτουργία που σημαίνει μεταφορά «πλημμυρίδας αμερικανικού LNG και όχι απλώς σταγονιδίων», όπως το έθεσε ο ειδικός απεσταλμένος του Υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ Τζόσουα Βολζ (του οποίου η βασική αποστολή είναι ακριβώς το ξεκλείδωμα του Κάθετου Διαδρόμου) είναι αναγκαίος όρος για να επιτελέσει τον ρόλο του ως εναλλακτικού διαδρόμου προς την Ευρώπη που δεν αφορά μόνο το φυσικό αέριο αλλά και το εμπόριο και τις μεταφορές, διασυνδέοντας μια αγορά 100 εκατ, ατόμων όπως έχει σημειώσει ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.
Η αμερικανική πίεση προς τις Βρυξέλλες
Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με πληροφορίες, από την ελληνική πλευρά στο κρίσιμο ραντεβού της Ουάσιγκτον επιδιώκεται για να καθίσει στο τραπέζι και η πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης -σε υψηλό πολιτικό επίπεδο και όχι σε επίπεδο τεχνοκρατών- προκειμένου να ακούσει «από πρώτο χέρι» τις θέσεις των Αμερικανών και να τοποθετηθεί στο θέμα των ρυθμιστικών εμποδίων που εγείρει και τους ισχυρισμούς περί ασυμβατότητας του ενιαίου προϊόντος μεταφοράς LNG από την Ελλάδα έως την Ουκρανία -που αποτελεί την «καρδιά» του Κάθετου Διαδρόμου με τους κανόνες της αγοράς φυσικού αερίου της ΕΕ. «Περιμένουμε ρυθμιστική υποστήριξη από την Ευρώπη για ένα προβλέψιμο περιβάλλον» ήταν το ξεκάθαρο μήνυμα που έστειλε προ ημερών η πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, απηχώντας τις θέσεις του κ. Βολζ.
Οι υποψίες για υπονόμευση του Κάθετου Διαδρόμου «εκ των έσω»
Πέρα από την ενισχυμένη στήριξη από τις Βρυξέλλες, στη Σύνοδο Κορυφής θα επιδιωχθεί και η ευθυγράμμιση των ίδιων των εμπλεκόμενων χωρών, καθώς σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές ο βαθμός στήριξης του Κάθετου Διαδρόμου δεν είναι ίδιος σε όλες τις πρωτεύουσες. Οι ίδιες πηγές «δείχνουν» προς τη Ρουμανία, η οποία δείχνει να μην δείχνει την ίδια ζέση με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, καθώς φέρεται να δίνει προτεραιότητα στην εκμετάλλευση του εγχώριου κοιτάσματος φυσικού αερίου Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα, μια επένδυση ύψους 4 δις, ευρώ, με την παραγωγή του πρώτου αερίου να αναμένεται το 2027, το έτος δηλαδή που αναμένεται να πέσουν «τίτλοι τέλους» στο ρωσικό αέριο. Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις για παραγωγή 100 δις. κυβικών μέτρων αερίου από τον «Βαθύ Ποσειδώνα», τότε η Ρουμανία θα αναδεικνυόταν στον μεγαλύτερο παραγωγό αερίου της Ευρώπης, με δυνατότητα κάλυψης όχι μόνο των εγχώριων αναγκών, αλλά και εξαγωγών προς γειτονικές χώρες. «Γιατί η Ρουμανία να προωθεί τη μεταφορά αμερικανικού LNG αντί να εξάγει το δικό της αέριο προς την Ουκρανία ;» παρατηρεί στο iefimerida παράγων με άριστη γνώση του θέματος σχολιάζοντας την επαμφοτερίζουσα θέση του Βουκουρεστίου που αποτυπώθηκε και στην απροθυμία που επέδειξε να μειώσει τις χρεώσεις διαμετακόμισης. Την ίδια στιγμή, άλλες πηγές «βλέπουν» και γερμανικό δάκτυλο, καθώς αφενός η κρατική εταιρεία της Αυστρίας ΟΜV (που είναι ο λειτουργός του Neptun Deep και ιδιοκτήτης του 50%) είναι η «μακρά χειρ» της Βιέννης που λειτουργεί παραδοσιακά ως ενεργειακή «γέφυρα» μεταξύ Γερμανίας και Κεντρικής/Ανατολικής Ευρώπης, αφετέρου τα τερματικά της Γερμανίας αποτελούν πύλη εισόδου αμερικανικού LNG που φτάνει στην Ουκρανία μέσω Πολωνίας που είναι στην παρούσα φάση, η πιο ανταγωνιστική διαδρομή στον Κάθετο Διάδρομο
Προπομπός νέων deals η συμφωνία Atlantic SEE LNG - Naftogaz
Την ίδια ημέρα με τη Σύνοδο των Υπουργών, στην Ουάσιγκτον θα δώσουν ραντεβού και οι εκπρόσωποι των εταιρειών που συμμετέχουν στο project, από τους Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου έως τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η DFC και η Ex-Im Bank των ΗΠΑ που βρίσκονται σε ενεργές συζητήσεις για την χρηματοδότηση του εγχειρήματος, όπως αποκάλυψε ο κ. Βολζ και φυσικά τις εταιρίες που έχουν εκφράσει ενδιαφέρον για σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας LNG που θα μεταφέρονται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, όπως η AKTOR. Προπομπός των deals που αναμένεται να συναφθούν στην Ουάσιγκτον είναι αυτό που ανακοινώθηκε -όχι τυχαία- παράλληλα με την αμερικανική παρέμβαση της τελευταίας εβδομάδας για τον Κάθετο Διάδρομο και αφορούσε στην ενεργοποίηση της Atlantic SEE LNG, της κοινοπραξίας ΔΕΠΑ Εμπορίας και AKTOR για την εμπορία αμερικανικού LNG στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με την υπογραφή της πρώτης συμφωνίας πώλησης αμερικανικού LNG στην ουκρανική Naftogaz. Το φορτίο θα φτάσει στη Ρεβυθούσα, θα μεταφερθεί μέσω της «πρώτης Διαδρομής» (Route 1) του Κάθετου Διαδρόμου (σ.σ. η δεύτερη διαδρομή Route 2 έχει ως σημείο αφετηρίας την Αλεξανδρούπολη) και αναμένεται να παραδοθεί στην Ουκρανία τον επόμενο μήνα. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι στη συνάντηση της Ουάσιγκτον το βάρος θα πέσει στη σύναψη μακροπρόθεσμων συμβολαίων που είναι εκ των ων ουκ άνευ για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του Κάθετου Διαδρόμου και να καταστεί “bankable”, δηλαδή χρηματοδοτήσιμος από τις τράπεζες, καθώς υπάρχει χρηματοδοτικό κενό τόσο για τις απαιτούμενες επενδύσεις για την άρση των συμφορήσεων (κυρίως μεταξύ Βουλγαρίας και Ρουμανίας), όσο και για την επέκταση της δυναμικότητας που θα απαιτηθεί σε δεύτερο χρόνο, με την πλήρη εξάλειψη του ρωσικού αερίου από την εξίσωση. Την ίδια στιγμή, πληροφορίες κάνουν λόγο για υπογραφή μακροχρόνιας συμφωνίας (transit accord) που θα δίνει εγγυήσεις για τη χρήση των υποδομών σε βάθος χρόνου καθώς και για άσκηση πίεσης προς τις Βρυξέλλες για συμμετοχή στο χρηματοδοτικό κενό του Κάθετου Διαδρόμου.
Σε κάθε περίπτωση, το αν το διπλωματικό σπριντ θα αποδώσει και ο Κάθετος Διάδρομος θα «μπει στην πρίζα» με τον τρόπο που σχεδιάζεται και σε γρήγορους χρόνους θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι πολιτικές δεσμεύσεις θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένες πράξεις και σε απτές συμφωνίες.