Η μαγική λέξη «παραγωγικότητα» ακούγεται και γράφεται όλο και συχνότερα το τελευταίο διάστημα, προκειμένου να δοθούν εξηγήσεις για τις χαμηλές πτήσεις των μισθών, σε σχέση με τους σταθερά υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Πώς προσδιορίζεται, όμως, η «παραγωγικότητα»; Στα οικονομικά λεξικά, η παραγωγικότητα είναι ο δείκτης που μετρά πόσο αποτελεσματικά μετατρέπονται οι πόροι (όπως εργασία, ενέργεια, υλικά) σε παραγόμενα προϊόντα ή υπηρεσίες. Με απλά λόγια, μετρά την αξία που παράγεται ανά εργαζόμενο ή ανά ώρα εργασίας. Και κάπου εδώ ξεκινάνε οι παρερμηνείες, αφού πολλοί εργοδότες θεωρούν ότι για να αυξήσουν την παραγωγικότητα των εργαζομένων τους, πολύ απλά θα πρέπει να τους... λιώσουν στη δουλειά.
Προφανές είναι ότι αν η παραγωγικότητα εξασφαλιζόταν με... υπερωρίες, τότε η Ελλάδα θα βρισκόταν στην κορυφή της σχετικής κατάταξης, αφού σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat η εβδομαδιαία εργασία των Ελλήνων ξεπερνά κατά πολύ το προβλεπόμενο 40ωρο. Τα πράγματα είναι, όμως, πιο σύνθετα.
Για να αυξηθεί η παραγωγικότητα, θα πρέπει κράτος και επιχειρήσεις να δαπανήσουν κεφάλαια για να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες, που θα διευκολύνουν την παραγωγή αγαθών ή θα κάνουν αποδοτικότερη την εργασία, να στηρίξουν την εκπαίδευση και την κατάρτιση, να προωθήσουν την έρευνα και την ανάπτυξη. Εκεί ακριβώς υστερούμε κι αυτό αποτυπώνεται στα συγκριτικά στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, όπου το παραγόμενο προϊόν ενός Έλληνα εργαζόμενου υπολογίζεται σε μόλις 48,8 δολάρια την ώρα, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος είναι 71,1 δολάρια και η Ιρλανδία, που βρίσκεται στην κορυφή, «γράφει» 164,7 δολάρια.
Η περίπτωση της Ελλάδας και οι συλλογικές συμβάσεις -Η ανάλυση του εργατολόγου Γιάννη Καρούζου
Με αυτά τα δεδομένα, γίνεται κατανοητή η επιμονή διεθνών και εγχώριων οργανισμών, στην ανάγκη αλλαγής του μοντέλου της ελληνικής οικονομίας. Με απλά λόγια, αν δεν αλλάξουν και δεν εκσυγχρονιστούν οι ελληνικές επιχειρήσεις, τότε ο πλούτος που θα παράγουν θα παραμείνει ισχνός, άρα και η δυνατότητα μεγαλύτερων μισθολογικών αυξήσεων θα μείνει στα χαρτιά.
Κι αν για τις επιχειρήσεις μεγαλύτερου μεγέθους, τα πράγματα μοιάζουν πιο εύκολα, για τις περίπου 600 χιλιάδες μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι δείκτες προσαρμοστικότητας στις νέες τεχνολογίες άρα και η αντοχή τους για μεγαλύτερες αυξήσεις μισθών, δεν επιτρέπουν ιδιαίτερη αισιοδοξία.
Όπως παρατηρεί ο εργατολόγος Γιάννης Καρούζος, η κυβέρνηση ποντάρει στην επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλοί αύξησης των κλαδικών μισθών. Το στοίχημα είναι σημαντικό καθώς η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί μέσο μισθό 1.500 ευρώ το 2027 και προς το παρόν ο στόχος αυτός έχει εκπληρωθεί μόνο ως προς την πλήρη απασχόληση.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΤτΕ, στο 4μηνο Ιανουαρίου - Απριλίου 2026 στον επιχειρηματικό τομέα υπογράφηκαν 86 νέες επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες αφορούν 65.400 μισθωτούς. Από αυτές, όμως μόνοι οι 32 συμβάσεις, δηλαδή το 37% προβλέπουν αυξήσεις μισθών. Οι υπόλοιπες δεν περιλαμβάνουν μισθολογικές ρυθμίσεις.
Μεταξύ, των «μεγάλων» κλαδικών είναι μία τριετούς διάρκειας για τους εργαζομένους σε επιχειρήσεις ζαχαρωδών προϊόντων (με σωρευτικές αυξήσεις άνω του 20%), μία διετούς διάρκειας για τους εργαζομένους σε επισιτιστικά και τουριστικά καταστήματα (με αυξήσεις 7%-20%) και μία ετήσια για τους εργαζομένους των αρτοποιείων. Ως θετική εξέλιξη χαρακτηρίζεται, επίσης, από το υπουργείο Εργασίας, ο ανταγωνισμός αυξήσεων, που παρατηρείται στις συλλογικές συμβάσεις, οι οποίες υπογράφονται στις τράπεζες. Τι θα γίνει, όμως, με τους εργαζόμενους στο μέταλλο, το λιανεμπόριο, τις εταιρίες security, όπου τα περιθώρια αυξήσεων μοιάζουν αυτήν τη στιγμή περιορισμένα;
Οι τάσεις των μισθών
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, που ανέλυσε ο Γ. Καρούζος, οι ονομαστικές αμοιβές ανά μισθωτό την 3ετία 2026 - 2028, αναμένεται ότι θα αυξηθούν με ετήσιο ρυθμό κοντά στο 4%, ποσοστό που είναι κοντά στο προβλεπόμενο ποσοστό του πληθωρισμού για την αντίστοιχη περίοδο (3,8% το 2026, 2,6% το 2027 και 2,3% το 2028). Οι εκτιμήσεις αυτές αποτυπώνουν -επί της ουσίας- μια εικόνα στασιμότητας στην πορεία των πραγματικών, αποπληθωρισμένων μισθών, οι αυξήσεις των οποίων σε ονομαστικούς όρους επιβραδύνθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Ειδικά όσον αφορά στο 2026, στο α΄τρίμηνο συνεχίστηκε η επιβράδυνση των ετήσιων ρυθμών αύξησης τόσο των συνολικών αμοιβών (σε 4,5% από 7% το α΄τρίμηνο του 2025) όσο και των αμοιβών ανά μισθωτό (3,3% έναντι 4,2%).
Ταυτόχρονα, υποχώρησε ο ετήσιος ρυθμός ανόδου του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (σε 1,7% από 2,4%), αντανακλώντας σχεδόν αποκλειστικά την επιβράδυνση των μέσων αμοιβών, καθώς ο ρυθμός ανόδου της παραγωγικότητας υποχώρησε οριακά (1,5% έναντι 1,8%).
Το σημείο εκκίνησης, δηλαδή οι μισθοί του 2025, αν μη τι άλλο προβληματίζουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, ο μέσος ετήσιος πραγματικός μισθός στο σύνολο της οικονομίας παρουσίασε οριακή μόνο αύξηση την περίοδο 2019-2025 (+0,3%), ενώ συγκριτικά με το 2021, έτος έναρξης της πληθωριστικής κρίσης, ο μέσος ετήσιος πραγματικός μισθός μειώθηκε το 2025 κατά 1,3%.