Η αξία της φωτοβολταϊκής παραγωγής υποχωρεί, καθώς τα φωτοβολταϊκά διοχετεύουν μεγάλες ποσότητες ρεύματος στην αγορά τις μεσημεριανές ώρες, πιέζοντας τις τιμές. Το βράδυ, όταν η παραγωγή τους μειώνεται και η ζήτηση παραμένει υψηλή, οι τιμές ανεβαίνουν. Στις 29 Οκτωβρίου, η μέση χονδρεμπορική τιμή, δηλαδή η τιμή αγοράς του ρεύματος πριν φτάσει στα τιμολόγια των καταναλωτών ήταν 106 ευρώ για κάθε μεγαβατώρα από τις 09:00 έως τις 15:00. Από τις 17:00 έως τις 22:00 έφτασε κατά μέσο όρο τα 409 ευρώ, με ανώτατη τιμή τα 450 ευρώ/MWh.
Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την πρόκληση που περιγράφει ο Ανδρέας Πετροπουλέας, Energy Management Director της ENERWAVE και Πρόεδρος της Επιτροπής Ηλεκτρισμού του ΙΕΝΕ, η αγορά χρειάζεται ενέργεια σε ανταγωνιστικό κόστος τις ώρες που τη ζητά, όχι μόνο τις ώρες που υπάρχει άφθονη ηλιοφάνεια. Στην παρουσίασή του προτείνει έξι προτεραιότητες για να αξιοποιείται καλύτερα η παραγωγή των ΑΠΕ και να συγκρατείται το κόστος του ρεύματος μέσα στην ημέρα.
Έξι προτεραιότητες για ανταγωνιστικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας κάθε ώρα της ημέρας
Για τον κ. Πετροπουλέα , αυτή η απόσταση φωτίζει το βασικό πρόβλημα της ενεργειακής μετάβασης: η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος δεν αρκεί, αν η ενέργεια δεν είναι διαθέσιμη στις ώρες που τη χρειάζονται η βιομηχανία και οι καταναλωτές, σε ανταγωνιστικό κόστος. Η αξία της ηλιακής παραγωγής, άλλωστε, έχει υποχωρήσει: το capture rate των φωτοβολταϊκών η μέση τιμή που αποσπά η παραγωγή τους σε σχέση με τη μέση τιμή της αγοράς έπεσε στο 44% το πρώτο εξάμηνο του 2026, από 71,9% την αντίστοιχη περίοδο του 2024.
Στην παρουσίασή του, ο Πετροπουλέας διαρθρώνει τις προτεραιότητες σε τρεις χρονικούς ορίζοντες: άμεση ανακούφιση από το κόστος, διαρθρωτικές παρεμβάσεις στα δίκτυα και την ευελιξία, και διασφάλιση επάρκειας μαζί με τον αποδοτικό εξηλεκτρισμό.
1. Μείωση χρεώσεων και στοχευμένη στήριξη
Για την άμεση συγκράτηση του κόστους, πρώτη προτεραιότητα είναι ο περιορισμός των επιβαρύνσεων στους καταναλωτές μέσης και υψηλής τάσης και η στοχευμένη στήριξη των επιλέξιμων κλάδων. Το ζητούμενο, σύμφωνα με την προσέγγιση της παρουσίασης, είναι οι ενισχύσεις να κατευθύνονται εκεί όπου το ενεργειακό κόστος επηρεάζει περισσότερο την ανταγωνιστικότητα της παραγωγής.
Η παρέμβαση αυτή αφορά το άμεσο κόστος που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις. Δεν υποκαθιστά, όμως, τις αλλαγές που απαιτούνται για να περιοριστούν οι μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών σε βάθος χρόνου.
2. Συμβάσεις προμήθειας προσαρμοσμένες στο προφίλ κατανάλωσης
Η δεύτερη προτεραιότητα είναι οι συμβάσεις ηλεκτρικής ενέργειας να λαμβάνουν υπόψη πότε καταναλώνει κάθε επιχείρηση. Ένα εργοστάσιο που λειτουργεί κυρίως τη νύχτα έχει διαφορετικές ανάγκες από μια μονάδα με υψηλή μεσημβρινή κατανάλωση, όταν η φωτοβολταϊκή παραγωγή είναι αυξημένη.
Συμβάσεις προσαρμοσμένες στο προφίλ φορτίου μπορούν να συνδυάζουν αντιστάθμιση του κινδύνου τιμών με κίνητρα για μεταφορά της κατανάλωσης στις φθηνότερες ώρες. Έτσι, η επιχείρηση δεν αντιμετωπίζει την προμήθεια ως ενιαία τιμή για όλες τις ώρες, αλλά τη συνδέει με τον πραγματικό τρόπο λειτουργίας της.
3. Δίκτυα και διασυνδέσεις για να φτάνει η ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά την ενίσχυση των δικτύων και των ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Ο Πετροπουλέας υπερασπίζεται τη φιλοσοφία του Target Model, επισημαίνοντας ότι οι διαφορές τιμών μεταξύ αγορών μπορούν να δώσουν το σήμα για την ανάπτυξη νέων υποδομών. Όταν αυτές δεν κατασκευάζονται, η δυνατότητα μεταφοράς φθηνότερης ενέργειας παραμένει περιορισμένη και οι αποκλίσεις τιμών επιμένουν.
Στην παρουσίαση αναφέρονται, μεταξύ άλλων, η αξιοποίηση του κανόνα του 70% για τη διασυνοριακή δυναμικότητα και η δυναμική αξιολόγηση των γραμμών μεταφοράς. Η θέση του είναι ότι το μοντέλο της αγοράς χρειάζεται υποδομές για να λειτουργήσει στην πράξη: χωρίς επαρκή δίκτυα, οι εμπορικές ευκαιρίες μεταξύ περιοχών δεν μετατρέπονται σε πραγματικές ροές ενέργειας.
4. Αποθήκευση και ευέλικτη ζήτηση με βάση τις ανάγκες του συστήματος
Η τέταρτη προτεραιότητα είναι η αποθήκευση, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα των καταναλωτών να μετακινούν μέρος της ζήτησής τους σε άλλες ώρες. Το ΕΣΕΚ προβλέπει για το 2030 εγκατεστημένη ισχύ μπαταριών 4,3 GW και χωρητικότητα 11 GWh, ενώ η απόκριση ζήτησης μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση των αιχμών.
Ο Πετροπουλέας υπογραμμίζει ότι οι επενδύσεις στις μπαταρίες χρειάζονται σωστό σχεδιασμό, ώστε να λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις ΑΠΕ και να αποφεύγονται φαινόμενα «κανιβαλισμού» της αξίας τους. Το ίδιο κριτήριο, υποστηρίζει, πρέπει να ισχύει και για τις επενδύσεις αυτοπαραγωγής: η επιλογή φωτοβολταϊκών χρειάζεται να βασίζεται στο προφίλ κατανάλωσης κάθε επιχείρησης και όχι μόνο στη διαθεσιμότητα μιας τεχνολογίας.
5. Ευέλικτες μονάδες αερίου και διασφάλιση επάρκειας
Η πέμπτη προτεραιότητα αφορά τις μονάδες φυσικού αερίου, τις οποίες ο Πετροπουλέας θεωρεί αναγκαίες για την κάλυψη των αιχμών, την ευελιξία και την εξισορρόπηση του συστήματος. Εφόσον καλούνται να λειτουργούν μόνο για λίγες ώρες ενδεικτικά, τρεις ή τέσσερις την ημέρα εισηγείται μηχανισμό ισχύος που θα αποζημιώνει τη διαθεσιμότητά τους και θα διασφαλίζει ότι μπορούν να παρέμβουν όταν χρειάζεται.
Συνδέει την επάρκεια και με την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου και στην τιμή TTF. Στο παράδειγμα κόστους που παραθέτει, αύξηση της τιμής του αερίου κατά 10 ευρώ/MWh ανεβάζει κατά περίπου 18,5 ευρώ/MWh το μεταβλητό κόστος μιας μονάδας συνδυασμένου κύκλου, ενώ αύξηση κατά 10 ευρώ ανά τόνο CO₂ προσθέτει περίπου 3,4 ευρώ/MWh. Η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και η αντιστάθμιση των κινδύνων τιμής αποτελούν, επομένως, μέρος της ίδιας συζήτησης για το κόστος και την ασφάλεια εφοδιασμού.
6. Εξηλεκτρισμός εκεί όπου μειώνει το συνολικό κόστος
Η έκτη προτεραιότητα είναι ο εξηλεκτρισμός της βιομηχανίας και της θέρμανσης όπου μπορεί να μειώσει το συνολικό κόστος για τον καταναλωτή ή την επιχείρηση. Η σύγκριση, όπως επισημαίνεται στην παρουσίαση, χρειάζεται να γίνεται με βάση τη χρήσιμη ενέργεια, το αποτέλεσμα που λαμβάνει ο χρήστης, όπως η απόσταση που διανύει ένα αυτοκίνητο ή η θερμότητα που παρέχεται σε ένα κτίριο, και όχι μόνο τις κιλοβατώρες που αγοράζει.
Η IEA εκτιμά ότι οι χώρες που εισάγουν καύσιμα θα μπορούσαν, σε σενάριο ταχύτερου εξηλεκτρισμού, να μειώσουν τους λογαριασμούς ενεργειακών εισαγωγών τους κατά περισσότερα από 400 δισ. δολάρια έως το 2035, σε σύγκριση με το 2025. Η ίδια ανάλυση καταγράφει σημαντικό δυναμικό εξηλεκτρισμού με τις σημερινές τεχνολογίες και τις υφιστάμενες οικονομικές συνθήκες.
Οι έξι προτεραιότητες συγκλίνουν σε έναν στόχο. Η διαθέσιμη ισχύς να μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια που φτάνει στον καταναλωτή την ώρα που τη χρειάζεται, με κόστος που στηρίζει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.