Η Ανατολική Αττική μετατρέπεται στο μεγαλύτερο «εργοτάξιο» αποχέτευσης της χώρας και ταυτόχρονα στο πρώτο μεγάλο πεδίο εφαρμογής της νέας στρατηγικής για τη διαχείριση των υδάτων. Σχεδόν το 40% του επενδυτικού προγράμματος της ΕΥΔΑΠ, ύψους περίπου 2,5 δισ. ευρώ, κατευθύνεται στην περιοχή, όπου δρομολογούνται έργα που προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ, με στόχο να αντιμετωπιστεί μία από τις μεγαλύτερες περιβαλλοντικές εκκρεμότητες της χώρας.
Η Ανατολική Αττική γίνεται το πρώτο μεγάλο πεδίο εφαρμογής της νέας στρατηγικής για τα ύδατα, καθώς το εκτεταμένο πρόγραμμα έργων της ΕΥΔΑΠ αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο συλλέγονται, επεξεργάζονται και επαναχρησιμοποιούνται τα λύματα. Με επενδύσεις που προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ, νέα δίκτυα αποχέτευσης, δύο Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων και υποδομές ανακυκλωμένου νερού, η περιοχή επιχειρεί να αφήσει πίσω της ένα διαχρονικό έλλειμμα υποδομών και να περάσει σε ένα νέο μοντέλο διαχείρισης των υδατικών πόρων.
Σημειώνεται πως η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση του νέου σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας ολοκληρώθηκε μόλις χθες και προβλέπει την επέκταση των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ, την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και ένα πιο συγκεντρωτικό μοντέλο οργάνωσης των υπηρεσιών ύδατος. Παράλληλα, εισάγει τη δυνατότητα μεταφοράς αρμοδιοτήτων ύδρευσης, αποχέτευσης και άρδευσης, καθώς και την εκπόνηση οργανωμένων επενδυτικών σχεδίων για κάθε περιοχή που εντάσσεται στο νέο πλαίσιο.
Για πολλά χρόνια, η Ανατολική Αττική αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της μητροπολιτικής Αθήνας. Ο πληθυσμός αυξανόταν, νέες κατοικίες, επιχειρήσεις και τουριστικές εγκαταστάσεις αναπτύσσονταν διαρκώς, όμως η αποχέτευση συνέχιζε να βασίζεται σε χιλιάδες βόθρους. Η απουσία ολοκληρωμένων δικτύων επιβάρυνε το περιβάλλον, δημιουργούσε κινδύνους για τους υπόγειους υδροφορείς και οδήγησε την Ελλάδα αντιμέτωπη με ευρωπαϊκές κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση με την οδηγία περί επεξεργασίας αστικών λυμάτων.
Η μεγαλύτερη συγκέντρωση επενδύσεων της ΕΥΔΑΠ
Η έκταση της παρέμβασης αποτυπώνεται και στους προϋπολογισμούς. Από το συνολικό επενδυτικό πρόγραμμα της ΕΥΔΑΠ, ύψους περίπου 2,5 δισ. ευρώ, σχεδόν το 39% αφορά έργα στην Ανατολική Αττική. Οι επενδύσεις καλύπτουν οκτώ δήμους και περισσότερους από 400.000 κατοίκους, ενώ σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης προέρχεται από ευρωπαϊκούς πόρους, με τη συγχρηματοδότηση ορισμένων έργων να φτάνει έως και το 90%.
Η κλίμακα του προγράμματος αποτυπώνεται τόσο στα έργα που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη όσο και σε εκείνα που προετοιμάζονται για την επόμενη φάση. Σήμερα εκτελούνται εργολαβίες συνολικού ύψους περίπου 260 εκατ. ευρώ, έχουν εξασφαλιστεί χρηματοδοτήσεις 530 εκατ. ευρώ, ενώ έργα προϋπολογισμού 470 εκατ. ευρώ βρίσκονται στο στάδιο ωρίμανσης των μελετών. Παράλληλα, νέα έργα ύψους περίπου 255 εκατ. ευρώ προετοιμάζονται για δημοπράτηση, διευρύνοντας ακόμη περισσότερο το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο.
Από τους βόθρους σε ένα ενιαίο αποχετευτικό σύστημα - Το κρίσιμο 12μηνο
Το πρόγραμμα δεν αφορά απλώς την επέκταση των δικτύων αποχέτευσης, αλλά τη δημιουργία ενός ενιαίου συστήματος συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας λυμάτων σε ολόκληρη την Ανατολική Αττική. Μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί περίπου 450 χιλιόμετρα αποχετευτικών αγωγών και περισσότερες από 14.000 εξωτερικές διακλαδώσεις, ενώ ο συνολικός σχεδιασμός προβλέπει την ανάπτυξη περίπου 1.500 χιλιομέτρων δικτύων.
Το επόμενο δωδεκάμηνο θεωρείται καθοριστικό. Σύμφωνα με τη διοίκηση της ΕΥΔΑΠ, έως τα μέσα του 2027 θα έχουν ολοκληρωθεί σημαντικά τμήματα των δικτύων, θα βρίσκονται σε εξέλιξη ακόμη περισσότερα εργοτάξια και θα έχουν αναδειχθεί οι ανάδοχοι για τις νέες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων. Παράλληλα, θα ξεκινήσουν νέα έργα αποχέτευσης στα Γλυκά Νερά και στο Καπανδρίτι, ενώ οι εργασίες θα επεκταθούν και σε νέες περιοχές της Παιανίας.
Δύο νέα Κέντρα Επεξεργασίας Λυμάτων αλλάζουν τον χάρτη
Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκονται δύο νέες μονάδες επεξεργασίας λυμάτων. Το Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Ραφήνας – Πικερμίου – Σπάτων – Αρτέμιδας, προϋπολογισμού περίπου 100 εκατ. ευρώ, και το ΚΕΛ Μαραθώνα, ύψους 52,6 εκατ. ευρώ, αποτελούν τις βασικές υποδομές πάνω στις οποίες θα στηριχθεί το νέο σύστημα.
Στόχος της ΕΥΔΑΠ είναι οι διαγωνισμοί για τις δύο εγκαταστάσεις να έχουν ολοκληρωθεί μέσα στο 2027 και οι μονάδες να τεθούν σε πλήρη λειτουργία έως το 2030. Με την ολοκλήρωσή τους, η Ανατολική Αττική θα αποκτήσει για πρώτη φορά ολοκληρωμένη υποδομή συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας λυμάτων, καλύπτοντας ένα διαχρονικό έλλειμμα που χαρακτήριζε την περιοχή.
Από τα λύματα στην άρδευση 13.000 στρεμμάτων
Η σημαντικότερη ίσως καινοτομία του σχεδίου δεν αφορά μόνο την επεξεργασία των λυμάτων, αλλά την αξιοποίησή τους ως νέου υδατικού πόρου. Το νέο μοντέλο μετατοπίζει το βάρος από τη διαχείριση των αποβλήτων στην επαναχρησιμοποίηση του νερού, ενσωματώνοντας στην πράξη τις αρχές της κυκλικής οικονομίας και της ανθεκτικότητας απέναντι στη λειψυδρία.
Το επεξεργασμένο νερό από τα δύο ΚΕΛ θα διοχετεύεται μέσω νέου αρδευτικού δικτύου μήκους άνω των 134 χιλιομέτρων, καλύπτοντας περισσότερα από 13.000 στρέμματα γεωργικών καλλιεργειών και χώρων πρασίνου. Περισσότερα από 6.000 στρέμματα βρίσκονται στις περιοχές Παιανίας, Κορωπίου και Σαρωνικού, περίπου 4.000 στρέμματα στη Ραφήνα, το Πικέρμι και τα Σπάτα-Αρτέμιδα, ενώ ακόμη 2.800 στρέμματα αφορούν τον Μαραθώνα.
Κατά τους θερινούς μήνες θα διατίθενται περίπου 6,1 εκατ. κυβικά μέτρα ανακτημένου νερού για την άρδευση αμπελώνων, ελαιώνων και άλλων καλλιεργειών, καθώς και ακόμη 1,5 εκατ. κυβικά μέτρα για το αστικό πράσινο. Τον χειμώνα, περίπου 2,7 εκατ. κυβικά μέτρα θα αξιοποιούνται για τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων, συμβάλλοντας στην προστασία των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων.
Η επιλογή αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η λειψυδρία εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη χώρα. Δεν είναι τυχαίο ότι το ίδιο σχέδιο νόμου του ΥΠΕΝ περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την επιτάχυνση έργων αντιμετώπισης της λειψυδρίας, συνδέοντας πλέον τη διαχείριση των λυμάτων με τη συνολική πολιτική για την προστασία και την επαναχρησιμοποίηση των υδατικών πόρων.
Η επόμενη φάση και οι προκλήσεις
Το πρόγραμμα δεν ολοκληρώνεται με τα έργα που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη. Η δεύτερη φάση περιλαμβάνει νέες παρεμβάσεις στο Κίτσι Κρωπίας, στον Δήμο Σαρωνικού και στο Καπανδρίτι, επεκτείνοντας σταδιακά την κάλυψη του αποχετευτικού συστήματος και σε περιοχές που μέχρι σήμερα παρέμεναν εκτός σχεδιασμού.
Παράλληλα, η υλοποίηση ενός τόσο σύνθετου προγράμματος εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντικές προκλήσεις. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές, τα αχαρτογράφητα δίκτυα κοινής ωφέλειας, οι χρονοβόρες αδειοδοτικές διαδικασίες, οι ανατιμήσεις στις πρώτες ύλες και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν τόσο το κόστος όσο και τα χρονοδιαγράμματα των έργων.