Παγώνουν, όπως όλα δείχνουν, οι προκαταρκτικές συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν που θα λάμβαναν χώρα σήμερα στο Μπούργκενστοκ της Ελβετίας.
- Η Τεχεράνη αναστέλλει τις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, συνδέοντας την πρόοδό τους με τη στρατιωτική δραστηριότητα του Ισραήλ στον Λίβανο. Θεωρεί τις ισραηλινές επιχειρήσεις παραβίαση των αρχών της νέας συνεννόησης, θέτοντας το λιβανικό ζήτημα ως κεντρικό παράγοντα.
- Παρά την αναβολή, ισχύει προθεσμία 60 ημερών για την τελική συμφωνία, με κρίσιμα ζητήματα όπως τα Στενά του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα. Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ προχώρησαν ήδη στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
- Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Χαμενεΐ, εγκρίνει τη συμφωνία παρά τις επιφυλάξεις του, κατηγορώντας τον Τραμπ για «απόγνωση». Ο Αμερικανός πρόεδρος απαντά αναμένοντας κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα και τήρηση των δεσμεύσεων.
- Η συμφωνία προκαλεί αντιδράσεις στις ΗΠΑ, με Ρεπουμπλικάνους να την επικρίνουν. Ο αντιπρόεδρος Βανς την υπερασπίζεται, θέτοντας όρους στο Ιράν, ενώ ο Νετανιάχου διαχωρίζει τη σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ από τον πόλεμο με την Τεχεράνη.
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι ο Τζέι Ντι Βανς δεν θα πραγματοποιήσει σήμερα το προγραμματισμένο ταξίδι του στην Ελβετία, παρότι αναμενόταν να συμμετάσχει σε διαβουλεύσεις για τα επόμενα βήματα της συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.
Σύμφωνα με εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου, οι οργανωτικές λεπτομέρειες των επαφών δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί, γι’ αυτό και το ταξίδι δεν πραγματοποιείται προς το παρόν.
Η Τεχεράνη επικαλείται τις εξελίξεις στον Λίβανο
Σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο Al Mayadeen, το οποίο θεωρείται προσκείμενο στη Χεζμπολάχ, η ιρανική διαπραγματευτική αντιπροσωπεία ανέστειλε την αναχώρησή της για την Ελβετία εξαιτίας της συνεχιζόμενης ισραηλινής στρατιωτικής δραστηριότητας στον νότιο Λίβανο.
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι η αποστολή είχε ήδη ολοκληρώσει τις προετοιμασίες της για την αναχώρηση, πριν ληφθεί η απόφαση αναβολής. Η Τεχεράνη φέρεται να είχε προειδοποιήσει εκ των προτέρων τόσο την Ουάσιγκτον όσο και τους διεθνείς μεσολαβητές ότι το ζήτημα του Λιβάνου αποτελεί βασικό παράγοντα για την πορεία των συνομιλιών.
Κατά την ιρανική προσέγγιση, οι επιχειρήσεις του Ισραήλ εντός λιβανικού εδάφους συνιστούν παραβίαση των βασικών αρχών που περιλαμβάνονται στο νέο πλαίσιο συνεννόησης. Για τον λόγο αυτόν, η Τεχεράνη θεωρεί ότι η εξέλιξη της κατάστασης στον Λίβανο επηρεάζει άμεσα την προοπτική προόδου των διαπραγματεύσεων.
Η Ελβετία ανακοίνωσε την ακύρωση των σημερινών συνομιλιών ΗΠΑ-Ιράν
Η δύσκολη εξίσωση της 60ήμερης προθεσμίας
Παρά την αναβολή, η αμερικανική πλευρά δηλώνει ότι συνεχίζει να επιδιώκει την έναρξη τεχνικών συνομιλιών το συντομότερο δυνατόν. Ο Βανς είχε αναφέρει ότι αναμένεται να μεταβεί στην Ελβετία μέσα στο Σαββατοκύριακο, στο πλαίσιο της προθεσμίας των 60 ημερών για πιθανή συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν.
Οι συνομιλίες, μέσα σε ορίζοντα περίπου δύο μηνών, αναμένεται να οδηγήσουν σε ένα τελικό κείμενο συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Στην κορυφή της ατζέντας των διαπραγματεύσεων βρίσκονται κρίσιμα ζητήματα, όπως το καθεστώς λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ μετά το πέρας της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου, καθώς και ο χειρισμός του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
Οι ΗΠΑ προχώρησαν στην άρση του ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν, μετά τη συμφωνία των δύο πλευρών για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (US Central Command) επιβεβαίωσε, μέσω ανάρτησης στο Χ (πρώην Twitter), ότι ο αποκλεισμός τερματίζεται «σύμφωνα με την εντολή του Προέδρου Τραμπ». Παράλληλα, ανέφερε πως ορισμένα αμερικανικά πολεμικά πλοία θα παραμείνουν «στην ευρύτερη περιοχή».
Χαμενεΐ: «Ο Τραμπ από απόγνωση χρησιμοποίησε κάθε είδους μοχλό πίεσης για την επίτευξη της συμφωνίας»
Λίγο αργότερα ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, δήλωσε ότι ενέκρινε τη συμφωνία με τις ΗΠΑ, παρότι έχει «διαφορετική άποψη», χωρίς να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις.
Όπως ανέφερε, επέτρεψε την προώθηση της συμφωνίας μετά από διαβεβαιώσεις του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν ότι θα «προστατεύσει τα δικαιώματα του ιρανικού έθνους».
Ο Χαμενεΐ κατηγόρησε τον Ντόναλντ Τραμπ ότι «από απόγνωση χρησιμοποίησε κάθε είδους μοχλό πίεσης» για να επιτευχθεί η συμφωνία.
Παράλληλα, σημείωσε πως στο μέλλον θα υπάρξουν «διά ζώσης διαπραγματεύσεις» μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει «αποδοχή της θέσης του εχθρού».
Πρόκειται για την πρώτη δημόσια τοποθέτησή του σχετικά με τη συμφωνία. Δεν είχε εμφανιστεί δημόσια από τότε που ανέλαβε καθήκοντα τον Μάρτιο, μετά τη δολοφονία του πατέρα του και προκατόχου του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου που πυροδότησαν τον περιφερειακό πόλεμο.
Τραμπ: «Κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα»
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν απάντησε άμεσα στις δηλώσεις του Χαμενεΐ, ωστόσο σε ανάρτησή του στο Truth Social ανέφερε ότι αναμένει κατάπαυση του πυρός «σε όλα τα μέτωπα», συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Παράλληλα, τόνισε ότι αναμένει από τις χώρες της Μέσης Ανατολής να τηρήσουν τη δέσμευσή τους ώστε να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμφωνία έχει ήδη τεθεί σε ισχύ και ξεκινά περίοδος 60 ημερών για περαιτέρω συνομιλίες, η οποία μπορεί να παραταθεί με κοινή συναίνεση.
Το βασικό περιεχόμενο της συμφωνίας
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν περιλαμβάνει 14 βασικά σημεία, μεταξύ των οποίων:
- το άνοιγμα των Στενού του Ορμούζ,
- τη δέσμευση ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα,
- τη δημιουργία ταμείου 300 δισ. δολαρίων για «ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη» του Ιράν, χωρίς υποχρέωση συμμετοχής των ΗΠΑ.
Παράλληλα, προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα πρέπει να καταλήξουν σε τελική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης.
ΗΠΑ: Αντιδράσεις στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικανών
Η συμφωνία έχει προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, κυρίως από Ρεπουμπλικανούς βουλευτές.
Ο γερουσιαστής Μπιλ Κάσιντι χαρακτήρισε τη συμφωνία «τη χειρότερη εξωτερική πολιτική αποτυχία των τελευταίων δεκαετιών», υποστηρίζοντας ότι: οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν δεν περιορίστηκαν και πως η Τεχεράνη απέκτησε στρατηγικό πλεονέκτημα μέσω των απειλών στα Στενά του Ορμούζ.
Βανς: Το Ιράν δεν θα λάβει οικονομική βοήθεια ή άρση κυρώσεων αν δεν τηρήσει τις υποχρεώσεις του
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς υπερασπίστηκε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν δεν θα λάβει οικονομική βοήθεια ή άρση κυρώσεων αν δεν τηρήσει τις υποχρεώσεις του.
Όπως είπε, η συμφωνία απαιτεί από την Τεχεράνη: την καταστροφή των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και τη δέσμευση ότι δεν θα χρηματοδοτεί ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Παράλληλα, επέκρινε Ισραηλινούς υπουργούς που ασκούν δημόσια κριτική στη συμφωνία, υπογραμμίζοντας ότι το Ισραήλ πρέπει να «προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα».
Νετανιάχου: «Η σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ είναι ξεχωριστή από τον πόλεμο με το Ιράν»
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, τόνισε τη σημασία των στενών σχέσεων με τις ΗΠΑ, δηλώνοντας ότι η Ουάσιγκτον στάθηκε «ώμο με ώμο» με το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.
Ωστόσο, τόσο το Ισραήλ όσο και η Χεζμπολάχ συνέχισαν ανταλλαγές επιθέσεων μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, με πλήγματα στον Λίβανο που προκάλεσαν απώλειες.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η σύγκρουσή του με τη Χεζμπολάχ είναι ξεχωριστή από τον πόλεμο με το Ιράν, ενώ η Χεζμπολάχ απορρίπτει τους όρους της συμφωνίας.
Η αμερικανική κυβέρνηση εκτιμά πως η συμφωνία αποτελεί βάση για μια ευρύτερη ειρηνευτική διαδικασία, χωρίς ωστόσο να έχουν επιλυθεί τα βασικά ζητήματα.
Κεντρικό στοιχείο των επόμενων εβδομάδων θα είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων εντός του 60ήμερου πλαισίου, που θα κρίνει αν η συμφωνία θα οδηγήσει σε οριστική σταθεροποίηση ή σε νέα κλιμάκωση.
Όλα κρίνονται στις τεχνικές συνομιλίες
Η αναβολή της πρώτης συνάντησης στη Γενεύη υπενθυμίζει ότι η συμφωνία βρίσκεται ακόμη σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο.
Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται καθοριστικές, καθώς από την έναρξη και την πορεία των τεχνικών διαπραγματεύσεων θα εξαρτηθεί η δυνατότητα μετατροπής της προσωρινής εκεχειρίας σε μια πιο μόνιμη συμφωνία.
Η διαχείριση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, η άρση των κυρώσεων, το καθεστώς ασφαλείας στα Στενά του Ορμούζ και οι ευρύτερες ισορροπίες στη Μέση Ανατολή συνθέτουν μια σύνθετη εξίσωση, η οποία θα κρίνει εάν η συμφωνία Ουάσιγκτον - Τεχεράνης θα αποτελέσει την αρχή μιας νέας περιόδου σταθερότητας ή απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα σε μια περιοχή που παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη σε νέες κρίσεις.