Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επέλεξε να κάνει μια κίνηση γεμάτη συμβολισμούς δωρίζοντας εξάσφαιρο περίστροφο στους ηγέτες που έλαβαν μέρος στην σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Ένα από τα πιο ασυνήθιστα διπλωματικά δώρα των τελευταίων ετών βρέθηκε στα χέρια των ηγετών του ΝΑΤΟ μετά τη Σύνοδο Κορυφής στην Άγκυρα.
Ο πρόεδρος της Τουρκίας αποφάσισε να προσφέρει στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων ένα χαραγμένο περίστροφο με πυρομαχικά, μια κίνηση που προκάλεσε έκπληξη, αλλά και αρκετά ερωτήματα για το μήνυμα που ήθελε να στείλει.
Αρκετοί ηγέτες δήλωσαν ότι ανακάλυψαν το περιεχόμενο του πακέτου δώρων αρκετή ώρα αργότερα ή ότι δεν είχαν δει ποτέ τι περιείχε, πριν οι υπηρεσίες ασφαλείας τους επέμβουν και κατασχέσουν προσωρινά τα όπλα.
Το δώρο προκάλεσε ακόμη και προβλήματα πρωτοκόλλου, καθώς η μεταφορά πραγματικών πυροβόλων όπλων μεταξύ χωρών απαιτεί ειδικές διαδικασίες, άδειες και ελέγχους ασφαλείας.
Το δώρο του Ερντογάν στους ηγέτες του ΝΑΤΟ
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ ήταν ο πρώτος που αποκάλυψε δημόσια την ύπαρξη του ασυνήθιστου δώρου. Μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την πτήση επιστροφής μετά τις διήμερες συνομιλίες στην Άγκυρα, ανέφερε ότι ο ίδιος και άλλοι ηγέτες έλαβαν ένα περίστροφο με χαραγμένο το όνομά τους.
Το όπλο βρισκόταν μέσα σε ένα κόκκινο κουτί με μαύρη επένδυση. Δίπλα υπήρχαν έξι πραγματικές σφαίρες, καθώς και ένα σημείωμα που ανέφερε ότι τα όπλα εξαιρούνταν από τους ελέγχους εξαγωγής.
Ήταν ένα δώρο που, σύμφωνα με αξιωματούχους αρκετών χωρών, δημιούργησε πρωτοφανείς σκηνές ανάμεσα στις ομάδες ασφαλείας των αντιπροσωπειών.
«Ένα ασυνήθιστο δώρο από τον Πρόεδρο Ερντογάν στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ: Ένα περίστροφο με πυρομαχικά, χαραγμένο με το όνομά μου», έγραψε ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Πέτερ Μάγιαρ στην πλατφόρμα X.
Για κάποιους ηγέτες, η αποκάλυψη του περιεχομένου του δώρου ήρθε πολύ αργότερα.
Ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ πληροφορήθηκε την ακριβή φύση του δώρου μόνο όταν είχε ήδη προσγειωθεί στη χώρα του.
«Ο πρωθυπουργός εξεπλάγη και το παρέδωσε αμέσως στην αστυνομία του αεροδρομίου, ώστε να τοποθετηθεί σε ασφαλές χρηματοκιβώτιο και το θέμα να αντιμετωπιστεί σύμφωνα με τις σχετικές διαδικασίες», δήλωσε αξιωματούχος στο AFP.
Η ομάδα ασφαλείας του Βέλγου πρωθυπουργού ανέλαβε επίσης τη διαχείριση των όπλων που δόθηκαν στους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών, την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Η φον ντερ Λάιεν, σύμφωνα με τον εκπρόσωπό της, «εξέφρασε τις ευχαριστίες της» προς τον Ερντογάν για το δώρο, αλλά αποφάσισε να αποσύρει το περίστροφο από την κυκλοφορία και να το δωρίσει σε στρατιωτικό μουσείο.
Αντίστοιχη απόφαση έλαβε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος σχεδιάζει να τοποθετήσει το δικό του περίστροφο στο Πολεμικό Μουσείο της Αθήνας.
Ο πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου Λουκ Φρίτεν ανακοίνωσε ότι το όπλο θα αποθηκευτεί μαζί με τα υπόλοιπα διπλωματικά δώρα, αλλά πρώτα θα καταστεί «αμετάκλητα άχρηστο».
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ κατάφερε να πάρει μαζί του το περίστροφό του, όμως άφησε τα πυρομαχικά στην Τουρκία, σύμφωνα με Καναδούς αξιωματούχους.
Δήλωσε μάλιστα με χιούμορ: «Μου έκανε εντύπωση ότι το δώρο μου, το σιρόπι σφενδάμου, ήταν κάπως ανεπαρκές».
Το όπλο που δόθηκε στον πρωθυπουργό της Σουηδίας Ούλφ Κρίστερσον «θα πρέπει να μεταφερθεί στη Σουηδία σύμφωνα με όλες τις ισχύουσες διαδικασίες», ανέφερε η ομάδα του.
Το περίστροφο που δόθηκε στον πρόεδρο της Πολωνίας Κάρολ Ναβρότσκι έφτασε επίσης με ασφάλεια, όμως το περιστατικό προκάλεσε ανησυχία λόγω ενός προηγούμενου ατυχήματος.
Τον Δεκέμβριο του 2022, ο αρχηγός της αστυνομίας της Πολωνίας είχε επιστρέψει από την Ουκρανία με έναν εκτοξευτή αντιαρματικών χειροβομβίδων που είχε λάβει ως δώρο. Η συσκευή εξερράγη στο γραφείο του, τραυματίζοντάς τον ελαφρά και προκαλώντας μεγάλες ζημιές στο αρχηγείο της αστυνομίας στη Βαρσοβία.
Αυτή τη φορά, πάντως, συνεργάτης του Ναβρότσκι εμφανίστηκε καθησυχαστικός.
«Είναι βέβαιο ότι κανείς δεν πρόκειται να πυροβολήσει», δήλωσε σε τοπικό ραδιοφωνικό σταθμό.
Γιατί ένα περίστροφο ως διπλωματικό δώρο;
Το βασικό ερώτημα που τέθηκε μετά τη Σύνοδο Κορυφής ήταν γιατί ένα τέτοιο δώρο;
Παρότι οι ανταλλαγές δώρων ανάμεσα σε ηγέτες είναι συνηθισμένη πρακτική στη διεθνή διπλωματία, ένα λειτουργικό πυροβόλο όπλο με πραγματικά πυρομαχικά αποτελεί κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο.
Το δώρο δημιούργησε απορίες ιδιαίτερα επειδή η Σύνοδος του ΝΑΤΟ είχε επικεντρωθεί σε κρίσιμα ζητήματα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και οι σχέσεις της Συμμαχίας με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Η τουρκική προεδρία δεν έδωσε άμεση εξήγηση για την επιλογή του συγκεκριμένου δώρου.
Ωστόσο, το μήνυμα πιθανότατα συνδέεται με έναν από τους βασικούς στόχους της Τουρκίας: Την προβολή της αμυντικής της βιομηχανίας.
Το περίστροφο βρισκόταν σε ξύλινη βιτρίνα με μαύρη επένδυση, στην οποία υπήρχαν η τουρκική σημαία, το λογότυπο του ΝΑΤΟ και μια πινακίδα που ανέφερε:
«Gumusay, το πρώτο πιστόλι τύπου ρεβόλβερ που κατασκευάστηκε στη χώρα μας».
Οι εικόνες που δημοσίευσαν αρκετοί ηγέτες έδειχναν ότι επρόκειτο για το Gumusay .357 Magnum, ένα σπάνιο περίστροφο έξι βολών που κατασκευάστηκε από την τουρκική εταιρεία όπλων MKE τη δεκαετία του 1990.
Η επιλογή του συγκεκριμένου όπλου φαίνεται να αποτελεί αναφορά στην ιστορία και την εξέλιξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε σημαντικό εργαλείο εξαγωγών και εξωτερικής πολιτικής για την Άγκυρα.
Η σύγχρονη τουρκική παραγωγή όπλων επικεντρώνεται κυρίως σε ημιαυτόματα πιστόλια και στρατιωτικό εξοπλισμό, ωστόσο το Gumusay αποτελεί περισσότερο ένα συλλεκτικό σύμβολο.
Οι Τούρκοι κατασκευαστές όπλων έχουν εισχωρήσει δυναμικά στην ευρωπαϊκή αγορά πυροβόλων όπλων με φθηνά πιστόλια και κυνηγετικά όπλα, αμφισβητώντας παλαιότερες ιταλικές και βελγικές μάρκες.
Σύμφωνα με την οργάνωση Small Arms Survey, η Τουρκία ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας μικρών όπλων παγκοσμίως μεταξύ 2019 και 2024, με εξαγωγές περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, πίσω μόνο από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιταλία.
Το μήνυμα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας
Η επιλογή του δώρου αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν συνδεθεί με το περιεχόμενο της ομιλίας του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Σύνοδο Κορυφής.
Ο Τούρκος πρόεδρος έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη ενίσχυσης της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των συμμάχων και ζήτησε την άρση των περιορισμών στις αμυντικές σχέσεις μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ.
«Κύριε Γενικέ Γραμματέα και κύριοι αρχηγοί κρατών, ως Τουρκία έχουμε λάβει μέτρα για να αυξήσουμε το ποσοστό των αμυντικών δαπανών μας στο 3,5% πριν από το 2030. Έχουμε ήδη επιτύχει τον στόχο του 1,5%. Η πραγματική επιτυχία της χώρας μας είναι η πρόοδος που έχει σημειώσει η αμυντική βιομηχανία», ανέφερε.
Ο Ερντογάν υποστήριξε ότι η Τουρκία βρίσκεται πλέον «μεταξύ των 10 πρώτων χωρών στον κόσμο» στον τομέα αυτό και ανακοίνωσε πρόσθετο προϋπολογισμό 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την αεροπορική και πυραυλική άμυνα.
«Πρέπει να αρθούν οι περιορισμοί μεταξύ των συμμάχων», τόνισε ο Τούρκος πρόεδρος κατά την έναρξη των εργασιών της Συνόδου με σαφείς αιχμές συγκεκριμένα στην Ευρώπη:
«Ευρωπαίοι σύμμαχοι αναλαμβάνουμε μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα της ηπείρου, πρέπει επίσης να αποφύγουμε μέτρα που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την ενότητα της Συμμαχίας και τις διατλαντικές σχέσεις».
Η Τουρκία θέλει να παρουσιάσει τον εαυτό της όχι μόνο ως στρατιωτική δύναμη εντός του ΝΑΤΟ, αλλά και ως σημαντικό παίκτη στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια αγορά αμυντικού εξοπλισμού. Δύσκολα μπορεί να ερμηνευτεί δοαφορετικά ο συμβολισμός που συνόδευσε το δώρο του Τούρκου προέδρου.