Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ιουνίου (18-19/06), οι Αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων θα συζητήσουν για ένα θέμα που, όπως είναι διατυπωμένο στην ημερήσια διάταξη, μοιάζει ουδέτερο και ανώδυνο: «Παγκόσμιες οικονομικές προκλήσεις».
Πίσω από αυτή τη γενική και αόριστη διατύπωση κρύβεται ένα θέμα ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή οικονομία που όμως διχάζει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως προς το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί: Οι σχέσεις ΕΕ-Κίνας.
Ας δούμε πρώτα τα νούμερα:
To εμπορικό ισοζύγιο ΕΕ-Κίνας για το 2025 ήταν ελλειμματικό κατά 360.5 δις. ευρώ. Με άλλα λόγια, 1 δις. ευρώ έλλειμα την ημέρα!
Το πρώτο τετράμηνο του 2026 το έλλειμα έφτασε τα 98 δις. ευρώ, αυξημένο κατά 7.2% σε σχέση με το αντίστοιχο τετράμηνο του 2025. Οι εισαγωγές προϊόντων από την Κίνα σημείωσαν αύξηση 2.0 % ενώ οι εξαγωγές της ΕΕ μειώθηκαν κατά 7.5%. Ο κλάδος που «χτυπήθηκε» πιο σκληρά ήταν η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία αλλά δεν είναι ούτε ο μόνος ούτε ο πρώτος. H ευρωπαϊκή βιομηχανία φωτοβολταϊκών χτυπήθηκε κατά κύματα την τελευταία 15ετία από μαζικές εισαγωγές φτηνών, κρατικά επιδοτούμενων, κινεζικών πάνελ και οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις του κλάδου χρεοκόπησαν. Γιατί είναι πρακτικά αδύνατον η οικονομία της αγοράς να ανταγωνιστεί τον κρατικό καπιταλισμό. Γιατί περί αυτού πρόκειται: το οικονομικό μοντέλο της Κίνας συνδυάζει ένα πανίσχυρο, συγκεντρωτικό κι απολύτως παρεμβατικό κράτος, που ελέγχει όλους τους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας -είτε ως ιδιοκτήτης είτε ως ελεγκτής-με έναν καπιταλισμό που βασίζεται στην αγορά. Το αποτέλεσμα είναι «win-win” και για τις κρατικές και για τις ιδιωτικές κινεζικές επιχειρήσεις.
Το ερώτημα είναι τί κάνουμε εδώ στην Ευρώπη. Όταν ρωτήθηκε σχετικά, στην εκδήλωση για τα 15 χρόνια του iefimerida, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε ως εξής: «Μιλάμε για τις εμπορικές σχέσεις (ΕΕ-Κίνας) από την πλευρά του παραγωγού ή του καταναλωτή; Γιατί αν θέλεις φτηνό αυτοκίνητο, ουδείς μπορεί να ανταγωνιστεί τους Κινέζους. Η Κίνα έχει υπερπαραγωγική ικανότητα (overcapacity), επιδοτούμενη. Κι αυτό συνιστά κίνδυνο..».
Αλήθεια είναι αυτό. Από την οπτική του καταναλωτή, ουδείς μπορεί να ανταγωνιστεί τις φτηνές τιμές των κινεζικών προϊόντων. Σήμερα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, χθες των πάνελ για φωτοβολταϊκά, αύριο των αιολικών, των μετασχηματιστών ισχύος, των δικτύων ενέργειας και τηλεπικοινωνιών, της μεταλλουργίας, της χημικής βιομηχανίας. Για να μην μιλήσουμε για την υψηλή τεχνολογία, τη ρομποτική και την αυτοματοποίηση, την τεχνητή νοημοσύνη, όπου η Κίνα κάνει ήδη θαύματα.
Ας δούμε όμως το θέμα και από την πλευρά του (ευρωπαίου) παραγωγού: Η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Κίνας, που εισέρχεται μαζικά στην ευρωπαϊκή αγορά με υψηλές κρατικές επιδοτήσεις, έρχεται να προστεθεί στο υψηλό ενεργειακό κόστος, στο κόστος άνθρακα, στις υψηλές εξαρτήσεις στον νευραλγικό κλάδο των κρίσιμων πρώτων υλών και βεβαίως στο βάρος «συμμόρφωσης» προς τα ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά και κοινωνικά στάνταρ -που αποτελούν μέρος του αξιακού μας συστήματος.
Όλα αυτά μαζί, συνδυαζόμενα με τις γενικότερες αναταράξεις στο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον, οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια ολόκληρους κλάδους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας στον αφανισμό…
Όμως η περαιτέρω συρρίκνωση της παραγωγικής βάσης της Ευρώπης έχει συνέπειες που ξεπερνούν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας. Είναι συνέπειες υπαρξιακού χαρακτήρα για το ίδιο το ευρωπαϊκό σχέδιο και τα κράτη-μέλη της ΕΕ, όπως κατ΄επανάληψη έχει προειδοποιήσει ο Μάριο Ντράγκι.
Αυτή τη φορά, θα πρέπει να αποδώσουμε εύσημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή γιατί έχει δει εγκαίρως το πρόβλημα και έχει επεξεργαστεί ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προτάσεων, ζητώντας από τους Αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων το πράσινο φως για την υλοποίησή του. Ωστόσο, όπως έχει συμβεί και με τον «Βιομηχανικό Επιταχυντή» (Industrial Accelerator Act), μια επίσης φιλόδοξη πρόταση της Επιτροπής που υποβλήθηκε στις 4 Μαρτίου, οι 27 έχουν μεγάλες δυσκολίες να συμφωνήσουν.
Γιατί πολλές κυβερνήσεις στην Ευρώπη λειτουργούν με γνώμονα τον εσωτερικό αντίκτυπο των αποφάσεων, όχι μεσοπρόθεσμα αλλά «εδώ και τώρα».
Κατανοητό και αναπόφευκτο ως ένα βαθμό, γιατί ευτυχώς για μας, στην Ευρώπη έχουμε δημοκρατία, έχουμε διαδικασίες -δεν λειτουργούμε με την «ενός ανδρός Αρχή».
Αλλά δεν μπορούμε και να αγνοούμε τα όσα συμβαίνουν γύρω μας, τις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνται και εν τέλει θα απειλήσουν όχι μόνο την οικονομία μας αλλά και τη δημοκρατία και το αξιακό μας σύστημα.
Πριν από 10 περίπου χρόνια, ο Ίλια Λέοναρντ Πφέιφερ, Ολλανδός συγγραφέας και πρώην κλασσικός φιλόλογος, δημοσίευσε ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα με τίτλο “Grand Hotel Europa”.
Πρόκειται για την ιστορία ενός παλιού, αριστοκρατικού πλην ξεπεσμένου ευρωπαϊκού ξενοδοχείου, που εξαγοράζεται τελικά από έναν πλούσιο Κινέζο, που το μετατρέπει σε μια υπερπολυτελή μονάδα, χωρίς ρίζες και χωρίς ταυτότητα.
Μέσα από την ιστορία αυτή, ο Πφέϊφερ, φανατικός ευρωπαϊστής, περιγράφει τις αντιφάσεις της Ευρώπης και τους κινδύνους για το μέλλον της: μια ξεπεσμένη «αριστοκράτισσα» με πλούσιο ιστορικό και πολιτιστικό παρελθόν, που δεν έχει πια άλλο τρόπο επιβίωσης εκτός από τους πλούσιους ξένους επισκέπτες της…
Ακραίο σενάριο ποιητική αδεία; Μακάρι να σταθούν όλοι στο ύψος των περιστάσεων και ο Πφέϊφερ να μην αποδειχθεί προφητικός.