Λίγες ώρες πριν αρχίσει να καίγεται η Γαλλία, οι ηγέτες της Ευρώπης, στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, αδυνατούσαν να συμφωνήσουν στα περισσότερα από τα ζητήματα που τέθηκαν.
Είτε αφορούσαν τα μέτρα για την αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους, είτε για το νέο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε για την στεγαστική κρίση. Έχουν άραγε αντιληφθεί οι ηγέτες της Ευρώπης την εκρηκτική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η κοινωνία σε πολλά κράτη – μέλη; Μπορούν να αφουγκραστούν τις ανησυχίες των νέων και των φτωχότερων οικογενειών της Γηραιάς Ηπείρου; Είναι διατεθειμένοι να πάρουν τις απαραίτητες αποφάσεις ώστε να αποφορτιστεί η ατμόσφαιρα; Έχουν τα πολιτικά, δημοσιονομικά και άλλα περιθώρια με δεδομένο το διεθνές περιβάλλον ή το προεκλογικό σκηνικό σε μεγάλες χώρες της Ε.Ε. όπως η Γαλλία;
Το σίγουρο είναι πως δε μπορούν να παραμείνουν αδρανείς ή να διαφωνούν σε όλα όπως συμβαίνει τον τελευταίο καιρό εν μέσω συνθημάτων περί ισχυρότερης Ευρώπης και άλλα ηχηρά παρόμοια.
Η απογοήτευση των νέων μεγαλώνει, το κόστος ζωής εκτοξεύεται με την άνοδο τιμών στα καύσιμα να δυσκολεύει περαιτέρω την κατάσταση, οι υπηρεσίες του δημοσίου αποδυναμώνονται με πρώτα θύματα τις φτωχότερες οικογένειες. Την ίδια στιγμή οι πολίτες κατακλύζονται από πληροφορίες για την έκρηξη εσόδων του πλουσιότερου 1% ή για τη συνεχή διεύρυνση της ψαλίδας μεταξύ μισθών και αμοιβών στα ανώτερα στελέχη. Ταυτόχρονα η αναταραχή στις αγορές περιορίζει τις δυνατότητες των πολιτικών εντός του σημερινού συμβατικού πλαισίου όπως δείχνει η δημοσιονομική κατάσταση στη Γαλλία ή οι πιέσεις της Γερμανίας για δραστικές περικοπές του κοινοτικού προϋπολογισμού ώστε να της περισσέψουν κονδύλια που θα χρησιμοποιήσει εντός της χώρας για να αναχαιτίσει την ακροδεξιά.
Ο απολογισμός του τελευταίου μήνα στη Γαλλία, όπως τον καταγράφει η Le Figaro, είναι βαρύς. Περισσότεροι από 800 αστυνομικοί δέχθηκαν επίθεση, περίπου 250 νέοι τραυματίστηκαν, σχεδόν 150 διευθυντές και μέλη του προσωπικού της δημόσιας εκπαίδευσης ξυλοκοπήθηκαν και δεκάδες σχολικά κτίρια παραδόθηκαν στις φλόγες. Όλα αυτά πριν από το Σάββατο όταν δεκάδες χιλιάδες φοιτητές, μαθητές και «Κίτρινα Γιλέκα» έκλεισαν δρόμους και συγκρούστηκαν με την αστυνομία με τους τηλεοπτικούς δέκτες να γεμίζουν από σκηνές βίας. Το κύμα όμως δεν σταματά στα γαλλικά σύνορα. Μαθητές διαδηλώνουν στο Τορίνο «ακριβώς όπως στη Γαλλία», ενώ κινητοποιήσεις καταγράφονται στη Γερμανία, το Βέλγιο, την Ιρλανδία, την Ελλάδα και πάνω απ' όλα στην Ισπανία.
Ο Γάλλος ιστορικός Πιερ Ροζανβαλόν αποδίδει την έκρηξη στη «γεροντοκρατία», την κυριαρχία δηλαδή των μεγαλύτερων εις βάρος των νεότερων, την οποία περιγράφει στο τελευταίο του βιβλίο «Η τυραννία του παρόντος». Στην Ισπανία οι νέοι 18 έως 24 ετών αντιπροσωπεύουν μόλις το 10% του εκλογικού σώματος, ενώ οι συνταξιούχοι αποτελούν τεράστια πολιτική δύναμη και το συνταξιοδοτικό σύστημα παραμένει χωρίς μεταρρύθμιση, ζώντας με δανεικά. Περισσότεροι από το 50% των νέων θεωρούν τη στεγαστική κρίση το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής. Στη Μάλαγα, όπου η πλατεία του Συντάγματος γέμισε σκηνές διαμαρτυρίας, τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 30% την τελευταία δεκαετία.
Στη Γαλλία το 40% των ψηφοφόρων κάτω των 24 ετών εμφανίζεται να στηρίζει τον Ζαν-Λικ Μελανσόν με τις ακραίες θέσεις εξ αριστερών. Ο 16χρονος που βρίσκεται σήμερα στον δρόμο ήταν μόλις έξι ετών όταν ο Εμανουέλ Μακρόν ανέλαβε την προεδρία. Ο δημοσκόπος Ζερόμ Φουρκέ, του Γαλλικού Ινστιτούτου Κοινής Γνώμης (Ifop), επισημαίνει ότι πυροσβέστες και νοσοκομειακό προσωπικό καταγγέλλουν ελλιπή εξοπλισμό και υποχρηματοδότηση, ενώ η λεηλασία στο Λούβρο πριν από έναν χρόνο άνοιξε τα μάτια των Γάλλων, αφού «ούτε τα κοσμήματα του στέμματος είναι πλέον ασφαλή». Ο Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ, μιλώντας στην El País, εντοπίζει τη διαφορά από τον Μάη του ‘68. Τότε οι νέοι ήταν αισιόδοξοι, ενώ σήμερα κινούνται από τον φόβο για την κλιματική αλλαγή, τους πολέμους και την επιδείνωση των οικονομικών και επαγγελματικών τους προοπτικών.
Απέναντι σε αυτή την πίεση, οι Βρυξέλλες εμφανίζονται διχασμένες. Ύστερα από περίπου 12 ώρες διαπραγματεύσεων, που ολοκληρώθηκαν λίγο πριν από τα μεσάνυχτα, η συζήτηση για τον νέο επταετή προϋπολογισμό 2028-2034 δεν έφερε συμφωνία, με διπλωμάτες να περιγράφουν την ατμόσφαιρα ως «αρκετά τεταμένη». Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ζητεί περικοπή περίπου 400 δισ. ευρώ από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ύψους 1.985 δισ. ευρώ, ενώ ο Μακρόν στηρίζει την πρόταση για αύξηση των δαπανών κατά περίπου 50% σε σχέση με τον προηγούμενο προϋπολογισμό. Ελλάδα, Πολωνία και Ρουμανία ζητούν όσο το δυνατόν περισσότερα κονδύλια. Οι πιθανότητες συμβιβασμού φέτος, γύρω στα 1.700 δισ. ευρώ, κρίνονται πολύ χαμηλές, την ώρα που το 2027 έρχονται εκλογές σε Πολωνία και Γαλλία.
Το ίδιο αδιέξοδο απειλεί και τη στέγαση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις αρχές Σεπτεμβρίου τον νόμο για την προσιτή κατοικία, με ενιαίους κανόνες για τις πιεσμένες αγορές και περιορισμούς στη βραχυχρόνια μίσθωση σε περιοχές όπου οι τιμές αγοράς κατοικίας ξεπερνούν κατά οκτώ φορές το εισόδημα. Το γερμανικό Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, με πρωτοβουλία της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, της Βαυαρίας και του Σλέσβιχ-Χολστάιν, απάντησε με ένσταση 54 σημείων, κατηγορώντας τις Βρυξέλλες για υπέρβαση αρμοδιοτήτων. «Το κλειδί της πόρτας για την πολιτική κατοικίας ανήκει στα κρατίδια και τους δήμους», δήλωσε η υπουργός Δόμησης Ίνα Σάρενμπαχ, σύμφωνα με την Die Welt. Αν το ένα τρίτο των εθνικών κοινοβουλίων ακολουθήσει, η Επιτροπή θα πρέπει να αναθεωρήσει την πρότασή της.
Την ίδια ώρα, η Αθήνα δέχεται ετησίως κάποια εκατομμύρια περισσότερους επισκέπτες σε σχέση με το παρελθόν και οι μαζικές αγορές ακινήτων από ξένους έχουν εκτοξεύσει τις τιμές, η Βαρκελώνη έχει αποφασίσει την απαγόρευση κάθε βραχυχρόνιας μίσθωσης κανονικών διαμερισμάτων έως το 2028, ενώ αντίστοιχα μέτρα λαμβάνονται και σε άλλες πόλεις του ευρωπαϊκού Νότου. Η έκρηξη των τιμών ενέργειας ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Αλλά οι ηγέτες της Ευρώπης δυσκολεύονται να αντιληφθούν την κατάσταση ενώ ακόμα περισσότερο δυσκολεύονται να λάβουν αποφάσεις.