Η επιστροφή της περίφημης Ταπισερί της Μπαγιέ στη Βρετανία σχεδόν μία χιλιετία μετά τη δημιουργία της δεν αποτελεί μόνο ένα κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός.
- Η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν είναι υφαντό αλλά ένα κέντημα μήκους 68,4 μέτρων. Αφηγείται με μάλλινες κλωστές τη σύγκρουση του Γουλιέλμου της Νορμανδίας και του Χάρολντ για το αγγλικό στέμμα, η οποία κορυφώθηκε το 1066.
- Η Νορμανδική Κατάκτηση άλλαξε ριζικά την πολιτική, κοινωνική και γλωσσική δομή της Αγγλίας. Η Ταπισερί αποτελεί μοναδικό ιστορικό τεκμήριο για τη μεσαιωνική ζωή, την αρχιτεκτονική, την ενδυμασία και την πολεμική τακτική της εποχής.
- Το ευαίσθητο έργο, που επέζησε για σχεδόν μια χιλιετία, δανείστηκε η Γαλλία στο Βρετανικό Μουσείο έως το 2027. Η μεταφορά του αποτέλεσε επιχείρηση υψηλής τεχνολογίας και ο δανεισμός του σύμβολο διπλωματικής φιλίας.
- Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρησιμοποίησε την ενιαία παρουσίαση της Ταπισερί ως επιχείρημα για την επανένωση των Γλυπτών. Τόνισε ότι το ελληνικό αίτημα αφορά την αποκατάσταση της αισθητικής και ιστορικής ενότητας του Παρθενώνα.
Για την Ελλάδα, η έκθεσή της στο Βρετανικό Μουσείο απέκτησε και μια ιδιαίτερη συμβολική διάσταση, καθώς αποτέλεσε την αφορμή για την παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Guardian υπέρ της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Ο πρωθυπουργός έθεσε στο άρθρο γνώμης του στη βρετανική εφημερίδα ένα απλό αλλά ισχυρό ερώτημα: θα μπορούσε ποτέ κάποιος να θεωρήσει ότι η Ταπισερί της Μπαγιέ θα γινόταν καλύτερα κατανοητή αν κοβόταν στα δύο, με το ένα τμήμα να εκτίθεται στο Λονδίνο και το άλλο στη γαλλική πόλη Μπαγιέ; Η απάντηση είναι προφανής, επισημαίνει, και εκεί ακριβώς εντοπίζει την αναλογία με τα Γλυπτά του Παρθενώνα, τα οποία δημιουργήθηκαν ως αναπόσπαστα μέρη ενός ενιαίου μνημείου και σήμερα βρίσκονται μοιρασμένα ανάμεσα στην Αθήνα και το Λονδίνο.
Η Ταπισερί, αντίθετα, έχει διατηρηθεί ως ένα ενιαίο έργο. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τόσο εντυπωσιακή την εμπειρία της: ο επισκέπτης μπορεί να παρακολουθήσει ολόκληρη την αφήγηση, από τα γεγονότα που προηγήθηκαν της Νορμανδικής Κατάκτησης της Αγγλίας μέχρι τη Μάχη του Χέιστινγκς και τον θάνατο του Χάρολντ.
Δεν είναι ταπισερί, αλλά ένα τεράστιο κέντημα
Παρά το όνομά της, η Ταπισερί της Μπαγιέ δεν είναι από τεχνικής άποψης ταπισερί. Πρόκειται για κέντημα με μάλλινες κλωστές πάνω σε λινό ύφασμα, μήκους περίπου 68,4 μέτρων και ύψους περίπου 50 εκατοστών. Το έργο αποτελείται από εννέα τμήματα διαφορετικού μήκους και χρησιμοποιεί μάλλινες κλωστές σε δέκα διαφορετικά χρώματα.
Πάνω στο ύφασμα ξετυλίγεται μια εντυπωσιακή εικονογραφημένη αφήγηση του 11ου αιώνα. Εμφανίζονται εκατοντάδες ανθρώπινες μορφές, άλογα, πλοία, όπλα, ζώα και κτίρια, ενώ λατινικές επιγραφές βοηθούν στην εξέλιξη της ιστορίας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο άνδρες που διεκδίκησαν το αγγλικό στέμμα: ο Γουλιέλμος, δούκας της Νορμανδίας, και ο Χάρολντ, ο Αγγλοσάξονας βασιλιάς της Αγγλίας.
Η αφήγηση οδηγεί στα γεγονότα του 1066, όταν ο Γουλιέλμος πέρασε τη Μάγχη, συγκρούστηκε με τον στρατό του Χάρολντ και τον νίκησε στη Μάχη του Χέιστινγκς στις 14 Οκτωβρίου. Λίγους μήνες αργότερα στέφθηκε βασιλιάς της Αγγλίας ως Γουλιέλμος Α΄, γνωστός στην ιστορία ως Γουλιέλμος ο Κατακτητής.
Η «εικονογραφημένη» ιστορία μιας κατάκτησης
Η σημασία της Ταπισερί ξεπερνά την απλή απεικόνιση μιας μάχης. Αποτελεί ένα μοναδικό ιστορικό τεκμήριο για μια από τις σημαντικότερες καμπές στην αγγλική ιστορία.
Η Νορμανδική Κατάκτηση άλλαξε την πολιτική και κοινωνική δομή της Αγγλίας. Η παλιά αγγλοσαξονική αριστοκρατία αντικαταστάθηκε σε μεγάλο βαθμό από Νορμανδούς ευγενείς, οικοδομήθηκαν κάστρα σε ολόκληρη τη χώρα και η Εκκλησία απέκτησε νέα ηγεσία.
Η επίδραση έφτασε μέχρι τη γλώσσα. Μετά το 1066, χιλιάδες γαλλικές λέξεις πέρασαν στα αγγλικά, ιδιαίτερα στους τομείς του Δικαίου, της διοίκησης και της κοινωνικής ζωής.
Παράλληλα, η Ταπισερί της Μπαγιέ προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινότητα του Μεσαίωνα: από τα πλοία και την πολεμική εξάρτυση μέχρι την αρχιτεκτονική, την ενδυμασία και τις κοινωνικές σχέσεις της εποχής.
Ένα έργο που επέζησε σχεδόν 1.000 χρόνια
Ίσως το μεγαλύτερο θαύμα είναι ότι το κέντημα κατάφερε να επιβιώσει για σχεδόν μία χιλιετία. Η ευαισθησία του υλικού το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο στην υγρασία, τη φωτιά, τη μούχλα, τα έντομα και τη φθορά.
Η Ταπισερί εκτίθεται στην Μπαγιέ από το 1983, όμως το μουσείο της πόλης είναι σήμερα κλειστό για εργασίες ανακαίνισης. Για τον λόγο αυτό η Γαλλία συμφώνησε να τη δανείσει στο Βρετανικό Μουσείο, όπου παρουσιάζεται από τις αρχές Σεπτεμβρίου έως το 2027.
Η μεταφορά της αποτέλεσε από μόνη της μια επιχείρηση υψηλής τεχνολογίας, με ειδικά κατασκευασμένο προστατευτικό κιβώτιο και αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες, ακριβώς λόγω της εξαιρετικής ευαισθησίας του έργου.
Η υποδοχή της στη Βρετανία ήταν εντυπωσιακή. Η έκθεση στο Βρετανικό Μουσείο παρουσιάζει ολόκληρη την Ταπισερί της Μπαγιέ σε οριζόντια διάταξη, επιτρέποντας στους επισκέπτες να αντιληφθούν για πρώτη φορά σε τέτοια κλίμακα τη συνοχή της αφήγησης.
Η έκθεσή της έχει αποκτήσει, παράλληλα, έντονη διπλωματική συμβολική αξία. Ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ χαρακτήρισε τον δανεισμό της σύμβολο εμπιστοσύνης και φιλίας μεταξύ Γαλλίας και Βρετανίας, ενώ η συμφωνία συνοδεύεται από βρετανικό δανεισμό σημαντικών αντικειμένων προς γαλλικά μουσεία.
Από τη Μπαγιέ στον Παρθενώνα
Είναι αυτή ακριβώς η έννοια της ενότητας που επέλεξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης για να επαναφέρει στο προσκήνιο το αίτημα της Ελλάδας.
Στο άρθρο του στον Guardian, ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η Ταπισερί της Μπαγιέ έχει αξία όχι μόνο λόγω των επιμέρους σκηνών της, αλλά και επειδή το κοινό μπορεί να τη δει ως ένα ενιαίο έργο. Αντίστοιχα, τα Γλυπτά του Παρθενώνα δημιουργήθηκαν ως τμήματα ενός συγκεκριμένου αρχιτεκτονικού συνόλου.
Ο ίδιος σημειώνει ότι η ελληνική θέση δεν αφορά την «εκκένωση» των μουσείων του κόσμου, αλλά μια συγκεκριμένη περίπτωση: την αποκατάσταση της φυσικής, αισθητικής και ιστορικής ενότητας ενός μνημείου: του Παρθενώνα.
Έτσι, η Ταπισερί της Μπαγιέ βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας παράδοξης ιστορικής συγκυρίας: ένα έργο που αφηγείται μια κατάκτηση και έχει συνδεθεί βαθιά με την ιστορία της Αγγλίας ταξίδεψε από τη Γαλλία στη Βρετανία ως ένα ενιαίο σύνολο.
Και αυτή ακριβώς η εικόνα χρησιμοποιείται από την ελληνική πλευρά για να τεθεί εκ νέου το ερώτημα για τα Γλυπτά του Παρθενώνα: αν η ακεραιότητα ενός ιστορικού έργου θεωρείται αυτονόητη στην περίπτωση της Ταπισερί της Μπαγιέ, γιατί να μην αποτελέσει το ίδιο επιχείρημα τη βάση για την επανένωση ενός μνημείου που δημιουργήθηκε εξαρχής ως ενιαίο αρχιτεκτονικό σύνολο;