Η πρώτη προκαταρκτική δικαστική διαδικασία, που θα βασίζεται στα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι Ρώσοι στη Μαριούπολη, προετοιμάζεται στη Χάγη, σύμφωνα με τον εκλεγμένο δήμαρχο της πόλης και επικεφαλής της Στρατιωτικής Διοίκησης της Μαριούπολης, Βαντίμ Μποϊτσένκο.
Ο Μποϊτσένκο μίλησε αποκλειστικά στο iefimerida.gr για το μεγάλο έγκλημα στη Μαριούπολη, για τη σχέση της πόλης με τον ελληνισμό και για το πώς οι Μαριουπολίτες βλέπουν σήμερα το μέλλον τους.
Σύμφωνα με τον δήμαρχο Μαριούπολης, στον πυρήνα της υπόθεσης Mariupol Justice -που θα πάει στη Χάγη- βρίσκονται χιλιάδες μαρτυρίες κατοίκων, δεκάδες χιλιάδες φωτογραφικά και βιντεοληπτικά τεκμήρια, καθώς και δορυφορικές εικόνες που καταγράφουν την καταστροφή της πόλης.
«Σήμερα μπορούμε, με βάση τις μαρτυρίες και τη διαδικασία επαλήθευσης, να επιβεβαιώσουμε τον θάνατο περίπου 12.500 αμάχων στη Μαριούπολη», δηλώνει ο Μποϊτσένκο.
«Γνωρίζουμε ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, έχουμε ονόματα, μαρτυρίες, φωτογραφίες, βίντεο και στοιχεία από νοσοκομεία και αυτόπτες μάρτυρες» λέει ο ίδιος στο iefimerida.gr.
Η δημοτική και στρατιωτική διοίκηση της Μαριούπολης έχει συγκεντρώσει περίπου 20.000 γραπτές καταθέσεις ανθρώπων που είδαν συγγενείς, γείτονες και φίλους τους να σκοτώνονται. Άλλες περίπου 9.000 αναφορές βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία ελέγχου.
«Έχουμε συγκεντρώσει 56.000 φωτογραφικά και βιντεοληπτικά τεκμήρια, δορυφορικές εικόνες και στοιχεία για περίπου 125.000 κτίρια και εγκαταστάσεις», αναφέρει. «Θέλουμε να πραγματοποιηθεί η πρώτη προκαταρκτική ακρόαση στη Χάγη. Δεν θα είναι ακόμη η τελική δίκη και δεν θα εκδοθεί απόφαση, αλλά πραγματικοί δικαστές θα ακούσουν πραγματικούς μάρτυρες της Μαριούπολης».
Για τη διαδικασία έχουν επιλεγεί περίπου 350 μάρτυρες, οι οποίοι, σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν λάβει την απαραίτητη ψυχολογική και νομική προετοιμασία.
«Αυτοί οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να σταθούν ενώπιον δικαστών και να περιγράψουν όσα έζησαν. Θέλουμε η φωνή της Μαριούπολης να ακουστεί στη Χάγη και τα εγκλήματα να μην παραμείνουν ατιμώρητα», λέει ο Βαντίμ Μποϊσένκο.
Οι εκτιμήσεις για τον πραγματικό αριθμό των θυμάτων παραμένουν υψηλότερες. Με βάση τη μεθοδολογία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι νεκροί υπολογίζονται περίπου σε 22.000, ενώ κάτοικοι και διάφοροι φορείς μιλούν ακόμα και για περισσότερους από 100.000 νεκρούς.
«Η μεθοδολογία δεν μπορεί πάντα να αποτυπώσει την πραγματικότητα», εξηγεί ο Μποϊτσένκο. «Μπορεί να υπολογίζει 20 νεκρούς σε μια πολυκατοικία, ενώ οι μάρτυρες γνωρίζουν ότι εκεί σκοτώθηκαν εκατό. Στο Θέατρο Δράματος δεν σκοτώθηκε ένας άνθρωπος, αλλά εκατοντάδες».
Ο ελληνισμός στην ταυτότητα της Μαριούπολης
Πριν από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας, η Μαριούπολη αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ελληνισμού στην Ουκρανία.
Στην πόλη λειτουργούσαν σχολεία όπου διδασκόταν η ελληνική γλώσσα, πολιτιστικοί σύλλογοι, μουσεία και πανεπιστημιακά τμήματα αφιερωμένα στην ελληνική ιστορία και τον πολιτισμό.
«Πάντοτε λέγαμε ότι περίπου ένας στους πέντε κατοίκους της Μαριούπολης είχε ελληνική καταγωγή», σημειώνει ο Μποϊτσένκο. «Για εμάς ήταν πολύ σημαντικό να διατηρήσουμε αυτή την ταυτότητα, όχι ως κάτι ξένο προς την Ουκρανία, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος της ουκρανικής Μαριούπολης».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το σχέδιο επαναλειτουργίας του αεροδρομίου της πόλης, το οποίο η δημοτική αρχή σχεδίαζε να ονομάσει προς τιμήν του Αρχίπ Κουίντζι, του σπουδαίου Ουκρανού ζωγράφου ελληνικής καταγωγής.
«Στις 23 Φεβρουαρίου 2022 συζητούσαμε ακόμη το μέλλον του αεροδρομίου», θυμάται. «Θέλαμε να του δώσουμε το όνομα του Κουίντζι. Είχαμε σχεδιάσει αίθουσες εμπνευσμένες από τους πίνακές του, ώστε όποιος έφτανε στη Μαριούπολη να αισθανόταν αμέσως το πνεύμα της ελληνικής κουλτούρας και της κοινής μας ιστορίας».
Λίγες ώρες αργότερα, στις 24 Φεβρουαρίου, οι πρώτοι ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν την περιοχή του αεροδρομίου.
Η καταστροφή της ελληνικής κληρονομιάς
Η εισβολή έπληξε και την ιστορική μνήμη της ελληνικής κοινότητας της Μαριούπολης.
«Η Ελληνική Πλατεία που είχαμε εγκαινιάσει μαζί με τον επιχειρηματία Παντελή Μπούμπουρα καταστράφηκε, όπως καταστράφηκε και το κτίριο της δημοτικής διοίκησης», αναφέρει. «Τα σχολεία, τα μουσεία, οι πολιτιστικοί χώροι και τα νοσοκομεία έγιναν στόχοι».
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της διοίκησης της πόλης, περίπου το 47% των σχολείων καταστράφηκε ή υπέστη σοβαρές ζημιές, ενώ το 70% των ιατρικών εγκαταστάσεων επλήγη.
«Οι Ρώσοι λεηλάτησαν τα μουσεία μας και αφαίρεσαν αντικείμενα που αποδείκνυαν το βάθος της ουκρανικής και της ελληνικής ιστορίας της πόλης», λέει ο Μποϊτσένκο. «Μετονόμασαν ακόμη και την οδό Κουίντζι σε οδό Ζούκοφ. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία».
Παρά την καταστροφή, το Κρατικό Πανεπιστήμιο της Μαριούπολης εκκενώθηκε και συνεχίζει τη λειτουργία του στο Κίεβο. Εκεί εξακολουθούν να διδάσκονται η ελληνική γλώσσα και ο ελληνικός πολιτισμός, ενώ καταγράφονται στοιχεία για τα εγκλήματα του πολέμου.
«Έχουμε επαναλειτουργήσει έξι σχολεία και ένα λύκειο και εργαζόμαστε μαζί με την Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας, ώστε να λειτουργήσει στο Κίεβο ένα σχολείο με διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας», τονίζει. «Δεν θέλουμε μόνο να σώσουμε τους ανθρώπους. Θέλουμε να διατηρήσουμε την ταυτότητά τους».
Το χρονικό των ρωσικών εγκλημάτων
Όταν άρχισε η εισβολή, στη Μαριούπολη βρίσκονταν περίπου 400.000 άνθρωποι.
Οι πρώτες ημέρες σημαδεύτηκαν από την προσπάθεια της δημοτικής αρχής να στηρίξει τις ουκρανικές δυνάμεις και να οργανώσει την εκκένωση των αμάχων.
«Στις 24, 25 και 26 Φεβρουαρίου έφταναν τρένα εκκένωσης, αλλά έφευγαν γεμάτα μόνο κατά 20% ή 30%», λέει. «Οι άνθρωποι δεν πίστευαν ότι θα συνέβαινε κάτι τόσο τρομερό».
Όταν η πόλη περικυκλώθηκε, οι ρωσικές δυνάμεις εμπόδισαν την έξοδο των κατοίκων. Τα περίπου 150 λεωφορεία που είχε προετοιμάσει ο δήμος για την εκκένωση καταστράφηκαν σταδιακά από ρωσικούς βομβαρδισμούς.
«Δίναμε στη ρωσική πλευρά τις διαδρομές και τις τοποθεσίες των λεωφορείων. Μας έλεγαν ότι συμφωνούν και, μόλις τα λεωφορεία ξεκινούσαν, τα χτυπούσαν. Μέσα σε δέκα ημέρες δεν είχε μείνει σχεδόν κανένα» θυμάται ο δήμαρχος.
Ο ανθρωπιστικός διάδρομος άνοιξε τελικά στις 13 Μαρτίου. Μέσω αυτού απομακρύνθηκαν περίπου 104.000 άνθρωποι, ενώ ακόμη 100.000 είχαν φύγει πριν από τον πλήρη αποκλεισμό.
Οι Μαριουπολίτες προσπαθούν να επιβιώσουν και να οραματιστούν ένα μέλλον
Σήμερα η διοίκηση της Μαριούπολης λειτουργεί 45 κέντρα υποστήριξης σε 22 ουκρανικές πόλεις, που έχουν ως στόχο να βοηθήσουν κατοίκους της πόλης που έχουν ξεριζωθεί. Τα κέντρα «Είμαι η Μαριούπολη» παρέχουν κοινωνικές, ιατρικές, νομικές και διοικητικές υπηρεσίες σε περίπου 200.000 εκτοπισμένους κατοίκους.
«Η Μαριούπολη δεν είναι μόνο τα κτίρια που κατέστρεψε η Ρωσία», τονίζει ο Μποϊτσένκο. «Η Μαριούπολη είναι οι άνθρωποι που έφυγαν, οι οικογένειες που διατηρούν την ιστορία τους και οι Ουκρανοί ελληνικής καταγωγής που συνεχίζουν να υπηρετούν και να υπερασπίζονται τη χώρα».
«Το καθήκον μας είναι να διατηρήσουμε τον ουκρανικό και τον ελληνικό πολιτιστικό κώδικα της Μαριούπολης. Η Ρωσία μπορεί να καταστρέψει κτίρια, αλλά δεν πρέπει να της επιτρέψουμε να καταστρέψει τη μνήμη και την ταυτότητα της πόλης» καταλήγει ο δήμαρχος.