Οι πρόσφατοι τίτλοι των μεγαλύτερων αμερικανικών εντύπων και εφημερίδων δεν αφήνουν δυστυχώς καμία δυνατότητα παρερμηνείας: ο Πρόεδρος Τραμπ και οι ΗΠΑ είναι πλέον ανοικτά σύμμαχοι του δικτάτορα Πούτιν και της Ρωσίας.
Μπορεί από την στιγμή που ανέλαβε την αμερικανική προεδρία ο Τραμπ, να υπήρχαν στιγμές που ο ίδιος δεν έκρυβε την αμφιθυμία του ως προς την στήριξη του Προέδρου Ζελένσκι, τον οποίο άλλωστε είχε υποδεχτεί με τον γνωστό ταπεινωτικό τρόπο στον Λευκό Οίκο, τον Φεβρουάριο του 2025, αλλά παρόλαυτά, οι ΗΠΑ συνέχιζαν να στηρίζουν στην πράξη στρατιωτικά και διπλωματικά την Ουκρανία απέναντι στον Ρώσο εισβολέα. Όχι πια.
Η πιο χαρακτηριστική άρση της υποστήριξης αυτής συνέβη λίγες ημέρες πριν όταν διαπιστώθηκε ότι το δορυφορικό σύστημα παροχής ίντερνετ Starlink, ιδιοκτησίας Ήλον Μασκ, έριξε απροειδοποίητα την ταχύτητά του στην περιοχή πάνω από την Ουκρανία, με συνέπεια να μην μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά τα συστήματα αεράμυνας της χώρας. Με βάση την Wall Street Journal, αυτό υπήρξε προσωπική απόφαση του Μασκ, αν και κανείς δεν δέχτηκε επίσημα να αναλάβει την ευθύνη. Το Αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε άγνοια ενώ αργότερα αναφέρθηκε ότι ο Τραμπ κάλεσε τηλεφωνικά τον Μασκ και του ζήτησε να αποκαταστήσει την λειτουργία του δικτύου. Ωστόσο, ο Ζελένσκι τόνισε ότι η αποκατάσταση δεν έχει γίνει έκτοτε στον επιθυμητό βαθμό.
Πολλοί είναι οι λόγοι που εξηγούν αυτή την μεταστροφή Τραμπ, με τον πιο προφανή να έχει να κάνει με τις ενδιάμεσες εκλογές του επόμενου μήνα στις ΗΠΑ όπου οι Ρεπουμπλικανοί απειλούνται με απώλεια του ελέγχου και των δύο αντιπροσωπευτικών Σωμάτων της χώρας, κυρίως εξαιτίας της έκρηξης στις τιμές των καυσίμων. Ο Τραμπ έχει μεταθέσει ευθέως την ευθύνη γι' αυτό στον Πρόεδρο Ζελένσκι που υποτίθεται ότι δεν δέχεται έναν συμβιβασμό με τον “φίλο του” τον Πούτιν ώστε να τελειώσει αυτός ο μακρύς πόλεμος. Και όλα αυτά όταν είναι προδήλως γνωστό ότι για την πρόσφατη εκτόξευση στις τιμές του πετρελαίου ευθύνεται μια και μόνο εξέλιξη: η αδικαιολόγητη αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Όμως το πρόβλημα δεν είναι οι όποιες αστήρικτες δικαιολογίες μπορεί να επικαλεστεί μια εξουσία αλλά αυτό που συμβαίνει τούτη τη στιγμή μπροστά στα έντρομα μάτια μας. Με δεδομένο ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αφορούσε ποτέ μόνο αυτή καθαυτή την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας αλλά το ίδιο το μέλλον της Ευρώπης, η Γηραία Ήπειρος μένει στο εξής εντελώς ανυπεράσπιστη απέναντι στην μεγαλύτερη απειλή που έχει δεχθεί από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μετά. Ο Ψυχρός Πόλεμος ανάμεσα σε ΗΠΑ και ΕΣΣΔ ήταν στην ουσία ένας proxy πόλεμος του οποίου το θέατρο βρίσκονταν πάντα εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Αυτό που παιζόταν στην Ευρώπη ήταν στην ουσία ένα παιχνίδι κατασκόπων και νεύρων που κρατούσε μεν σε διαρκή ένταση και στρατιωτική ετοιμότητα τα δύο στρατόπεδα αλλά πάντως όχι ένας πραγματικός πόλεμος στο πεδίο. Αντιθέτως σήμερα, στην ήπειρό μας διεξάγεται ένας κανονικός πόλεμος με παραδοσιακούς όρους που σκοπό έχει, από την πλευρά του επιτιθέμενου, την εδαφική επέκταση και την εξανδραποδισμό ολόκληρων περιοχών και πληθυσμών. Η πουτινική Ρωσία έχει αυτοκρατορικές βλέψεις σε έναν συνδυασμό που παντρεύει το τσαρικό με το σοβιετικό παρελθόν κάτω από μια αυταρχική ηγεσία, όπως άλλωστε συνέβαινε πάντα επί αιώνες στην Μόσχα που ποτέ δεν βίωσε ένα δημοκρατικό καθεστώς.
Το ακόμη πιο απειλητικό όμως είναι ότι ο πόλεμος αυτός διεξάγεται και σε πολιτικό επίπεδο. Καθώς η ηπειρωτική Ευρώπη υφίσταται, ιδίως μετά την πανδημία και μετά τις απανωτές κρίσεις, μεγάλες πληθωριστικές πιέσεις που έχουν εκτοξεύσει το κόστος ζωής δημιουργώντας συν τοις άλλοις στεγαστικό πρόβλημα και γενικώς μεγάλη ανασφάλεια για το μέλλον στα μεσαία στρώματα, έχει επανέλθει στο προσκήνιο η λατρεία των αυταρχικών λύσεων και ηγεσιών που υπόσχονται ότι μπορούν δήθεν να αποκαταστήσουν τον παλιό κόσμο όπου τα ευρωπαϊκά εθνικά κράτη ήταν παγκόσμιοι πρωταγωνιστές. Είναι αυτό ακριβώς που συμβαίνει στην Γαλλία της Λεπέν, την Γερμανία του AfD ή την Αγγλία του Φάρατζ. Αν όλα αυτά συνδυαστούν με την άνοδο των ταυτοτικών θεμάτων στην πολιτική ατζέντα, των πολιτισμικών διαιρέσεων, του αντιευρωπαϊσμού και του μεταναστευτικού, δημιουργείται ένα εκρηκτικό πολιτικό κοκτέιλ το οποίο είναι εξαιρετικά βολικό για το φασίζων καθεστώς του Πούτιν που συνδιαλέγεται πολύ άνετα σε ιδεολογικό επίπεδο με την ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Μιλώντας πάντα ιδεολογικά, τις ίδιες απόψεις υπέρ της διάλυσης της Ε.Ε., του περιορισμού των δημοκρατικών ελευθεριών και της επιστροφής ενός παραδοσιακού πατριαρχικού μοντέλου οργάνωσης της κοινωνίας συμμερίζονται και προωθούν και οι αμερικανικές ολιγαρχικές ελίτ που βρίσκονται σήμερα στην εξουσία ή κοντά σε αυτήν, κυρίως μάλιστα οι κοινωνικά συντηρητικοί δισεκατομμυριούχοι μεγιστάνες της τεχνολογίας (οι λεγόμενοι, Broligarchs) που στηρίζουν και στηρίζονται από τον Τραμπ. Ο Μασκ δεν έχει άλλωστε κρύψει ποτέ την υποστήριξή του σε ένα κόμμα όπως το AfD στην Γερμανία που φλερτάρει με νεοναζιστικές ιδέες ενώ έχει επανειλημμένα διακηρύξει την αποστροφή του για την Ε.Ε. μέσω της πλατφόρμας του Χ της οποίας είναι ιδιοκτήτης. Μία άποψη που επίσης συμμερίζεται ανοικτά και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι. Ντι. Βανς.
Αυτό είναι τούτη τη στιγμή το μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης και της ενωσιακής προοπτικής: δεν δέχεται μόνο μια στρατιωτική επίθεση από το εξωτερικό· δεν έχει αποδυναμωθεί μόνο η ευρωατλαντική συμμαχία και άρα και η επένδυση στη νατοϊκή ομπρέλα προστασίας· αλλά υφίσταται και μια ευρεία υπονόμευση στο εσωτερικό της από αντιδημοκρατικές, υπερεθνικιστικές και αντιευρωπαϊκές δυνάμεις που φαντασιώνονται και προωθούν έναν πλέον νεκρό κόσμο που υπήρξε πριν από έναν αιώνα και που το μόνο του κατόρθωμα ήταν να οδηγήσει την Ευρώπη στους δύο πιο καταστροφικούς πολέμους στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Ο Ιταλογάλλος καθηγητής και στοχαστής Τζουλιάνο ντα Έμπολι που βρέθηκε τις προηγούμενες μέρες στην Αθήνα με αφορμή μια δημόσια συζήτηση του ίδιου με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας & Οικονομικών, Κυριάκο Πιερρακάκη που διοργάνωσε το ΕΛΙΑΜΕΠ, έχει περιγράψει με πολύ ζωντανούς αλλά και ταυτόχρονα εφιαλτικούς όρους την επίθεση αυτή που δέχεται η Ευρώπη από διαφορετικά μέτωπα. Όπως απέδειξε και το επεισόδιο με το Starlink του Μασκ στην Ουκρανία, οι αντιδραστικοί μεγιστάνες της τεχνολογίας (οι techno-reactiοnaries) έχουν αποκτήσει πλέον και πολιτική εξουσία. Οι «ψηφιακοί κονκισταδόρες», όπως τους περιγράφει ο ντα Έμπολι, επιδιώκουν να διαμορφώσουν ένα μέλλον χωρίς τους περιορισμούς που επιβάλλουν οι δημοκρατικές κοινωνίες. Και οι αυταρχικοί ηγέτες τούς προσφέρουν πεδίο εφαρμογής των σχεδίων τους. Η ιστορική εικόνα που χρησιμοποιεί είναι ο αυτοκράτορας Μοντεζούμα των Αζτέκων απέναντι στον κονκισταδόρ Κορτές: ένας ολόκληρος κόσμος παραλύει μπροστά σε έναν αντίπαλο που δρα με άγνωστους γι’ αυτόν όρους. Κι έτσι, η αναποφασιστικότητα γίνεται συντελεστής της ήττας.
Το μήνυμα είναι σαφές για την Ευρώπη: οι αξίες χρειάζονται και μέσα υπεράσπισης. Όμως το συμπέρασμά του είναι ταυτόχρονα και αισιόδοξο. Θεωρεί ότι η εχθρότητα των «αρπακτικών της εξουσίας» και των “μηχανικών του χάους” προς τους ευρωπαϊκούς θεσμούς δείχνει πως το ευρωπαϊκό εγχείρημα εξακολουθεί να αποτελεί εμπόδιο στις επιδιώξεις τους. Και θα πρέπει να παραμείνει έτσι αν δεν θέλουμε η ελευθερία ολόκληρης της Ευρώπης να βρεθεί όμηρος του αυταρχικού πουτινικού καθεστώτος δια μέσου της στήριξης φασίζοντων αντιευρωπαϊκών πολιτικών δυνάμεων που θα έχουν στο μεταξύ αναλάβει την εξουσία στα δύο μεγαλύτερα κράτη μέλη της Ε.Ε., ελέω των ΗΠΑ. Και είναι από αυτή την άποψη σημαντικό εκείνο που τόνισε ο Κ. Πιερρακάκης στην συζήτηση με τον ντα Έμπολι, με την ιδιότητα και του Προέδρου του Εurogroup, ότι η Ευρωζώνη έχει, αν μη τι άλλο, συνδειδητοποιήσει τις μεγάλες προκλήσεις και την ανάγκη όχι για απλή διαχείριση της κρίσης αλλά υπέρβασής της μέσα από μεγάλες στρατηγικές αποφάσεις. Και είναι μεγάλο ευτύχημα ότι η Ελλάδα παίζει έναν τόσο δημιουργικό ρόλο σε αυτή τη νέα εποχή που ξημερώνει για την ήπειρο.