Αν προέκυψε κάτι από την ενδιαφέρουσα συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) που πραγματοποιήθηκε την Τρίτη στο Νταβός, στο πλαίσιο του ετήσιου Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, ήταν το συμπέρασμα πως η τεχνολογία δεν θα περιμένει τους διπλωμάτες.
«Είτε θα βρούμε τρόπο να συνεργαστούμε ενώ ανταγωνιζόμαστε, είτε θα αντιμετωπίσουμε το χάος μιας ψηφιακής ζούγκλας». Η τεχνολογία τρέχει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, η γεωπολιτική ανταγωνιστικότητα οξύνεται και οι παγκόσμιοι κανόνες – οι «διαιτητές» – είναι απόντες. Το 2026 είναι η χρονιά που θα κρίνει ποιο σενάριο θα επικρατήσει.
Βαριά ονόματα στο πάνελ για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Στο πάνελ συμμετείχαν βαριά ονόματα. Ο πρόεδρος της Microsoft Brad Smith, ο γνωστός γεωπολιτικός αναλυτής Ian Bremmer, η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, ο υπουργός Τεχνολογίας της Ινδίας Ashwini Vaishnaw και ο υπουργός Επενδύσεων της Σαουδικής Αραβίας Khalid Al-Falih.
Ο Ian Bremmer, πρόεδρος του Eurasia Group, μίλησε για ένα γεωπολιτικό περιβάλλον βαθιά κατακερματισμένο. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου οι παραδοσιακοί θεσμοί (όπως ο ΟΗΕ ή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας) αδυνατούν να επιβάλουν τάξη στον ψηφιακό χώρο. «Δεν υπάρχουν διαιτητές», τόνισε ο Bremmer, επισημαίνοντας ότι η ανάπτυξη της AI καθοδηγείται πρωτίστως από ιδιωτικές εταιρείες και εθνικά συμφέροντα, και όχι από διεθνείς συνθήκες.
ΗΠΑ και Κίνα σε κούρσα εξοπλισμών νέας τεχνολογίας
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μετατραπεί στο απόλυτο εργαλείο «σκληρής ισχύος» (hard power). Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα βρίσκονται σε μια κούρσα εξοπλισμών, όχι μόνο στρατιωτικών αλλά και υπολογιστικών, προσπαθώντας να κλειδώσουν την κυριαρχία τους για τις επόμενες δεκαετίες. Ο Bremmer και οι συνομιλητές του ανέδειξαν την άνοδο των «swing states» της τεχνολογίας – χωρών που δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με κανένα μπλοκ, αλλά χαράσσουν τη δική τους στρατηγική, εκμεταλλευόμενες τους πόρους και το ανθρώπινο δυναμικό τους. Η Ινδία και η Σαουδική Αραβία είναι τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα.
Ο Brad Smith της Microsoft προσγείωσε τη συζήτηση από τη σφαίρα του λογισμικού στην σκληρή πραγματικότητα των υποδομών. «Η AI δεν είναι κάτι που αιωρείται στο σύννεφο», υπενθύμισε. Απαιτεί τεράστια κέντρα δεδομένων, εκατομμύρια μικροτσίπ και, κυρίως, αδιανόητες ποσότητες ενέργειας.
Το χάσμα Βορρά και Νότου στις τεχνολογικές υποδομές
Η συζήτηση ανέδειξε μια κρίσιμη ανισότητα: Το χάσμα μεταξύ του Παγκόσμιου Βορρά και του Παγκόσμιου Νότου δεν είναι πλέον μόνο οικονομικό, αλλά στις τεχνολογικές υποδομές. Ο Smith προειδοποίησε ότι χωρίς μαζικές επενδύσεις σε φυσικές υποδομές (δίκτυα ηλεκτρισμού, οπτικές ίνες) στις αναπτυσσόμενες χώρες, η AI θα παραμείνει προνόμιο των πλουσίων. «Αν θέλουμε η AI να υπηρετήσει την ανθρωπότητα και όχι μόνο λίγες οικονομίες, πρέπει να λύσουμε το πρόβλημα της ενέργειας», σημείωσε. Αυτό δημιουργεί έναν νέο γεωπολιτικό χάρτη, όπου χώρες με πλεόνασμα ενέργειας (όπως αυτές του Κόλπου) αποκτούν ξαφνικά τεράστιο πλεονέκτημα στην ψηφιακή οικονομία.
Ο Ινδός Υπουργός Τεχνολογίας Ashwini Vaishnaw αντιπαρατέθηκε ευθέως με το κυρίαρχο αφήγημα της Silicon Valley που θέλει τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να γίνονται διαρκώς μεγαλύτερα και ακριβότερα. «Η πραγματική αξία», υποστήριξε ο Vaishnaw, «δεν βρίσκεται στο να έχεις το μεγαλύτερο γλωσσικό μοντέλο (LLM - Large Language Model), αλλά στο πώς το χρησιμοποιείς». Ο Ινδός υπουργός παρουσίασε μια στρατηγική «δημοκρατικοποίησης» της τεχνολογίας. Η Ινδία δεν προσπαθεί απαραίτητα να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ στην κατασκευή του επόμενου GPT-7, αλλά στοχεύει να γίνει ο παγκόσμιος ηγέτης στην αξιοποίηση της AI.
Η προσέγγιση της Ινδίας βασίζεται σε μικρότερα, πιο ευέλικτα και ενεργειακά αποδοτικά μοντέλα. «Το 95% των εργασιών μπορεί να διεκπεραιωθεί με μοντέλα 20 δισεκατομμυρίων παραμέτρων, όχι τρισεκατομμυρίων», εξήγησε. Αυτό επιτρέπει τη μείωση του κόστους και τη χρήση της τεχνολογίας για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων: στη γεωργία, την υγεία, την εκπαίδευση. Παράλληλα, ανακοίνωσε το φιλόδοξο σχέδιο της χώρας να εκπαιδεύσει 10 εκατομμύρια πολίτες σε δεξιότητες AI τα επόμενα τρία χρόνια. Η Ινδία, ουσιαστικά, φιλοδοξεί να γίνει το «ανθρώπινο λειτουργικό σύστημα» της εποχής της AI, παρέχοντας το ταλέντο που θα τρέξει τις εφαρμογές παγκοσμίως.
Η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, Γενική Διευθύντρια του ΔΝΤ, έβαλε στο τραπέζι τους ψυχρούς αριθμούς, που όμως κρύβουν θερμές κοινωνικές εντάσεις. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του Ταμείου για το 2026 και μετά, η AI έχει τη δυνατότητα να προσθέσει έως και 0,8% στην παγκόσμια ετήσια ανάπτυξη. Σε μια εποχή στασιμότητας, αυτό το ποσοστό είναι τεράστιο – ικανό να αλλάξει τη μοίρα οικονομιών. Ωστόσο, η Γκεοργκίεβα εισήγαγε τον όρο «Diffusion Divide» (Χάσμα Διάχυσης). Η ανησυχία του ΔΝΤ δεν αφορά την τεχνολογία καθαυτή, αλλά την ταχύτητα υιοθέτησής της. Οι προηγμένες οικονομίες είναι έτοιμες να καρπωθούν τα οφέλη άμεσα, αυξάνοντας την παραγωγικότητα των εργαζομένων γνώσης. Αντίθετα, οι αναπτυσσόμενες χώρες κινδυνεύουν να μείνουν πίσω, όχι επειδή δεν έχουν έξυπνους ανθρώπους, αλλά επειδή δεν έχουν τις δομές για να ενσωματώσουν την AI στην παραγωγική τους διαδικασία.
«Αν δεν προσέξουμε», προειδοποίησε η Γκεοργκίεβα, «η AI θα μπορούσε να αυξήσει τις ανισότητες μεταξύ των εθνών περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη τεχνολογική επανάσταση στο παρελθόν». Το στοίχημα, λοιπόν, είναι η αναδιανομή της γνώσης και η πρόσβαση στα εργαλεία.
Στο παιχνίδι και η Σαουδική Αραβία
Ο ρόλος της Σαουδικής Αραβίας ως νέου τεχνολογικού πόλου αναλύθηκε από τον Khalid Al-Falih. Η χώρα, μέσω του Vision 2030, έχει μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές τεχνολογίας παγκοσμίως. Αλλά το 2026, η στρατηγική της έχει εξελιχθεί. Δεν είναι πλέον μόνο «πορτοφόλι» επενδύσεων, αλλά κόμβος παραγωγής. Ο Al-Falih τόνισε τη σημασία της ενεργειακής επάρκειας. Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τα κεφάλαιά της και την φθηνή ενέργεια για να προσελκύσει τα μεγαλύτερα data centers του κόσμου. «Χτίζουμε τους διαδρόμους της νέας οικονομίας», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η χώρα βλέπει τον εαυτό της ως γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης, προσφέροντας ουδέτερο έδαφος για την ανάπτυξη τεχνολογιών, σε έναν κόσμο που πολώνεται.
Παρά την αισιοδοξία για τις δυνατότητες της τεχνολογίας (από την ιατρική έρευνα μέχρι την κλιματική αλλαγή), η "σκιά" της απουσίας κανονιστικού πλαισίου βάραινε τη συζήτηση. Η φράση «No Referees» επανερχόταν διαρκώς. Τι συμβαίνει όταν μια τεχνολογία που μπορεί να δημιουργήσει βιολογικά όπλα ή να αποσταθεροποιήσει χρηματοπιστωτικές αγορές βρίσκεται στα χέρια μη κρατικών δρώντων; Τι συμβαίνει όταν ο κυβερνοπόλεμος ενισχύεται από αυτόνομους πράκτορες AI;
Ο Brad Smith και ο Ian Bremmer συμφώνησαν ότι η παλιά μέθοδος των διεθνών συνθηκών (όπως για τα πυρηνικά) είναι πολύ αργή για την εποχή της AI. Πρότειναν μια πιο ευέλικτη προσέγγιση: τη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων και των λίγων μεγάλων εταιρειών που ελέγχουν την τεχνολογία, για τη δημιουργία «δικλείδων ασφαλείας» σε πραγματικό χρόνο. Ωστόσο, η δυσπιστία μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, καθώς και η επιθυμία χωρών όπως η Ινδία να μην περιοριστούν από δυτικούς κανόνες, καθιστούν την παγκόσμια συναίνεση εξαιρετικά δύσκολη.
Ο ενθουσιασμός, αλλά και ο κίνδυνος για την ΑΙ
Το μήνυμα που εξέπεμψαν οι ομιλητές ήταν διπλό. Από τη μία πλευρά, υπάρχει ένας τεράστιος ενθουσιασμός για την «έκρηξη» παραγωγικότητας και τις λύσεις που φέρνει η AI σε χρόνια προβλήματα (υγεία, εκπαίδευση, ενέργεια). Η προσέγγιση της Ινδίας για φθηνή, προσβάσιμη τεχνολογία και η επενδυτική δύναμη της Σαουδικής Αραβίας δείχνουν ότι η καινοτομία δεν είναι πλέον μονοπώλιο της Δύσης. Από την άλλη, ο κίνδυνος ενός ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού είναι ορατός. Χωρίς «διαιτητές», το παιχνίδι της AI κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια άγρια μάχη επικράτησης, όπου οι νικητές θα τα πάρουν όλα και οι χαμένοι θα βυθιστούν στα τάρταρα.