Συναγερμό στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Συρία είχε προκαλέσει η αποκάλυψη ότι πυρηνικά υλικά από το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα της εποχής Μπασάρ αλ Άσαντ παρέμεναν αποθηκευμένα σε εγκατάσταση στη Συρία.
- Πυρηνικά υλικά (yellowcake) από το παλαιότερο πρόγραμμα Άσαντ εντοπίστηκαν στην εγκατάσταση «Site 99». Παρότι δεν επαρκούν για πυρηνικό όπλο, αξιωματούχοι εξέφρασαν φόβους για τον κίνδυνο κατασκευής «βρώμικης βόμβας» και ραδιενεργής μόλυνσης.
- Το Ισραήλ εξέφρασε έντονες ανησυχίες, προειδοποιώντας την κυβέρνηση Τραμπ ότι θα εξέταζε στρατιωτική δράση. Οι ΗΠΑ, για να αποφύγουν νέα κρίση, επέλεξαν τη διπλωματική οδό, πιέζοντας για την εμπλοκή του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
- Η Ουάσιγκτον μεσολάβησε για συμφωνία μεταξύ της νέας συριακής κυβέρνησης και του ΔΟΑΕ για την απομάκρυνση των υλικών. Η συμφωνία υπεγράφη πριν από τρεις εβδομάδες, με τις προετοιμασίες για τη μεταφορά να βρίσκονται σε εξέλιξη.
- Η εξέλιξη συμπίπτει με την ερήμην καταδίκη σε θάνατο του Άσαντ από συριακό δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η ολοκλήρωση της μεταφοράς των πυρηνικών υλικών υπό την εποπτεία του ΔΟΑΕ.
Η Ουάσιγκτον μεσολάβησε τελικά για μια συμφωνία που ανοίγει τον δρόμο για την απομάκρυνσή τους από τη Συρία υπό την εποπτεία τoυ Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA).
Η συριακή Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας ανακοίνωσε την Τρίτη ότι αντιπροσωπεία του ΔΟΑΕ αναμένεται να επισκεφθεί τη χώρα και να ανακοινώσει «σημαντική πρόοδο», επιβεβαιώνοντας ουσιαστικά τις πληροφορίες για τη συμφωνία και την επικείμενη επιχείρηση.
Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσίευσε το Axios και αναπαράγονται από διεθνή μέσα, η υπόθεση αφορά μια μυστική εγκατάσταση που έχει γίνει γνωστή ως «Site 99», όπου φέρεται να είχαν αποθηκευτεί υλικά που συνδέονται με το παλαιότερο συριακό πυρηνικό πρόγραμμα.
Το ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο, καθώς το Ισραήλ είχε καταστήσει σαφές ότι δεν θα αποδεχόταν την παραμονή των υλικών στην εγκατάσταση.
Το «Site 99» στη Συρία και ο φόβος για «βρώμικη βόμβα»
Η υπόθεση συνδέεται άμεσα με το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα που είχε αναπτύξει το καθεστώς Άσαντ, με επίκεντρο την εγκατάσταση στο αλ Κιμπάρ της Συρίας.
Το Ισραήλ κατέστρεψε τον πυρηνικό αντιδραστήρα το 2007, σε αεροπορική επιδρομή που ουσιαστικά διέλυσε το συγκεκριμένο τμήμα του συριακού πυρηνικού προγράμματος. Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλούνται Αμερικανοί και Ισραηλινοί αξιωματούχοι, άλλες εγκαταστάσεις και αποθηκευτικοί χώροι παρέμειναν.
Μία από αυτές ήταν το «Site 99», το οποίο το Ισραήλ παρακολουθούσε στενά.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μεταξύ των υλικών που βρίσκονται εκεί περιλαμβάνεται yellowcake, δηλαδή συμπύκνωμα ουρανίου που μπορεί να αποτελέσει ενδιάμεσο υλικό στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου.
Τα συγκεκριμένα υλικά, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δεν μπορούν από μόνα τους να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Ωστόσο, αξιωματούχοι εκτίμησαν ότι θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κίνδυνο εάν κάποιος αποκτούσε πρόσβαση σε αυτά και τα χρησιμοποιούσε σε μια λεγόμενη «βρώμικη βόμβα».
Πρόκειται για συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό σχεδιασμένο έτσι ώστε να διασπείρει ραδιενεργό υλικό στην περιοχή, προκαλώντας μόλυνση και πανικό, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το Ισραήλ φέρεται να βομβάρδισε τις εισόδους της εγκατάστασης, προκειμένου να αποτρέψει οποιαδήποτε πρόσβαση στα υλικά.
Η συμφωνία Τραμπ, οι πιέσεις του Ισραήλ και ο ρόλος της ΔΟΑΕ
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο ευαίσθητη καθώς ΗΠΑ και Ισραήλ συζητούσαν επί μήνες τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί το ζήτημα χωρίς να προκληθεί νέα στρατιωτική κρίση στη Συρία.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει την κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν θα ανεχόταν την παραμονή των πυρηνικών υλικών στο «Site 99» και ότι θα μπορούσε να εξετάσει νέα στρατιωτική επιχείρηση εάν υπήρχαν ενδείξεις πως οι συριακές Aρχές επιχειρούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση στην εγκατάσταση.
Αμερικανός αξιωματούχος, πάντως, υποστήριξε ότι το Ισραήλ δεν βρισκόταν στα πρόθυρα νέου βομβαρδισμού της εγκατάστασης.
Η Ουάσιγκτον επέλεξε τελικά τη διπλωματική οδό και πίεσε για τη συμμετοχή του ΔΟΑΕ, με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία με τη νέα συριακή κυβέρνηση για την απομάκρυνση των υλικών.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι, όταν η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε το ζήτημα στη Δαμασκό, Σύροι αξιωματούχοι φέρεται να δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν πως υπήρχαν πυρηνικά υλικά αποθηκευμένα στο συγκεκριμένο σημείο.
Η συμφωνία μεταξύ ΔΟΑΕ και Συρίας φέρεται να υπογράφηκε πριν από περίπου τρεις εβδομάδες. Ωστόσο, η διαδικασία απομάκρυνσης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και τα υλικά παραμένουν στην εγκατάσταση, ενώ οι εργασίες προετοιμασίας συνεχίζονται.
Η ελπίδα των Αμερικανών αξιωματούχων είναι η μεταφορά να αρχίσει σύντομα και να ολοκληρωθεί πριν από το τέλος του έτους.
Παράλληλα, ο ΔΟΑΕ έχει ήδη ιστορικό εμπλοκής στην υπόθεση του συριακού πυρηνικού προγράμματος. Σε προηγούμενες επιθεωρήσεις του είχε εξετάσει εγκαταστάσεις που συνδέονταν λειτουργικά με το αλ Κιμπάρ και είχε λάβει περιβαλλοντικά δείγματα στο πλαίσιο της έρευνας για τις παλαιότερες πυρηνικές δραστηριότητες της Συρίας.
Ο Άσαντ καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο
Η νέα εξέλιξη με τα πυρηνικά υλικά έρχεται την ίδια ημέρα που συριακό δικαστήριο καταδίκασε σε θάνατο ερήμην τον Μπασάρ αλ Άσαντ για εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια του πολυετούς εμφυλίου πολέμου.
Ο Άσαντ κρίθηκε ένοχος, μεταξύ άλλων, για προμελετημένες δολοφονίες, βασανιστήρια, αυθαίρετες κρατήσεις και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Μαζί του καταδικάστηκε σε θάνατο και ο πρώην αξιωματούχος ασφαλείας Ατέφ Νατζίμπ.
Ο πρώην πρόεδρος της Συρίας έχει διαφύγει στη Μόσχα, όπου ζει μετά την ανατροπή του καθεστώτος του τον Δεκέμβριο του 2024.
Έτσι, την ώρα που η νέα συριακή ηγεσία προσπαθεί να απομακρύνει από το έδαφος της χώρας τα κατάλοιπα ενός μυστικού πυρηνικού προγράμματος που συνδέεται με την εποχή Άσαντ, η ίδια η Δαμασκός προχωρά στην καταδίκη του πρώην ηγέτη για τα εγκλήματα της περιόδου της διακυβέρνησής του.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι πλέον η απομάκρυνση των πυρηνικών υλικών από το «Site 99», μια διαδικασία που θα πραγματοποιηθεί με τη συμμετοχή του ΔΟΑΕ και την οποία παρακολουθούν στενά τόσο οι ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ.