Το πρώτο ουσιαστικό βήμα προς μια ευρύτερη αποκλιμάκωση της κρίσης με το Ιράν αποτελεί ενδεχομένως η συμφωνία για εφαρμογή εκεχειρίας μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου.
- Η Τεχεράνη θεωρεί τον Λίβανο αναπόσπαστο κομμάτι της γεωπολιτικής της στρατηγικής, προειδοποιώντας πως μια νέα ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό θα προκαλούσε κατάρρευση της εκεχειρίας και άμεση ιρανική στρατιωτική αντίδραση για την προστασία της Χεζμπολάχ.
- Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη εκπέμπουν αντιφατικά μηνύματα για την πορεία των διαπραγματεύσεων. Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει αισιόδοξος για άμεση πρόοδο, ενώ το Ιράν διαψεύδει την ύπαρξη επίσημων συνομιλιών, μιλώντας μόνο για ανταλλαγή μηνυμάτων.
- Τα βασικά εμπόδια στις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν παραμένουν το πυρηνικό πρόγραμμα και τα παγωμένα κεφάλαια. Η Τεχεράνη απαιτεί άμεση πρόσβαση σε δισεκατομμύρια, αίτημα που οι ΗΠΑ απορρίπτουν, θέτοντας ως προϋπόθεση την ανάληψη συγκεκριμένων δεσμεύσεων.
- Η συμφωνία εκεχειρίας παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη, καθώς η Χεζμπολάχ δεν συμμετείχε στις συνομιλίες και δεν αποδέχεται μια μερική συμφωνία. Το Ισραήλ προειδοποιεί με σοβαρές συνέπειες και στρατιωτική απάντηση σε οποιαδήποτε προσπάθεια υπονόμευσής της.
Μετά από δύο ημέρες εντατικών διαπραγματεύσεων στην Ουάσιγκτον, υπό την αιγίδα της αμερικανικής κυβέρνησης, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην εφαρμογή κατάπαυσης του πυρός, υπό την προϋπόθεση της πλήρους παύσης των επιθέσεων της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ και της απομάκρυνσης των ενόπλων της από τον νότιο Λίβανο.
Η συμφωνία προβλέπει επίσης τη δημιουργία ειδικών ζωνών ασφαλείας στις οποίες ο έλεγχος θα περάσει αποκλειστικά στον λιβανικό στρατό, ενώ οι συνομιλίες για πολιτικά και ζητήματα ασφαλείας αναμένεται να συνεχιστούν τις επόμενες εβδομάδες με στόχο μια πιο μόνιμη διευθέτηση.
Παρότι η εκεχειρία δεν συνιστά ακόμη οριστική ειρήνη, η επίτευξή της θεωρείται κρίσιμη καθώς αφαιρεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που απειλούσαν να τινάξουν στον αέρα τις παράλληλες διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και ενισχύει τις ελπίδες για ευρύτερη διπλωματική αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή - εξ ου και η πτωτική τάση των τιμών του πετρελαίου στις πρωινές συναλλαγές.
Γιατί ο Λίβανος αποτελεί «κλειδί» για το Ιράν
Η ιρανική ηγεσία δεν έκρυψε ποτέ ότι αντιμετωπίζει τον πόλεμο με το Ισραήλ και τις εξελίξεις στον Λίβανο ως δύο πλευρές του ίδιου γεωπολιτικού προβλήματος.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ξεκάθαρα ότι οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης δεν μπορεί να θεωρηθεί ολοκληρωμένη εάν δεν συμπεριλαμβάνει και τον Λίβανο. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι μια νέα ισραηλινή επίθεση στη Βηρυτό θα ισοδυναμούσε με κατάρρευση της εκεχειρίας και θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση αντίδραση από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Η στάση αυτή δεν αποτελεί έκπληξη. Η Χεζμπολάχ παραμένει ο σημαντικότερος περιφερειακός σύμμαχος της Τεχεράνης και βασικός πυλώνας της στρατηγικής επιρροής του Ιράν στην Ανατολική Μεσόγειο. Για το ιρανικό καθεστώς, η αποδυνάμωση ή ο αποκλεισμός της οργάνωσης από τον νότιο Λίβανο δεν είναι μόνο ζήτημα ασφαλείας αλλά και ζήτημα γεωπολιτικής επιρροής.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η Ουάσιγκτον επιχείρησε το τελευταίο διάστημα να συνδέσει την πρόοδο στο λιβανικό μέτωπο με τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με την Τεχεράνη.
Αντικρουόμενα μηνύματα από Ουάσιγκτον και Τεχεράνη
Παρά την πρόοδο που καταγράφεται στο πεδίο της διπλωματίας, η εικόνα για τις συνομιλίες ΗΠΑ -Ιράν συνομιλίες παραμένει θολή.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ιδιαίτερα αισιόδοξος, υποστηρίζοντας ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν «πηγαίνουν πολύ καλά» και αφήνοντας να εννοηθεί ότι ακόμη και μέσα στο ερχόμενο Σαββατοκύριακο θα μπορούσε να υπάρξει σημαντική πρόοδος.
Στην αντίπερα όχθη η Τεχεράνη παρουσιάζει μια πολύ διαφορετική εικόνα. Ο Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι δεν υπάρχει επίσημη διαδικασία διαπραγμάτευσης σε εξέλιξη, αλλά μόνο ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω μεσολαβητών και διπλωματικών καναλιών. Όπως τόνισε, «δεν έχει επιτευχθεί καμία ουσιαστική πρόοδος» τις τελευταίες ημέρες.
Η διαφορά στις δημόσιες τοποθετήσεις αντανακλά τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υφίστανται πάρχουν πίσω από τις κλειστές πόρτες. Ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει να δείξει ότι η διπλωματική διαδικασία αποδίδει, η Τεχεράνη αποφεύγει να δημιουργήσει προσδοκίες πριν εξασφαλίσει συγκεκριμένα ανταλλάγματα.
Τα μεγάλα αγκάθια: Πυρηνικό πρόγραμμα και παγωμένα κεφάλαια του Ιράν
Παρά τη σχετική πρόοδο στο μέτωπο του Λιβάνου, τα βασικά ζητήματα που χωρίζουν τις δύο πλευρές παραμένουν άλυτα.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τις διαπραγματεύσεις που επικαλείται η ισραηλινή εφημερίδα Jerusalem Post, ένα από τα σημαντικότερα σημεία εμπλοκής αφορά sτην απαίτηση του Ιράν για άμεση αποδέσμευση μέρους των παγωμένων περιουσιακών του στοιχείων στο εξωτερικό. Η Τεχεράνη ζητά πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια ήδη από την πρώτη φάση μιας ενδεχόμενης συμφωνίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απορρίπτουν μέχρι στιγμής το αίτημα, θεωρώντας ότι η άρση των οικονομικών περιορισμών πρέπει να έπεται και όχι να προηγηθεί συγκεκριμένων ιρανικών δεσμεύσεων.
Παράλληλα, παραμένει ανοικτό το ζήτημα του εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει το Ιράν καθώς και οι εγγυήσεις που ζητά η Ουάσιγκτον για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας. Πρόκειται για θέματα που αποτελούν επί χρόνια το βασικό σημείο αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο πλευρών και τα οποία δεν φαίνεται να μπορούν να επιλυθούν εύκολα.
Ο παράγοντας Χεζμπολάχ και οι κίνδυνοι για την εκεχειρία
Παρά την ανακοίνωση της συμφωνίας εκεχειρίας Ισραήλ-Λιβάνου αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η εκεχειρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.
Η Χεζμπολάχ δεν συμμετείχε άμεσα στις συνομιλίες και έχει ήδη διαμηνύσει ότι δεν αποδέχεται μια «μερική» συμφωνία που θα περιορίζει τις δυνατότητές της χωρίς ευρύτερες πολιτικές εγγυήσεις.
Επιπλέον, η εφαρμογή της συμφωνίας προϋποθέτει την πλήρη παύση των επιθέσεων και από τις δύο πλευρές, σε μια περίοδο όπου οι παραβιάσεις της προηγούμενης κατάπαυσης του πυρός ήταν σχεδόν καθημερινό φαινόμενο.
Ο Ισραηλινός πρέσβης στις ΗΠΑ, Γεχιέλ Λάιτερ, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε προσπάθεια της Χεζμπολάχ να υπονομεύσει τη συμφωνία θα έχει σοβαρές συνέπειες δείχνοντας ότι το Τελ Αβίβ διατηρεί το δικαίωμα στρατιωτικής αντίδρασης.
Οι πολιτικές πιέσεις στις ΗΠΑ και η ανάγκη για διπλωματική διέξοδο
Στο μεταξύ, ο Λευκός Οίκος βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες πιέσεις στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε ψήφισμα που περιορίζει τις πολεμικές εξουσίες του προέδρου Τραμπ αναφορικά με το Ιράν σε μια κίνηση που ερμηνεύθηκε ως σαφής αποδοκιμασία της μέχρι τούδε διαχείρισης της κρίσης.
Αν και το ψήφισμα δεν αναμένεται να αλλάξει άμεσα την αμερικανική πολιτική, στέλνει μήνυμα ότι η υποστήριξη προς μια παρατεταμένη στρατιωτική εμπλοκή δεν είναι δεδομένη, ακόμη και εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Εν κατακλείδι η εκεχειρία μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου δεν λύνει αυτομάτως τον γόρδιο δεσμό των αμερικανοϊρανικών σχέσεων. Ωστόσο, αφαιρεί έναν σημαντικό παράγοντα αποσταθεροποίησης και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να συνεχιστεί η διπλωματική προσπάθεια χωρίς τον άμεσο κίνδυνο ενός νέου μετώπου στον Λίβανο, εφόσον δεν καταρρεύσει η εκεχειρία.
Το αν η εξέλιξη αυτή θα μετατραπεί σε πραγματικό καταλύτη για μια συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν θα εξαρτηθεί από πολύ πιο δύσκολα ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, την άρση των κυρώσεων, τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια και τις εγγυήσεις ασφαλείας που ζητούν και οι δύο πλευρές. Η εκεχειρία μπορεί να ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας, όμως η διαδρομή προς μια συνολική συμφωνία Ουάσιγκτον – Τεχεράνης παραμένει μακρά και γεμάτη εμπόδια.