Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα εκτοξεύθηκαν οι παγκόσμιες δαπάνες για όπλα το 2025, επιβεβαιώνοντας την ανησυχητική τάση ενίσχυσης των εξοπλισμών σε διεθνές επίπεδο.
- Οι παγκόσμιες δαπάνες για όπλα συνέχισαν την άνοδο, με την Ευρώπη να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο αυξάνοντας τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς της κατά 14%. Η σύγκρουση στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικές ανησυχίες οδηγούν σε μαζικές επενδύσεις άμυνας.
- Οι ΗΠΑ διατηρούν την πρώτη θέση στις δαπάνες, ενώ η Γερμανία αναδείχθηκε τέταρτη παγκοσμίως, ξεπερνώντας τον στόχο του 2% του ΝΑΤΟ για πρώτη φορά από το 1990. Συνολικά 22 ευρωπαϊκά μέλη πέτυχαν αυτόν τον στόχο.
- Οι δαπάνες αυξάνονται και στην Ασία, με Κίνα, Ιαπωνία, Ινδία να ενισχύουν τους προϋπολογισμούς λόγω εντάσεων. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας επιβαρύνει δραματικά τις οικονομίες τους, ενώ η Μέση Ανατολή κατέγραψε οριακή αύξηση ή και μείωση δαπανών.
- Το «στρατιωτικό βάρος» στο παγκόσμιο ΑΕΠ έφτασε 2,5%, υψηλότερο από το 2009, εκτρέποντας πόρους. Προειδοποιήσεις για νέα κούρσα εξοπλισμών και απρόβλεπτες συνέπειες, ενώ η εικόνα για τις δαπάνες του 2026 δεν είναι αισιόδοξη.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), οι συνολικές δαπάνες για όπλα άγγιξαν τα 2,89 τρισεκατομμύρια δολάρια, σημειώνοντας αύξηση για ενδέκατη συνεχόμενη χρονιά.
Η άνοδος, αν και πιο συγκρατημένη σε σχέση με το 2024, διαμορφώθηκε στο 2,9% σε πραγματικούς όρους. Ωστόσο, σε βάθος δεκαετίας, η αύξηση είναι εντυπωσιακή, φτάνοντας το 41%, γεγονός που αποτυπώνει τη βαθιά μεταβολή στο παγκόσμιο περιβάλλον ασφάλειας.
Η Ευρώπη οδηγεί την κούρσα εξοπλισμών
Καθοριστικό ρόλο στη νέα άνοδο των δαπανών για όπλα διαδραμάτισε η Ευρώπη, όπου οι στρατιωτικοί προϋπολογισμοί αυξήθηκαν κατά 14%. Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία, αλλά και η ευρύτερη ανησυχία για την ασφάλεια της ηπείρου, ώθησαν πολλές χώρες να επενδύσουν μαζικά στην άμυνα.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα σχετικά με τη μελλοντική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλαίσιο του NATO φαίνεται να ενίσχυσε την ανάγκη για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, η αίσθηση ότι η διεθνής ασφάλεια επιδεινώνεται δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου τα κράτη αισθάνονται υποχρεωμένα να ενισχύσουν τις στρατιωτικές τους δυνατότητες με νέα όπλα και συστήματα.
Οι ΗΠΑ στην κορυφή, τέταρτη παγκοσμίως σε δαπάνες για όπλα η Γερμανία
Στην κατάταξη των χωρών με τις υψηλότερες δαπάνες για όπλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν την πρώτη θέση, παρά τη μείωση των εξόδων τους κατά 7,5%. Η πτώση αποδίδεται κυρίως στην απουσία νέων πακέτων στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, αν και η Ουάσιγκτον συνεχίζει να επενδύει σημαντικά σε πυρηνικά και συμβατικά οπλικά συστήματα.
Στην Ευρώπη, η Γερμανία ξεχώρισε, καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση παγκοσμίως. Οι στρατιωτικές της δαπάνες αυξήθηκαν κατά 24%, φτάνοντας τα 114 δισεκατομμύρια δολάρια. Για πρώτη φορά μετά το 1990, η χώρα ξεπέρασε το όριο του 2% του ΑΕΠ που θέτει το ΝΑΤΟ, σηματοδοτώντας μια ιστορική στροφή στην αμυντική της πολιτική.
Συνολικά, 22 ευρωπαϊκά κράτη-μέλη της Συμμαχίας πέτυχαν ή ξεπέρασαν τον συγκεκριμένο στόχο, γεγονός που καταδεικνύει τη γενικευμένη τάση στρατιωτικής ενίσχυσης.
Πόλεμοι και εντάσεις αυξάνουν τις δαπάνες παγκοσμίως
Η αύξηση των δαπανών για όπλα και στρατιωτικά συστήματα δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στην Ασία, χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Ινδία ενίσχυσαν σημαντικά τους προϋπολογισμούς τους, εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων και ανταγωνισμών.
Η Κίνα, δεύτερη παγκοσμίως σε δαπάνες για όπλα, συνεχίζει για πάνω από τρεις δεκαετίες την αδιάκοπη αύξηση των στρατιωτικών της επενδύσεων, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των ενόπλων δυνάμεων της.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας εξακολουθεί να επιβαρύνει δραματικά τις οικονομίες των δύο χωρών. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, οι στρατιωτικές δαπάνες αντιστοιχούν πλέον στο 40% του ΑΕΠ, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά διεθνώς.
Μέση Ανατολή: Μικρές μεταβολές, μεγάλες αβεβαιότητες
Σε αντίθεση με άλλες περιοχές, η Μέση Ανατολή κατέγραψε οριακή αύξηση δαπανών το 2025. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στο Ιράν, παρατηρήθηκε ακόμη και μείωση σε πραγματικούς όρους λόγω υψηλού πληθωρισμού, αν και εκτιμάται ότι οι πραγματικές δαπάνες για όπλα είναι υψηλότερες από τα επίσημα στοιχεία.
Αντίστοιχα, το Ισραήλ κατέγραψε μικρή μείωση, που αποδίδεται στη σχετική αποκλιμάκωση των συγκρούσεων στη Λωρίδα της Γάζας μετά τις συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός.
Αυξανόμενο «στρατιωτικό βάρος» και παγκόσμιες επιπτώσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η αύξηση του λεγόμενου «στρατιωτικού βάρους», δηλαδή του ποσοστού του παγκόσμιου ΑΕΠ που κατευθύνεται σε αμυντικές δαπάνες. Το 2025 ανήλθε στο 2,5%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2009.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η συνεχής αύξηση των εξοπλισμών ενδέχεται να έχει σοβαρές επιπτώσεις πέρα από την ασφάλεια, περιορίζοντας πόρους για κοινωνικές δαπάνες, ανάπτυξη και δημόσιες υπηρεσίες.
Παράλληλα, η τάση αυτή ενισχύει τον κίνδυνο μιας νέας παγκόσμιας κούρσας εξοπλισμών, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη διεθνή σταθερότητα.
Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές του SIPRI, η εικόνα για το 2026 δεν προδιαγράφεται αισιόδοξη, καθώς οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις και οι γεωπολιτικές εντάσεις αναμένεται να διατηρήσουν σε ανοδική τροχιά τις δαπάνες για όπλα.