Μια πρωτοφανής στρατιωτική επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη στη βορειοανατολική Ουκρανία, όπως αποκαλύπτει αποκλειστικό ρεπορτάζ του BBC.
- Στην περιοχή του Χαρκόβου, ουκρανικές μονάδες επιχειρούν εδώ και μήνες μέσα σε έναν εγκαταλελειμμένο σοβιετικό αγωγό. Ο υπόγειος χώρος προσφέρει προστασία από τα drones, αλλά επιβάλλει σκληρές συνθήκες διαβίωσης και περιορίζει τις στρατιωτικές κινήσεις.
- Για τη μεταφορά προσωπικού και εφοδίων, οι Ουκρανοί κατασκεύασαν ένα ειδικό ηλεκτρικό όχημα, το «μετρό του Κουπιάνσκ». Η διαδρομή είναι δύσκολη και διαρκεί 40 λεπτά, ενώ ορισμένοι στρατιώτες παραμένουν υπόγεια για μήνες.
- Η επιχείρηση «Veles» ξεκίνησε τον Απρίλιο, με τις ουκρανικές δυνάμεις να προωθούνται κατά 15 χιλιόμετρα. Η πρόοδος ήταν αργή, καθώς απομάκρυναν παγιδευμένα εμπόδια και σορούς, προκαλώντας παράλληλα σημαντικές απώλειες στις ρωσικές δυνάμεις.
- Η παρατεταμένη υπόγεια παραμονή έχει σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις στους στρατιώτες. Αν και η μάχη συνεχίζεται και η τακτική μπορεί να επεκταθεί, δεν έχει αλλάξει μέχρι στιγμής τη συνολική πορεία του πολέμου.
Οι στρατιώτες έχουν μετατρέψει έναν παλιό αγωγό φυσικού αερίου σε υπόγειο πεδίο μάχης, αναζητώντας προστασία από τα drones που έχουν αλλάξει τις ισορροπίες στις πολεμικές συγκρούσεις.
Ένα διαφορετικό πρόσωπο αποκτά πλέον ο πόλεμος στην Ουκρανία, καθώς οι μάχες δεν περιορίζονται στην επιφάνεια. Στην περιοχή του Χαρκόβου, στρατιωτικές μονάδες επιχειρούν εδώ και επτά μήνες μέσα σε έναν εγκαταλελειμμένο σοβιετικό αγωγό, ο οποίος έχει μετατραπεί σε βασική οδό μετακίνησης στρατιωτών και πολεμοφοδίων.
Ο χώρος είναι εξαιρετικά περιορισμένος, αφού η διάμετρος του σωλήνα ξεπερνά ελάχιστα το ένα μέτρο. Οι στρατιώτες αναγκάζονται να κινούνται σκυφτοί ή έρποντας, αντιμετωπίζοντας δύσκολες συνθήκες διαβίωσης. Ωστόσο, κάτω από το έδαφος έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: παραμένουν σε μεγάλο βαθμό προστατευμένοι από τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη που επιτηρούν διαρκώς το μέτωπο.
Η πραγματικότητα του πολέμου κάτω από τη γη
Ο αξιωματικός Zanuda, ο οποίος συμμετείχε στον σχεδιασμό της επιχείρησης, θεωρεί ότι η υπόγεια δράση αποτελεί πλέον αναγκαστική επιλογή. Όπως εξηγεί, οι δυνατότητες στρατιωτικών ελιγμών είναι ελάχιστες, καθώς μέσα στον στενό αγωγό οι αντίπαλοι μπορούν να συγκρουστούν μόνο κατά μέτωπο.
Η πρόσβαση στην περιοχή είναι εξίσου επικίνδυνη. Οι στρατιώτες πρέπει να διασχίσουν ανοιχτές εκτάσεις με οχήματα και στη συνέχεια να συνεχίσουν πεζή μέσα στη λάσπη, έχοντας τα όπλα τους έτοιμα για ενδεχόμενη επίθεση από ρωσικά drones.
Στο εσωτερικό του αγωγού η ατμόσφαιρα είναι αποπνικτική, με έντονη μυρωδιά αερίου. Οι δύο πλευρές έχουν δημιουργήσει ανοίγματα που τους επιτρέπουν να ανεβαίνουν στην επιφάνεια, ενώ χρησιμοποιούν ειδικά εργαλεία για να διαπερνούν το μεταλλικό περίβλημα.
Οι Ρώσοι είχαν αξιοποιήσει πρώτοι τη συγκεκριμένη διαδρομή, τον Σεπτέμβριο του 2025, επιχειρώντας να διεισδύσουν στην περιοχή του Κουπιάνσκ. Αντίστοιχες τακτικές είχαν εφαρμόσει προηγουμένως στην Αβντιίβκα, αλλά και στην περιοχή του Κουρσκ.
Το «μετρό» που μεταφέρει στρατιώτες στο μέτωπο
Για τις ανάγκες της επιχείρησης οι Ουκρανοί δημιούργησαν ένα ειδικό ηλεκτρικό όχημα, το οποίο χρησιμοποιείται για τη μεταφορά προσωπικού, πυρομαχικών και εξοπλισμού. Οι στρατιώτες το αποκαλούν χαρακτηριστικά «μετρό του Κουπιάνσκ».
Η διαδρομή μέσα στον αγωγό διαρκεί περίπου 40 λεπτά, με τους επιβάτες να παραμένουν σε εξαιρετικά άβολη στάση. Το όχημα παρουσιάζει κατά διαστήματα προβλήματα, ενώ οι κραδασμοί στα σημεία συγκόλλησης κάνουν τη μετακίνηση ακόμη πιο δύσκολη.
Στο τέλος της διαδρομής υπάρχουν πρόχειροι χώροι αποθήκευσης εξοπλισμού, όπου συντονίζεται η μετακίνηση των στρατιωτών. Ορισμένοι παραμένουν εκεί για μήνες, με ελάχιστες εξόδους στην επιφάνεια.
Ένας στρατιώτης, με το προσωνύμιο Musician, περιγράφει ότι έχει περάσει τρεις μήνες σχεδόν αποκλειστικά μέσα στον αγωγό. Παρά τις εκρήξεις που ακούγονται από το πυροβολικό πάνω από το κεφάλι του, θεωρεί ότι το υπόγειο περιβάλλον προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια.
Παγίδες, εκρήξεις, ανθρώπινες απώλειες
Η επιχείρηση «Veles», που πήρε το όνομά της από μυθική σλαβική θεότητα του κάτω κόσμου, ξεκίνησε τον Απρίλιο. Έκτοτε, οι ουκρανικές δυνάμεις υποστηρίζουν ότι έχουν προωθηθεί κατά 15 χιλιόμετρα μέσα στο δίκτυο.
Η πρόοδος ήταν ιδιαίτερα αργή, καθώς οι στρατιώτες έπρεπε πρώτα να απομακρύνουν νερά, συντρίμμια και οχυρωματικά εμπόδια που είχαν εγκαταλείψει οι Ρώσοι. Ορισμένα από αυτά ήταν παγιδευμένα, ενώ σε διάφορα σημεία υπήρχαν σοροί νεκρών στρατιωτών.
Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονταν στις εκρηκτικές παγίδες. Οι πυροβολισμοί μέσα στον μεταλλικό σωλήνα προκαλούσαν ανεξέλεγκτους εξοστρακισμούς, καθιστώντας απρόβλεπτη την πορεία των σφαιρών.
Σύμφωνα με την ουκρανική πλευρά, κατά τη διάρκεια της επιχείρησης σκοτώθηκαν περισσότεροι από 100 Ρώσοι στρατιώτες, ενώ 30 αιχμαλωτίστηκαν.
Στην αποστολή συμμετέχουν επίσης εκατοντάδες Κολομβιανοί εθελοντές του 23ου Συντάγματος Εφόδου RUG. Ένας από αυτούς αποκαλύπτει ότι χρειάστηκαν 30 ημέρες για να καθαριστούν μόλις 500 μέτρα του αγωγού, περιγράφοντας τη ζέστη, τον φόβο και την εξαντλητική προσπάθεια.
Ποιο είναι το μέλλον των επιχειρήσεων
Η παρατεταμένη παραμονή κάτω από τη γη έχει σοβαρές επιπτώσεις στους στρατιώτες. Η συνεχής κίνηση στα γόνατα προκαλεί τραυματισμούς, ενώ ο περιορισμένος χώρος έχει οδηγήσει ορισμένους σε κρίσεις πανικού ή αναπνευστικές δυσκολίες.
Καθοριστική αποδείχθηκε η εμπειρία του διοικητή Biashym, ο οποίος είχε εργαστεί στο παρελθόν ως ανθρακωρύχος και γνώριζε τις απαιτήσεις της υπόγειας εργασίας. Από την επιφάνεια διατηρεί επικοινωνία με τους άνδρες του, φροντίζοντας παράλληλα για την ιατρική υποστήριξή τους.
Παρά την ουκρανική προέλαση, η μάχη δεν έχει ολοκληρωθεί. Οι Ρώσοι διατηρούν οχυρωμένες θέσεις μέσα στον αγωγό και εξακολουθούν να επιχειρούν διεισδύσεις. Το BBC κατέγραψε μάλιστα τη χρήση ουκρανικών drones για την αναχαίτιση νέας προσπάθειας ρωσικής πλευρικής επίθεσης.
Ο Zanuda εκτιμά ότι η συγκεκριμένη μορφή πολέμου ενδέχεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία στο μέλλον, καθώς τα εκτεταμένα δίκτυα αγωγών που κατασκευάστηκαν επί Σοβιετικής Ένωσης προσφέρουν αντίστοιχες δυνατότητες.
Η επιχείρηση έχει ήδη χαρακτηριστεί επιτυχημένη από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καθώς συνέβαλε στην ανάκτηση εδαφών και στην ενίσχυση του ηθικού των ουκρανικών δυνάμεων. Ωστόσο, παρά την επτάμηνη προσπάθεια και τα 15 χιλιόμετρα που έχουν εξασφαλίσει οι Ουκρανοί, η υπόγεια μάχη δεν έχει αλλάξει μέχρι στιγμής τη συνολική πορεία του πολέμου.