Η αμερικανική εκστρατεία για την οικονομική ασφυξία του Ιράν, μέσω του αποκλεισμού των εξαγωγών πετρελαίου και της αυστηροποίησης των μέτρων κατά της παράκαμψης των κυρώσεων, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να αντιμετωπιστεί από την Τεχεράνη.
- O αμερικανικός αποκλεισμός στερεί από την Τεχεράνη τα έσοδα από το πετρέλαιο. Παράλληλα, η εγχώρια οικονομική κρίση επιδεινώνεται με την κατάρρευση του ριάλ και την αύξηση του πληθωρισμού.
- Τα αποθέματα βενζίνης της χώρας επαρκούν μόλις για δύο μήνες, καθώς το Ιράν χρειάζεται εισαγωγές λόγω περιορισμένης διύλισης. Η αυξανόμενη οικονομική πίεση ωθεί την Τεχεράνη προς την αναγκαιότητα των διαπραγματεύσεων για την εξεύρεση λύσης.
- Νέα αμερικανικά μέτρα δυσχεραίνουν την παράκαμψη των κυρώσεων, καθιστώντας τα δίκτυα λαθρεμπορίου ακριβότερα. Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου έχουν καταρρεύσει, ενώ οι μεσάζοντες είτε αποσύρονται είτε απαιτούν πολύ υψηλότερες αμοιβές για τις υπηρεσίες τους.
- Σημαντικοί εμπορικοί δίαυλοι, όπως τα ΗΑΕ, κλείνουν, οδηγώντας το ριάλ σε νέα υποτίμηση και εκτινάσσοντας τον πληθωρισμό. Η ηγεσία φοβάται κοινωνική έκρηξη, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενθαρρύνει εσωτερικές εξεγέρσεις κατά του καθεστώτος.
Aυτό παραδέχονται τρεις ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι που μίλησαν στο Reuters.
Η Ουάσιγκτον έχει εντείνει τις τελευταίες εβδομάδες την οικονομική πίεση προς την Τεχεράνη, επιδιώκοντας να αποσπάσει παραχωρήσεις σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση, τις οποίες έξι μήνες πολέμου δεν έχουν μέχρι στιγμής καταφέρει να εξασφαλίσουν.
Παρότι οι ηγέτες του Ιράν κατάφερναν επί δεκαετίες να παρακάμπτουν τις κυρώσεις, τα τελευταία αμερικανικά μέτρα έχουν αφήσει τη χώρα σε πολύ πιο ευάλωτη θέση.
Οι διαθέσιμοι δίαυλοι για την εξασφάλιση ξένου συναλλάγματος και την αγορά αγαθών έχουν περιοριστεί δραματικά.
Ιδιαίτερα ανησυχητική για την Τεχεράνη είναι η προσπάθεια της Ουάσιγκτον να αποκλείσει την πρόσβαση του Ιράν σε διεθνή χρηματοπιστωτικά δίκτυα τρίτων χωρών, τα οποία επί χρόνια χρησιμοποιούσε για να διατηρεί σε λειτουργία την οικονομία του.
Καταρρέει το νόμισμα, μειώνονται τα αποθέματα καυσίμων
Αυτή την εβδομάδα ο πόλεμος έχει περάσει ξανά σε φάση ανοιχτών συγκρούσεων, καθώς αμερικανικές επιθέσεις κατά μήκος των ιρανικών ακτών στον Περσικό Κόλπο προκάλεσαν ιρανικά αντίποινα εναντίον αμερικανικών βάσεων σε αραβικές χώρες.
Καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δείξει μέχρι στιγμής ότι είναι έτοιμη να αποδεχθεί τις απαιτήσεις της άλλης, αφήνοντας τη σύγκρουση σε ένα ιδιαίτερα δαπανηρό αδιέξοδο. Ωστόσο, οι εξελίξεις δείχνουν πως η κατάσταση μπορεί να αρχίζει να μεταβάλλεται.
Παρότι μεγαλύτερες ποσότητες ενέργειας εξακολουθούν να φτάνουν στις διεθνείς αγορές μέσω των Στενών του Ορμούζ, παρά τις προσπάθειες του Ιράν να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα, ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου έχει ουσιαστικά στερήσει από την Τεχεράνη την κύρια πηγή εσόδων της, αναφέρει το ρεπορτάζ του διεθνούς πρακτορείου.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την ήδη βαθιά οικονομική κρίση. Το ριάλ έχει καταρρεύσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ο πληθωρισμός αυξάνεται και οι βομβαρδισμοί έχουν δημιουργήσει τεράστιες ανάγκες για την ανοικοδόμηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων και υποδομών.
Για δύο μήνες τα αποθέματα βενζίνης
Σύμφωνα με έναν από τους ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, η χώρα διαθέτει αποθέματα βενζίνης για μόλις δύο μήνες. Το Ιράν, παρά την εγχώρια παραγωγή πετρελαίου, χρειάζεται να εισαγάγει καύσιμα λόγω της περιορισμένης δυνατότητας διύλισης.
«Βρίσκονται υπό πολύ σοβαρή οικονομική πίεση. Χάνουν τον έλεγχο των Στενών. Είναι πραγματικά ζήτημα το αν θα επιλέξουν να διαπραγματευτούν και πιστεύω ότι θα πρέπει να το κάνουν», δήλωσε ο Ali Ansari, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του St Andrews στη Σκωτία.
Ο αποκλεισμός κάνει ακριβότερη την παράκαμψη των κυρώσεων
Τα νέα αμερικανικά μέτρα διηύρυναν τις δευτερογενείς κυρώσεις εναντίον χωρών και εταιρειών που συναλλάσσονται με το Ιράν, με στόχο να εμποδιστούν οι συναλλαγές σε δολάρια που απαιτούνται τόσο για τις πωλήσεις πετρελαίου όσο και για τη χρηματοδότηση κρίσιμων εισαγωγών και πρώτων υλών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι τα δίκτυα που χρησιμοποιούσε επί χρόνια το Ιράν για την παράκαμψη των κυρώσεων -εταιρείες «βιτρίνες», μη καταγεγραμμένα δεξαμενόπλοια και λαθρεμπόριο- έχουν γίνει, πλέον, πολύ ακριβότερα στη χρήση τους.
Οι φορτώσεις ιρανικού αργού μειώθηκαν τον Σεπτέμβριο σε περίπου 260.000 βαρέλια ημερησίως, από περίπου 1,7 εκατ. βαρέλια την ημέρα έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Μόνο μικρές ποσότητες εξακολουθούν να μετακινούνται από τερματικούς σταθμούς, με προορισμό τη διανομή μέσω φορτηγών, τρένων ή μικρότερων πλοίων στην Κασπία.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι διαθέτει δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια εκτός της ζώνης αποκλεισμού. Ωστόσο, οι νέες κυρώσεις έχουν οδηγήσει τους μεσάζοντες είτε να αποσύρονται είτε να απαιτούν πολύ υψηλότερες αμοιβές.
Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει δηλώσει ότι το συνολικό εμπόριο έχει μειωθεί κατά 25% έως 35%, με τις εισαγωγές να πλήττονται περισσότερο από τις εξαγωγές.
Κλείνουν οι εμπορικοί δίαυλοι
Η αμερικανική πίεση, σε συνδυασμό με τις ιρανικές επιθέσεις, έχει επίσης διαταράξει έναν από τους σημαντικότερους εμπορικούς διαύλους του Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το Άμπου Ντάμπι ανακοίνωσε στις 19 Αυγούστου ότι όλες οι εμπορικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με την Τεχεράνη διακόπτονται μέχρι νεωτέρας.
«Αν αυτοί οι δίαυλοι παραμείνουν κλειστοί, ο προμηθευτής θέλει μετρητά, μια συμφωνία περνάει μέσω μιας άλλης χώρας και ένα φορτίο φτάνει αργότερα και ακριβότερα», δήλωσε Ιρανός έμπορος στην Τεχεράνη που δραστηριοποιείται στις εισαγωγές.
Το ριάλ έχει, πλέον, υποχωρήσει σημαντικά έναντι του δολαρίου, καθώς από περίπου 1 εκατομμύριο ριάλ ανά δολάριο πριν από έναν χρόνο, η ισοτιμία έχει ξεπεράσει σήμερα τα 2,2 εκατομμύρια.
Ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός 12μήνου ανέρχεται επίσημα στο 69,9%, ενώ οι τιμές τροφίμων, ποτών και καπνού αυξάνονται με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό.
Η επίσημη ανεργία αυξήθηκε στο 9,1% την άνοιξη, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων μειώθηκε κατά περίπου 450.000 σε σχέση με έναν χρόνο πριν, εν μέσω ευρύτερης υποχώρησης της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό.
Ακόμη και όσοι εργάζονται δυσκολεύονται να καλύψουν τις βασικές ανάγκες. Ο μέσος μηνιαίος μισθός ανέρχεται σε περίπου 125 δολάρια, ενώ τα βασικά μηνιαία έξοδα ενός νοικοκυριού φτάνουν περίπου τα 450 δολάρια.
Ο φόβος κοινωνικής έκρηξης
Η ιρανική ηγεσία γνωρίζει, πλέον, πολύ καλά τους κινδύνους μιας οικονομικής κατάρρευσης και το ενδεχόμενο αυτή να προκαλέσει ξανά μαζικές πανεθνικές διαδηλώσεις, τις οποίες είχε καταστείλει τον Ιανουάριο με τον θάνατο χιλιάδων διαδηλωτών.
Ο πόλεμος εισέρχεται, παράλληλα, σε μια νέα φάση, με τις δύο πλευρές να επιχειρούν να επηρεάσουν την εσωτερική πολιτική της άλλης. Το Ιράν ελπίζει ότι η απειλή νέας εκτόξευσης του πληθωρισμού θα αποτρέψει την αμερικανική κυβέρνηση από περαιτέρω κλιμάκωση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενθαρρύνει τους Ιρανούς να εξεγερθούν εναντίον της κυβέρνησής τους.
Η πολεμική σύρραξη προκαλεί ντόμινο εξελίξεων και είναι πολύ δύσκολο να μπορέσει κανείς να προβλέψει με ακρίβεια τα περιθώρια της ιρανικής οικονομίας. Ωστόσο, είναι ξεκάθαρο πως ο καθοριστικός παράγοντας, και ο πιο δύσκολα μετρήσιμος και υπολογίσιμος, είναι οι αντοχές του ιρανικού λαού. Εκεί θα κριθούν τόσο η επιβίωση του ιρανικού καθεστώτος όσο και τα περιθώρια της διπλωματικής του αδιαλλαξίας.