Οι επιστήμονες ενδέχεται να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ στην επίλυση ενός ιστορικού μυστηρίου γύρω από το πώς ο Αννίβας διέσχισε τις Άλπεις με τον στρατό και τους ελέφαντές του, προκειμένου να εισβάλει στην Ιταλία.
Το 218 π.Χ., ο νεαρός Καρχηδόνιος στρατηγός οδήγησε περίπου 40.000 στρατιώτες, 7.000 άλογα και 37 πολεμικούς ελέφαντες μέσα από το αφιλόξενο αλπικό τοπίο, πραγματοποιώντας μία από τις πιο τολμηρές και εντυπωσιακές στρατιωτικές εκστρατείες στην ιστορία.
Για αιώνες, ιστορικοί και αρχαιολόγοι προσπαθούσαν να προσδιορίσουν την ακριβή διαδρομή που ακολούθησε ο στρατός του Αννίβα. Οι αρχαίες πηγές είναι περιορισμένες και γράφτηκαν αρκετές δεκαετίες μετά τα γεγονότα, ενώ τα αρχαιολογικά ευρήματα δεν έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να δώσουν οριστική απάντηση.
Ο Αννίβας και το στρατιωτικό θαύμα που έγινε μύθος
Τώρα, μια νέα επιστημονική μελέτη επιχειρεί να φωτίσει το αίνιγμα χρησιμοποιώντας μια διαφορετική προσέγγιση, στηριζόμενη στις φυσικές δυνατότητες των ελεφάντων, εξηγεί η Daily Mail.
Επειδή τα ιστορικά στοιχεία παραμένουν ελλιπή, οι ερευνητές βασίστηκαν σε σύγχρονα δεδομένα για τους αφρικανικούς ελέφαντες, δημιουργώντας υπολογιστικά μοντέλα που εκτιμούν πόση ενέργεια θα απαιτούσε η μετακίνηση ενός τόσο μεγάλου στρατού σε κάθε μία από τις πιθανές διαδρομές μέσα από τις Άλπεις.
Τα αποτελέσματα ανέτρεψαν μία από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες των τελευταίων δεκαετιών. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς, η διαδρομή μέσω του Col du Clapier, που μέχρι σήμερα θεωρούνταν από πολλούς η πιθανότερη, αποδείχθηκε μία από τις πιο ενεργοβόρες και δύσκολες επιλογές.
Αντίθετα, οι ερευνητές κατέληξαν ότι η πιο αποδοτική διαδρομή ήταν μέσω του Col de la Traversette, ενός ορεινού περάσματος που συνδέει τη Γαλλία με την Ιταλία σε υψόμετρο περίπου 2.947 μέτρων.
Η συγκεκριμένη διαδρομή απαιτούσε από 11 έως 19% λιγότερη ενέργεια σε σχέση με τις υπόλοιπες πιθανές επιλογές, γεγονός που την καθιστά την πιθανότερη για έναν στρατό που ήδη βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και έπρεπε να μεταφέρει ανθρώπους, άλογα και ελέφαντες μέσα από απόκρημνες πλαγιές και χιονισμένα περάσματα.
Η περίφημη διάβαση των Άλπεων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου ανάμεσα στην Καρχηδόνα και τη Ρώμη κατά τον 3ο αιώνα π.Χ.
Η εκστρατεία προς τη Ρώμη
Αφού είχε κατακτήσει μεγάλο μέρος της σημερινής Ισπανίας, ο μόλις 28 ετών Αννίβας επέλεξε μια στρατηγική που ελάχιστοι θα τολμούσαν. Αντί να επιτεθεί απευθείας στις ρωμαϊκές δυνάμεις ή να διασχίσει τη Μεσόγειο, όπου κυριαρχούσε ο ρωμαϊκός στόλος, αποφάσισε να περάσει μέσα από τις Άλπεις και να εισβάλει στην Ιταλία από τον βορρά, μέσω της κοιλάδας του Πάδου.
Η επιλογή αυτή αιφνιδίασε πλήρως τους Ρωμαίους. Οι βόρειες δυνάμεις της Ρώμης ηττήθηκαν μέχρι το τέλος του ίδιου έτους, ενώ ο Αννίβας παρέμεινε στην Ιταλία για περίπου 15 χρόνια, προκαλώντας τεράστιες απώλειες και διατηρώντας συνεχή πίεση στη ρωμαϊκή δημοκρατία.
Παρά τη σημασία αυτής της εκστρατείας, η ακριβής πορεία του στρατού παρέμενε μέχρι σήμερα αντικείμενο έντονων επιστημονικών διαφωνιών.
«Το ζήτημα της ακριβούς διαδρομής του Αννίβα αποτελεί αντικείμενο συζήτησης εδώ και γενιές», δήλωσε ο συν-συγγραφέας της μελέτης, δρ Εμίλιο Μπέρτι, από το Γερμανικό Κέντρο Ολοκληρωμένης Έρευνας για τη Βιοποικιλότητα.
Για να εξετάσουν όλες τις πιθανότητες, οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα μαθηματικό μοντέλο που συνδυάζει τη σωματική μάζα ανθρώπων και ζώων με την κλίση του εδάφους, υπολογίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για κάθε πιθανή διαδρομή.
Οι τέσσερις επικρατέστερες διαδρομές
Στη συνέχεια συνέκριναν τις τέσσερις επικρατέστερες διαβάσεις των Άλπεων.
Η διαδρομή μέσω του Col de la Traversette αποδείχθηκε η πιο αποδοτική, για τη μετακίνηση ολόκληρου του στρατού.
Η δεύτερη καλύτερη επιλογή ήταν μέσω του Col de Montgenèvre και της κοιλάδας της Σούζα,
Ακολούθησε το Col du Clapier, ενώ η λιγότερο αποδοτική διαδρομή ήταν μέσω του Col du Mont Cenis.
Όπως εξήγησε ο δρ Μπέρτι, η νέα ανάλυση δεν λύνει οριστικά το ιστορικό μυστήριο, όμως ενισχύει σημαντικά τα επιχειρήματα υπέρ της διαδρομής της Traversette, καθώς αυτή ανταποκρίνεται καλύτερα στις απαιτήσεις μετακίνησης ενός τόσο μεγάλου στρατού, που περιλάμβανε και πολεμικούς ελέφαντες, μέσα από ένα εξαιρετικά δύσβατο ορεινό περιβάλλον.
Η μελέτη δείχνει επίσης πόσο εξαντλητική ήταν στην πραγματικότητα αυτή η πορεία.
Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι οι στρατιώτες του Αννίβα θα έχαναν περίπου το 19% των αποθεμάτων σωματικού λίπους τους μέχρι να ολοκληρώσουν τη διάβαση. Σε συνδυασμό με τις χαμηλές θερμοκρασίες, το χιόνι, τις κατολισθήσεις και το επικίνδυνο ανάγλυφο, το γεγονός αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει τις σημαντικές ανθρώπινες απώλειες που καταγράφουν οι ιστορικές πηγές.
Αντίθετα, οι πολεμικοί ελέφαντες φαίνεται πως άντεξαν πολύ καλύτερα από όσο πίστευαν οι επιστήμονες.
Σύμφωνα με το μοντέλο, οι ελέφαντες θα είχαν χάσει μόλις το 4% των αποθεμάτων λίπους τους μέχρι να φτάσουν στη βόρεια Ιταλία. Αυτό οφείλεται τόσο στα μεγάλα φυσικά ενεργειακά αποθέματα του είδους όσο και στις αξιοσημείωτες αναρριχητικές τους ικανότητες.
Σαν 4χ4 οι ελέφαντες
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι πλέον γνωρίζουμε πως οι ελέφαντες κινούνται σχεδόν σαν οχήματα με τετρακίνηση, γεγονός που τους επιτρέπει να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα δύσβατα ορεινά εδάφη πολύ αποτελεσματικότερα από ό,τι θεωρούσαν παλαιότερα οι επιστήμονες.
Το γεγονός ότι κανένας από τους ελέφαντες δεν φαίνεται να πέθανε κατά τη διάρκεια της ίδιας της διάβασης αποτελεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, ακόμη μία ένδειξη της εντυπωσιακής ανθεκτικότητάς τους.
Ωστόσο, όλοι οι ελέφαντες είχαν πεθάνει μέχρι τον επόμενο χειμώνα, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τη συμβολική και στρατιωτική τους αξία, η επιβίωσή τους στην Ιταλία αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο ίδιος ο Αννίβας ίσως τελικά μετάνιωσε την απόφαση να συμπεριλάβει αυτά τα επιβλητικά αλλά απαιτητικά πολεμικά ζώα στη μεγαλύτερη ίσως στρατιωτική πορεία της αρχαιότητας.