Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή φαίνεται να δημιουργεί έναν απροσδόκητο ωφελημένο: τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, η σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν έχει προκαλέσει απότομη άνοδο στις τιμές του πετρελαίου, ενισχύοντας τα έσοδα του Κρεμλίνου και διευκολύνοντας τη χρηματοδότηση του πολέμου στην Ουκρανία.
Για τον Πούτιν η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, καθώς το κόστος τεσσάρων ετών πολέμου στην Ουκρανία άρχιζε να ασκεί έντονη πίεση στη ρωσική οικονομία.
Η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου
Οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις κατά ιρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων προκάλεσαν έντονη αναστάτωση στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Μετά τους βομβαρδισμούς σε ιρανικές πετρελαϊκές υποδομές, οι τιμές του αργού ξεπέρασαν τα 100 δολάρια το βαρέλι - το υψηλότερο επίπεδο από το καλοκαίρι του 2022, όταν οι αγορές είχαν αντιδράσει στην πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία-.
Για τη Μόσχα, αυτή η εξέλιξη ισοδυναμεί με σημαντικό οικονομικό όφελος. Τα έσοδα από την ενέργεια αποτελούν τη βασική πηγή χρηματοδότησης του ρωσικού προϋπολογισμού και κατ’ επέκταση του πολέμου που έχουν εξαπολύσει οι δυνάμεις του Πούτιν κατά της Ουκρανίας.
Η πίεση στη ρωσική οικονομία πριν από την κρίση στο Ιράν
Μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες, η εικόνα στη ρωσική οικονομική ελίτ ήταν μάλλον απαισιόδοξη.
Το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών είχε βασίσει τον προϋπολογισμό του 2026 σε τιμή περίπου 59 δολαρίων ανά βαρέλι για το πετρέλαιο τύπου Ουραλίων, το βασικό εξαγώγιμο μείγμα της χώρας. Τον Ιανουάριο, ωστόσο, τα ενεργειακά έσοδα είχαν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2020.
Οι δυτικές κυρώσεις, τα υψηλά επιτόκια και οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού επιβάρυναν τη ρωσική οικονομία, ενώ η ένταση μεταξύ του υπουργείου Οικονομικών και της κεντρικής τράπεζας για τη διαχείριση της κρίσης γινόταν ολοένα πιο εμφανής.
«Δεν ήταν κατάρρευση», σημείωσε ο Σεργκέι Βακουλένκο, αναλυτής του Carnegie Russia Eurasia Center. «Αλλά η κυβέρνηση αντιμετώπιζε δύσκολες επιλογές, έπρεπε να περιορίσει δαπάνες, να αυξήσει φόρους και ακόμη να εξετάσει κάποια μείωση στις στρατιωτικές δαπάνες».
Όπως πρόσθεσε, η διακοπή του πολέμου στην Ουκρανία δεν ήταν ποτέ πραγματικά στο τραπέζι, αλλά γινόταν ολοένα πιο σαφές ότι ακόμη και σε αυτό το μέτωπο η Ρωσία θα έπρεπε «να κάνει λίγη οικονομία».
«Ένα απρόσμενο δώρο» για τον Πούτιν
Η επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν άλλαξε απότομα τα δεδομένα.
Καθώς η σύγκρουση επεκτάθηκε και περιορίστηκε η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν.
«Ξαφνικά η Μόσχα έλαβε αυτό το δώρο», δήλωσε ο πρώην υφυπουργός Ενέργειας της Ρωσίας και σήμερα επικριτής του Κρεμλίνου, Βλαντίμιρ Μίλοφ. «Είχαν τη σανίδα σωτηρίας τους».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ρώσοι αξιωματούχοι εμφανίζονται πλέον «πολύ, πολύ χαρούμενοι».
Νέες ευκαιρίες για τις ρωσικές εξαγωγές
Η άνοδος των τιμών ενέργειας μπορεί επίσης να περιορίσει την επίδραση των δυτικών κυρώσεων.
Μέχρι πρόσφατα, η Ρωσία αναγκαζόταν να πουλά το πετρέλαιό της με σημαντική έκπτωση λόγω των περιορισμών που είχαν επιβάλει οι δυτικές χώρες. Ωστόσο, με την παγκόσμια αγορά να αναζητά εναλλακτικές προμήθειες, το ρωσικό αργό ενδέχεται να πωλείται πλέον σε υψηλότερες τιμές.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εξέδωσε προσωρινή άδεια 30 ημερών που επιτρέπει στην Ινδία να συνεχίσει να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, ώστε να αποφευχθεί περαιτέρω αναστάτωση στην παγκόσμια αγορά.
Το Κρεμλίνο έσπευσε να αξιοποιήσει τη συγκυρία.
«Η Ρωσία ήταν και παραμένει αξιόπιστος προμηθευτής πετρελαίου και φυσικού αερίου», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Πούτιν, Ντμίτρι Πεσκόφ, υποστηρίζοντας ότι η ζήτηση για ρωσικά ενεργειακά προϊόντα έχει αυξηθεί.
Την ίδια στιγμή, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Κίριλ Ντμιτρίεφ υποστήριξε σε αναρτήσεις του ότι «το τσουνάμι του πετρελαϊκού σοκ μόλις αρχίζει», χαρακτηρίζοντας «στρατηγικό λάθος» την απόφαση των Ευρωπαίων να μειώσουν την εξάρτησή τους από τη ρωσική ενέργεια.
Το κρίσιμο ερώτημα: πόσο θα διαρκέσει η κρίση στη Μέση Ανατολή
Παρά τα οφέλη για τη Μόσχα, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι είναι ακόμη νωρίς για να μιλήσει κανείς για μακροπρόθεσμη οικονομική ανάκαμψη.
Όπως σημείωσε ο Μίλοφ, για να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή στην οικονομία της Ρωσίας θα έπρεπε οι τιμές του πετρελαίου να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για περίπου έναν χρόνο.
«Ένας ή δύο μήνες υψηλών τιμών θα βοηθήσουν, αλλά δεν θα σώσουν την οικονομία», τόνισε.
Παρόμοια εκτίμηση διατυπώνει και ο Βακουλένκο: μια προσωρινή άνοδος στις τιμές απλώς «θα βοηθήσει να αναβληθούν οι δύσκολες αποφάσεις».
Η γεωπολιτική διάσταση
Πέρα από την οικονομία, η παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να δημιουργήσει και στρατηγικά πλεονεκτήματα για τον Πούτιν.
Καθώς οι ΗΠΑ διοχετεύουν στρατιωτικούς πόρους στην περιοχή, ενδέχεται να μειωθούν τα αποθέματα οπλισμού που χρησιμοποιεί η Ουκρανία για να αμυνθεί απέναντι στη Ρωσία.
Παράλληλα, δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Μόσχα παρέχει πληροφορίες στο Ιράν για τον εντοπισμό αμερικανικών πολεμικών πλοίων και αεροσκαφών.
Η εξόντωση του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ κατά τους βομβαρδισμούς ΗΠΑ–Ισραήλ στην Τεχεράνη μπορεί να πλήττει την εικόνα της Ρωσίας του Πούτιν ως προστάτη των συμμάχων της. Ωστόσο, για το Κρεμλίνο τα οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη της κρίσης ίσως αποδειχθούν σημαντικότερα από το διπλωματικό κόστος.