Η είδηση του θανάτου του Γερμανού επιστήμονα Γκούντερ φον Χάγκενς,
εφευρέτη της πλαστινοποίησης και δημιουργό των εκθέσεων Body Worlds, έχει γίνει δεκτή με ανάμεικτα συναισθήματα.
- Ο Γκούντερ φον Χάγκενς, ως ανατόμος στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, επινόησε το 1977 την πλαστινοποίηση. Η μέθοδος αφαιρεί υγρά και λίπος από τους ιστούς, αντικαθιστώντας τα με πολυμερή όπως η σιλικόνη για μόνιμη διατήρηση.
- Οι εκθέσεις του, με πτώματα ανθρώπων και ζώων, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις παγκοσμίως. Δέχθηκε σφοδρή κριτική από θρησκευτικές οργανώσεις και επιτροπές βιοηθικής για ασέβεια προς τους νεκρούς και εμπορευματοποίηση του θανάτου.
- Ο ίδιος δήλωνε πως σκοπός του ήταν να εκπαιδεύσει το κοινό για το ανθρώπινο σώμα, προωθώντας την ευαισθητοποίηση για την υγεία. Οι συνεργάτες του τονίζουν πως έκανε την ανατομία προσβάσιμη στο ευρύ κοινό.
- Τα εκθέματά του προέρχονταν από το «Πρόγραμμα Δωρεάς Σωμάτων για Πλαστινοποίηση» που ίδρυσε το 1993. Στο πρόγραμμα έχουν εγγραφεί πάνω από 22.000 εθελοντές, με την παραγωγή να γίνεται κυρίως στη Γερμανία.
Ο Δρ Φον Χάγκενς, διάσημος ανατόμος και επονομαζόμενος «Δόκτωρ Θάνατος», γνώρισε μεγάλη αλλά αμφιλεγόμενη επιτυχία, σοκάροντας το κοινό με τις εκθέσεις ταριχευμένων πτωμάτων ανθρώπων και ζώων.
Προκειμένου να συντηρήσει τους ανθρώπινους ιστούς, ο Γερμανός ανατόμος πτυχιούχος Ιατρικής, επινόησε το 1977 στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης τη διαδικασία της πλαστινοποίησης: μία ειδική μέθοδο, σύμφωνα με την οποία αφαιρούσε το νερό και το λίπους από τους ιστούς και τα αντικαταστούσε με σιλικόνη ή εποξειδική ουσία.
Ο επιστήμονας είχε εκφράσει την επιθυμία το σώμα του να πλαστινοποιηθεί μετά τον θάνατό του και η οικογένεια θα σεβαστεί αυτή την επιθυμία.
Λέγεται επίσης ότι ο ίδιος ήθελε η πλαστινοποιημένη σορός του να εκτεθεί σε μουσείο, μια επιθυμία την οποία η σύζυγός του, Αντζελίνα Γουάλεϊ, και ο γιος του, Ρούρικ, έχουν δηλώσει ότι θα εκπληρώσουν.
Οι εκθέσεις που σόκαραν το κοινό
Ο φον Χάγκενς εξέθετε πτώματα ζώων και ανθρώπων σε διάφορες στάσεις, επιτρέποντας να φανούν μύες, σκελετοί, όργανα.
Οι μακάβριες, αμφιλεγόμενες εκθέσεις του περιόδευαν σε όλο τον κόσμο, και αντιμετώπισαν αντιδράσεις, ακόμα, σε ορισμένες φορές, αιτήματα για απαγόρευση.
Ο επιστήμονας δέχθηκε έντονη κριτική από θρησκευτικές οργανώσεις και επιτροπές βιοηθικής, οι οποίες τον κατηγορούσαν για ασέβεια προς τους νεκρούς, ηδονοβλεψία και εμπορευματοποίηση του θανάτου.
Ενδεικτικά, όταν το 2015 ξεκίνησε η μόνιμη έκθεση στην Αλεξάντερπλατς, στη βάση του Πύργου της Τηλεόρασης στο Βερολίνο, οι τοπικές αρχές είχαν προσφύγει στα δικαστήρια, εκτιμώντας πως το πρότζεκτ αντίκειτο στην περιφερειακή νομοθεσία για τον ενταφιασμό. Όμως η δικαιοσύνη τον είχε δικαιώσει.
Στη Μόσχα, επίσης, οι αρχές είχαν ξεκινήσει έρευνα το 2021, εκτιμώντας ότι η έκθεση θα μπορούσε να παραβιάζει τις «ηθικές αξίες» και τη ρωσική νομοθεσία.
Επίσης, προκάλεσε σάλο το 2002 όταν πραγματοποίησε την πρώτη δημόσια και τηλεοπτική νεκροτομή στο Λονδίνο μετά από 170 χρόνια.
Ωστόσο, ο ίδιος ο φον Χάγκενς - ο οποίος λόγω της φύσης του έργου του, ο φον Χάγκενς απέκτησε το προσωνύμιο "Doctor Death" - δήλωνε ότι με το έργο του ήθελε να διδάξει στους ανθρώπους για το ανθρώπινο σώμα, με σκοπό την καλύτερη ευαισθητοποίηση για την υγεία.
Η ομάδα του υπογραμμίζει πως οι εκθέσεις του κατέστησαν την ανατομία προσβάσιμη στο ευρύ κοινό, ενθαρρύνοντας «τον στοχασμό για την υγεία, την ασθένεια, τους τρόπους ζωής και τη θνητότητα».
Παράλληλα, οι συνεργάτες και η οικογένειά του αναφέρουν ότι ο εκλιπών υπήρξε ταυτόχρονα «πρωτοπόρος, ερευνητής, εφευρέτης, εικονοκλάστης και μερικές φορές αμφιλεγόμενος στοχαστής».
Ο φον Χάγκενς πέθανε έπειτα από «μακρά και σοβαρή ασθένεια» στις 24 Ιουλίου 2026, σε ηλικία 81 ετών, στη Χαϊδελβέργη της Γερμανίας, έπειτα από μακροχρόνια μάχη με τη νόσο του Πάρκινσον και τελικό εγκεφαλικό επεισόδιο.
Τις εκθέσεις Body Worlds υπολογίζεται έχουν δει περισσότεροι από 58 εκατομμύρια επισκέπτες.
Ποιος ήταν ο αμφιλεγόμενος επιστήμονας
Ο Γκούντερ φον Χάγκενς μεγάλωσε στην πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και μάλιστα είχε φυλακιστεί επειδή είχε προσπαθήσει να διαφύγει από το κομμουνιστικό καθεστώς.
Αργότερα κατάφερε να φθάσει στη Δυτική Γερμανία.
Το 1977, ενώ εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, ο φον Χάγκενς ανέπτυξε μια επαναστατική μέθοδο διατήρησης βιολογικών ιστών.
Η διαδικασία περιλαμβάνει την εξαγωγή των σωματικών υγρών και του λίπους από ένα νεκρό σώμα και την αντικατάστασή τους με αντιδραστικά πολυμερή (όπως σιλικόνη, ελαστικό και εποξικές ρητίνες). Αυτό επιτρέπει στα σώματα να διατηρούνται μόνιμα, να μην μυρίζουν, να μην σαπίζουν και να τοποθετούνται σε ρεαλιστικές, όρθιες στάσεις.
Ο επιστήμονας «εβρισκε» τα εκθέματά του μέσα από το «Πρόγραμμα Δωρεάς Σωμάτων για Πλαστινοποίηση», του Ινστιτούτο Πλαστινοποίησης (Institute for Plastination - IfP), που ιδρύθηκε το 1993 από τον ίδιο και αποτελεί τον κεντρικό επιστημονικό και διοικητικό φορέα πίσω από όλες τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τις εκθέσεις «Body Worlds».
Μέχρι σήμερα, στο πρόγραμμα έχουν εγγραφεί περισσότεροι από 22.000 εθελοντές δωρητές παγκοσμίως, με τη συντριπτική πλειονότητα να προέρχεται από τη Γερμανία.
Το 2006, το Ινστιτούτο μετέφερε το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής του στο PLASTINARIUM, στην πόλη Γκούμπεν (Guben) στα γερμανοπολωνικά σύνορα.